Wie de glossy foto’s van Thailand bekijkt zal hem vast tegengekomen zijn. Het beeld is inmiddels wereldberoemd en je kan kan hem in het echt bekijken in Ayutthaya bij de Wat Phra Mahathat.
Waarom Thailand op foto’s uit de jaren 80 zo leeg lijkt
De stranden op die oude foto’s zijn niet leeg omdat de fotograaf geluk had. In 1987 kwamen er 3,48 miljoen buitenlandse bezoekers naar Thailand. Vorig jaar waren dat er 32,9 miljoen. Wat je op die beelden niet ziet, is de andere kant van die rust: je was er nauwelijks bereikbaar. Bellen naar huis kostte een tocht naar een loket en veel geduld.
Je schoonfamilie in Udon spreekt thuis geen Thais. Op het gemeentehuis wel. Dat verschil is geen toeval: de Isaan werd tussen 1893 en 1942 stap voor stap Thais gemaakt, met wetten, schoolboeken en soldaten. Wie de regio vandaag wil begrijpen, van de verkiezingsuitslag tot het eten op tafel, komt bij die eeuw uit.
In het Rijksmuseum hangt het enige geschilderde portret van Ayutthaya van voor de verwoesting: een ommuurde stad vol tempels en grachten, gezien vanuit de lucht. Wie wil weten hoe de oude hoofdstad van Siam eruitzag, komt bij dit doek uit. Alleen klopt er minder van dan je zou hopen.
Thaise Mekhong whiskey is eigenlijk rum
Mekhong (แม่ โขง) is een Thaise sterke drank met een lange geschiedenis. De goudkleurige fles wordt ook wel de “The Spirit of Thailand” genoemd. Veel Thai noemen het een whiskey maar eigenlijk is het een rum.
Loop je door de oude stad van Chiang Mai, dan wandel je door de erfenis van een koning die ruim zeven eeuwen geleden het noorden veroverde. Mangrai verenigde verspreide vorstendommen, nam het oude Mon-rijk Hariphunchai in en stichtte in 1296 zijn hoofdstad. Zo ontstond Lanna, het koninkrijk van een miljoen rijstvelden.
Relicten van het Srivija-rijk in Surat Thani
Ik hou erg van de sporen die de Khmer-beschaving in Thailand heeft achtergelaten, maar dat betekent niet dat ik de ogen sluit voor al het overige fraaie erfgoed dat in dit land is terug te vinden. In het Chaiya district van Surat Thani zijn bijvoorbeeld een aantal bijzondere relicen, te vinden die getuigenis afleggen van de invloed van het Indonesische Srivija-rijk op het zuiden van wat nu Thailand is.
Sulak Sivaraksa: ‘Loyaliteit vereist tegenspraak’
Sulak Sivaraksa, 82 jaar oud, is een Thaise intellectueel met een onafhankelijke geest die zich niet in een hokje laat plaatsen. Misschien dat hij daarom door alle kanten van het politieke en intellectuele spectrum in Thailand met enige argwaan wordt bekeken.
In Ayutthaya, een paar honderd meter voorbij de tempelruïnes waar iedereen fotografeert, liggen de fundamenten van een Nederlandse handelspost. Van 1604 tot 1767 dreven Nederlandse kooplieden hier handel. Niet als veroveraars, maar als gasten op grond die de koning hun schonk. Wat ze goed deden en wat ze verprutsten, zegt iets over elke buitenlander die vandaag in Thailand woon
Ergens halverwege de jaren tachtig zat er in Nederland iemand aan de keukentafel met een reisfolder. Bangkok stond erop, en een prijs waar je even stil van werd. Hoe werd die verre stad, ooit alleen een tankstop van de KLM, een bestemming waar de gewone Nederlander naartoe durfde te boeken?
Toen Bangkok een tankstation van de KLM was
Wie nu op Don Mueang landt met een prijsvechter, staat op een van de oudste luchthavens ter wereld. Vanaf 1929 was dit grasveld ten noorden van Bangkok een vaste stop op de KLM-lijn Amsterdam-Batavia, tot de oorlog de langste lijndienst die er bestond. Bijtanken, benen strekken en verder.
