In Ayutthaya, een paar honderd meter voorbij de tempelruïnes waar iedereen fotografeert, liggen de fundamenten van een Nederlandse handelspost. Van 1604 tot 1767 dreven Nederlandse kooplieden hier handel. Niet als veroveraars, maar als gasten op grond die de koning hun schonk. Wat ze goed deden en wat ze verprutsten, zegt iets over elke buitenlander die vandaag in Thailand woon
Toen Bangkok een tankstation van de KLM was
Wie nu op Don Mueang landt met een prijsvechter, staat op een van de oudste luchthavens ter wereld. Vanaf 1929 was dit grasveld ten noorden van Bangkok een vaste stop op de KLM-lijn Amsterdam-Batavia, tot de oorlog de langste lijndienst die er bestond. Bijtanken, benen strekken en verder.
Vraag in Isaan wie er Thais is en iedereen steekt zijn hand op. Vraag daarna welke taal er thuis wordt gesproken en het antwoord is vaak Lao. Die twee dingen bijten elkaar niet, maar ze vertellen wel iets. De Thaise identiteit is jonger dan je denkt, en grotendeels gemaakt.
Je hebt misschien tussen de onthoofde Boeddhabeelden van Ayutthaya gelopen, zonder te weten waarom ze geen hoofd meer hebben. Het antwoord ligt in april 1767, toen een Birmees leger na veertien maanden beleg de rijkste stad van Azië platbrandde en een koninkrijk van 417 jaar in enkele dagen wegvaagde.
Misschien voel je je in Thailand weleens een eenling, ver van huis, de eerste van je soort die hier bleef plakken. Toch legden Hollanders hier al vierhonderd jaar geleden aan. Alleen: wie van hen bleef, liet bijna niets na. Het verhaal loopt anders dan je zou denken.
Op zoek naar Birmese sporen in Chiang Mai
In de officiële Thaise historiografie zijn er een aantal geschiedkundige fases waar men liefst zo weinig mogelijk over rept. Eén van die periodes is die van de twee eeuwen dat Chiang Mai, Birmees was. Je kan sowieso al vraagtekens bij de Thaise identiteit en karakter van de Roos van het Noorden plaatsen want formeel behoort Chiang Mai, als hoofdstad van het koninkrijk Lanna, nog geen eeuw bij Thailand.
Thailand dat aan de kolonisator ontsnapte en de hoge rekening die het daarvoor betaalde
Thailand is het enige land in Zuidoost-Azië dat nooit formeel werd gekoloniseerd. Het is een nationale trots die je terugziet in elke toeristenfolder. Maar achter dat trotse verhaal gaat een pijnlijke rekening schuil: verloren land, ingeperkte soevereiniteit en eigen volken die hardhandig werden ingelijfd.
De Nederlandse ingenieur Jan Homan van der Heide ontwierp in 1903 een ambitieus irrigatieplan voor de Chao Phraya-delta, het rijsthart van Siam. Geldgebrek, een weifelende minister en een machtig privébedrijf blokkeerden het. Pas in 1957, lang na zijn dood, werd zijn kernidee, een stuw bij Chai Nat, eindelijk werkelijkheid.
Belgische juristen hervormden Siamese rechtsstaat onder Rama V, zonder grondwet over te nemen
Een Belgische oud-minister, jurist Gustave Rolin-Jaequemyns, gaf vanaf 1892 in Bangkok de moderne Thaise rechtspraak vorm en leidde een ploeg waarin de Belgen ruim in de meerderheid waren. Hij richtte rechtbanken, een ministerie van Justitie en de eerste rechtenschool op. Toch nam Siam nooit de Belgische grondwet over en bleef het een absolute monarchie.
Ruim vierhonderd jaar geleden legden Hollandse kooplieden van de VOC aan in Ayutthaya, de bruisende hoofdstad van het koninkrijk Siam. Wat begon als de zoektocht naar een route naar China, groeide uit tot een van de oudste en meest verweven banden die Nederland ooit met een Aziatisch land opbouwde. En die geschiedenis vertelt je verrassend veel over Thailand vandaag.
Niet Frankrijk, niet Engeland, maar een Belgische jurist uit Gent speelde een sleutelrol in het behoud van de Thaise onafhankelijkheid. Gustave Rolin-Jaequemyns adviseerde de koning van Siam op het scherpst van de snede, tussen twee koloniale grootmachten in. Dit is het verhaal achter anderhalve eeuw band tussen België en Thailand.