De Lanna invloeden in Noord Thailand
Wie het noorden van Thailand bezoekt zoals Chiang Mai en Chiang Rai ziet nog veel invloeden uit het Lanna tijdperk. Lanna betekent in het Nederlands: één miljoen rijstvelden. Het Lanna koninkrijk, dat ook een stuk van Birma besloeg, hield 600 jaar stand en werd gesticht in 1259 door koning Mengrai de Grote. Hij volgende zijn vader op als leider van het Chiang Saen koninkrijk.
In de dorpen van Isaan zong de molam vroeger de hele nacht door. Tussen 1950 en 1980 probeerde de Amerikaanse voorlichtingsdienst die stem te huren voor anticommunistische boodschappen. Het werkte niet. De teksten van de communisten sloegen beter aan bij de boeren die ernaar luisterden. Dit is hoe de Koude Oorlog klonk aan de Mekong.
Vraag in Isaan wie er Thais is en iedereen steekt zijn hand op. Vraag daarna welke taal er thuis wordt gesproken en het antwoord is vaak Lao. Die twee dingen bijten elkaar niet, maar ze vertellen wel iets. De Thaise identiteit is jonger dan je denkt, en grotendeels gemaakt.
Rond de Amerikaanse bases in Isaan ontstonden tijdens de Vietnamoorlog duizenden relaties tussen soldaten en Thaise vrouwen. Wie de liefdesbrieven van toen zoekt, vindt ze bijna nergens terug. Wat bleef is een lied over een vrouw die schrijft naar een man die niet meer antwoordt, en een generatie kinderen die hun vader kwijt is.
In de nacht van 27 op 28 september 2006 landde het eerste toestel op Suvarnabhumi, en Don Mueang viel stil. Voor veel Nederlanders en Belgen met een band met Thailand ging er meer dicht dan een terminal. Bijna twintig jaar later missen ze de oude luchthaven nog steeds. Waarom eigenlijk?
Stap nu in Bangkok in de metro of de Skytrain en je vergeet zo dat de stad ooit al een railnetwerk had. Lang voordat de BTS bestond, reden er trams door de smalle straten. Ze reden bijna tachtig jaar, en verdwenen toen in stilte. Dit is hun verhaal.
Je hoort oudere Thailandgangers het graag zeggen: vroeger was alles beter en goedkoper. Maar klopt dat ook voor je vliegticket? Een retour Amsterdam-Bangkok kostte halverwege de jaren tachtig al gauw een maandsalaris. Omgerekend naar nu betaalde je een vermogen. En toch voelt die tijd als iets wat we kwijt zijn.
Je hebt misschien tussen de onthoofde Boeddhabeelden van Ayutthaya gelopen, zonder te weten waarom ze geen hoofd meer hebben. Het antwoord ligt in april 1767, toen een Birmees leger na veertien maanden beleg de rijkste stad van Azië platbrandde en een koninkrijk van 417 jaar in enkele dagen wegvaagde.
Misschien voel je je in Thailand weleens een eenling, ver van huis, de eerste van je soort die hier bleef plakken. Toch legden Hollanders hier al vierhonderd jaar geleden aan. Alleen: wie van hen bleef, liet bijna niets na. Het verhaal loopt anders dan je zou denken.
Op zoek naar Birmese sporen in Chiang Mai
In de officiële Thaise historiografie zijn er een aantal geschiedkundige fases waar men liefst zo weinig mogelijk over rept. Eén van die periodes is die van de twee eeuwen dat Chiang Mai, Birmees was. Je kan sowieso al vraagtekens bij de Thaise identiteit en karakter van de Roos van het Noorden plaatsen want formeel behoort Chiang Mai, als hoofdstad van het koninkrijk Lanna, nog geen eeuw bij Thailand.
Hij was misschien wel de beroemdste Amerikaan van Azië: oud-spion, redder van de Thaise zijde en gastheer van een legendarisch huis vol kunst. Toch verdween Jim Thompson op 26 maart 1967 spoorloos tijdens een wandeling in de Maleisische bergen. Wat weten we echt, en wat is verzonnen?