Hoe was het gesteld met de geletterdheid van de Siamezen in vroegere tijden? Wat weten we daarvan? Niet zo heel erg veel vrees ik maar laat ik toch een poging wagen er iets over te zeggen. En iets over bibliotheken en een bibliofiele monnik.
Aan de oever van de Chao Phraya, vlak ten zuiden van het oude eiland van Ayutthaya, ligt een rood-wit gebouwtje dat de meeste reizigers links laten liggen. Toch sta je hier op een van de meest concrete Nederlandse erfenissen in Azië: de plek waar de VOC ruim anderhalve eeuw lang handelde, woonde en ruzie maakte met het hoofdkantoor in Batavia.
Zo af en toe kom ik een nieuwe persoon tegen in de Siamese geschiedenis. Een persoon met een boeiend en interessant leven zoals ik dat niet had kunnen vermoeden voor die tijd. Prins Prisdang is zo iemand.
De leefomstandigheden van de Siamezen in 1930, economie, onderwijs, gezondheid en meer
Hoe leefde de gewone man en vrouw toen Thailand nog Siam heette? In 1930 deed Carle Zimmerman met medewerking van de Siamese autoriteiten een uitgebreid onderzoek naar de leefomstandigheden van de plattelandsbevolking in Siam. De steden liet hij links liggen.
Het eerste bezoek van een Siamese delegatie aan Europa
Lung Jan heeft al een aantal mooie beschrijvingen gegeven van Europese reizigers naar Zuidoost-Azië. Maar hoe zat dat met de reizen van Siamezen naar Europa? De eerste maal dat Siamese ambassadeurs naar Europa kwamen was voor een bezoek aan Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in 1608.
De Siamese smeltkroes in de 19e eeuw
Het koninkrijk Siam, en in nog grotere mate de hoofdstad Bangkok, vertoonden in de 19e eeuw een verbluffende verscheidenheid van etnische groepen. In Bangkok waren de oorspronkelijke Thais bijna steeds een grote minderheid. Pas in de loop van de 20e eeuw kwam er een integratie op gang die uiteindelijk vrijwel iedereen een Thaise identiteit verleende.
Oud krantenartikel crematie Koning van Siam in 1886
Onlangs kwam ik op de delpher.nl een verslag tegen van de feestelijkheden rondom de crematie van de (laatste) onderkoning van Siam, Wichaichan, die op 28 augustus 1885 was overleden. Het leek mij wel aardig om dit historische beeld met de lezers te delen, dus ik ben zo vrij geweest het geheel een beetje leesbaarder te maken door de spelling aan te passen aan de huidige, zonder de oorspronkelijke tekst verder geweld aan te doen.
Bangkok in vijf wijken: zo kies je de buurt die bij je past
Bangkok is geen stad die je in één keer begrijpt. De juiste buurt kiezen maakt je trip meteen relaxter. Wil je Skybars en shopping, dan is Sukhumvit of Siam logisch. Zoek je geschiedenis en straatleven, dan past Phra Nakhon beter. Aan de Chao Phraya slaap je met uitzicht en bootverbindingen. En in Yaowarat proef je Chinatown op z’n best, vooral na zonsondergang.
Man-vrouwverhoudingen in Zuidoost-Azië in voorbije tijden
Wat was het doel van die gouden rinkelende belletjes? Hoe gemakkelijk was een echtscheiding? Waarom was maagdelijkheid een obstakel voor een huwelijk? Waarom moest een Maleisische edelman zijn getrouwde dochter wurgen? Tino Kuis verdiept zich in de seksuele relaties en het huwelijk in de 16e en 17e eeuw in Azië.
Een Nederlander steelt een groen Boeddhabeeld uit een grot in Noord-Siam en keert later terug
In het noorden van Siam raakt een Nederlander, Klaasen, betoverd door een klein Boeddhabeeld van groene jade. Hij weet dat meenemen verboden is, maar steelt het toch uit een afgelegen grot. Jaren later keert hij terug, gedreven door schuld en verlangen naar verlossing, en treft in het heiligdom iemand die al op hem lijkt te wachten.
Een Nederlander reist naar ‘Boeddha’s Voetafdruk’
In 1737 vergezelde het opperhoofd van de VOC factorij in Ayutthaya de vrome koning Borommakot naar de ‘Voetafdruk van Boeddha’. Van die tocht is een journaal overgeleverd, het Dagregister.