De Lanna invloeden in Noord Thailand
Wie het noorden van Thailand bezoekt zoals Chiang Mai en Chiang Rai ziet nog veel invloeden uit het Lanna tijdperk. Lanna betekent in het Nederlands: één miljoen rijstvelden. Het Lanna koninkrijk, dat ook een stuk van Birma besloeg, hield 600 jaar stand en werd gesticht in 1259 door koning Mengrai de Grote. Hij volgende zijn vader op als leider van het Chiang Saen koninkrijk.
In de dorpen van Isaan zong de molam vroeger de hele nacht door. Tussen 1950 en 1980 probeerde de Amerikaanse voorlichtingsdienst die stem te huren voor anticommunistische boodschappen. Het werkte niet. De teksten van de communisten sloegen beter aan bij de boeren die ernaar luisterden. Dit is hoe de Koude Oorlog klonk aan de Mekong.
Vraag in Isaan wie er Thais is en iedereen steekt zijn hand op. Vraag daarna welke taal er thuis wordt gesproken en het antwoord is vaak Lao. Die twee dingen bijten elkaar niet, maar ze vertellen wel iets. De Thaise identiteit is jonger dan je denkt, en grotendeels gemaakt.
Rond de Amerikaanse bases in Isaan ontstonden tijdens de Vietnamoorlog duizenden relaties tussen soldaten en Thaise vrouwen. Wie de liefdesbrieven van toen zoekt, vindt ze bijna nergens terug. Wat bleef is een lied over een vrouw die schrijft naar een man die niet meer antwoordt, en een generatie kinderen die hun vader kwijt is.
In de nacht van 27 op 28 september 2006 landde het eerste toestel op Suvarnabhumi, en Don Mueang viel stil. Voor veel Nederlanders en Belgen met een band met Thailand ging er meer dicht dan een terminal. Bijna twintig jaar later missen ze de oude luchthaven nog steeds. Waarom eigenlijk?
Stap nu in Bangkok in de metro of de Skytrain en je vergeet zo dat de stad ooit al een railnetwerk had. Lang voordat de BTS bestond, reden er trams door de smalle straten. Ze reden bijna tachtig jaar, en verdwenen toen in stilte. Dit is hun verhaal.
Je hoort oudere Thailandgangers het graag zeggen: vroeger was alles beter en goedkoper. Maar klopt dat ook voor je vliegticket? Een retour Amsterdam-Bangkok kostte halverwege de jaren tachtig al gauw een maandsalaris. Omgerekend naar nu betaalde je een vermogen. En toch voelt die tijd als iets wat we kwijt zijn.
Je hebt misschien tussen de onthoofde Boeddhabeelden van Ayutthaya gelopen, zonder te weten waarom ze geen hoofd meer hebben. Het antwoord ligt in april 1767, toen een Birmees leger na veertien maanden beleg de rijkste stad van Azië platbrandde en een koninkrijk van 417 jaar in enkele dagen wegvaagde.
Misschien voel je je in Thailand weleens een eenling, ver van huis, de eerste van je soort die hier bleef plakken. Toch legden Hollanders hier al vierhonderd jaar geleden aan. Alleen: wie van hen bleef, liet bijna niets na. Het verhaal loopt anders dan je zou denken.
Op zoek naar Birmese sporen in Chiang Mai
In de officiële Thaise historiografie zijn er een aantal geschiedkundige fases waar men liefst zo weinig mogelijk over rept. Eén van die periodes is die van de twee eeuwen dat Chiang Mai, Birmees was. Je kan sowieso al vraagtekens bij de Thaise identiteit en karakter van de Roos van het Noorden plaatsen want formeel behoort Chiang Mai, als hoofdstad van het koninkrijk Lanna, nog geen eeuw bij Thailand.
Hij was misschien wel de beroemdste Amerikaan van Azië: oud-spion, redder van de Thaise zijde en gastheer van een legendarisch huis vol kunst. Toch verdween Jim Thompson op 26 maart 1967 spoorloos tijdens een wandeling in de Maleisische bergen. Wat weten we echt, en wat is verzonnen?
Je bent ze vast weleens gepasseerd: het standbeeld van twee zwaardvechtende zussen op Phuket, het beeld van Ya Mo in Korat. Achter die monumenten zit een verrassend verhaal. Thaise vrouwen droegen eeuwenlang de economie en het gezin, maar voor de wet en in de politiek stelden ze lange tijd bijna niets voor.
De iconische Thaise tuktuk is geen Thaise uitvinding, maar de nazaat van de Japanse Daihatsu Midget, die vanaf 1959 in Thailand werd gebouwd. Het goedkope driewielertje verdrong de oude fietssamlor en groeide uit tot nationaal symbool. Inmiddels rijdt het ratelende geval in Bangkok steeds vaker stil en elektrisch.
Thailand sloot in december 1941 een militair bondgenootschap met Japan en verklaarde de geallieerden de oorlog, het enige onafhankelijke land in Azië dat zo openlijk voor de As koos. Toch redde een groot binnenlands verzet het land na 1945 van zware bestraffing. De ambassadeur in Washington weigerde simpelweg de oorlogsverklaring af te leveren.
De wereldberoemde film The Bridge on the River Kwai uit 1957 toont een verhaal dat bij de brug in Kanchanaburi nauwelijks zo is gebeurd. De echte commandant saboteerde de brug juist, geallieerde bommenwerpers bliezen hem op in plaats van commando’s, en de rivier heette niet eens Kwai. Het staal kwam zelfs uit Nederlands-Indië.
Koning Vajiravudh, beter bekend als Rama VI, voerde in 1913 in Siam de eerste verplichte achternamen in. Tot dat jaar had niemand een familienaam en herkende je iemand aan zijn voornaam, zijn vader of zijn dorp. Door één strenge regel, namelijk dat elke naam uniek moest zijn, zijn Thaise achternamen tot vandaag vaak opvallend lang en zeldzaam.
Het sekstoerisme in Thailand ontstond niet uit eeuwenoude traditie, maar uit de Amerikaanse oorlog in Indochina en een bewust valutabeleid van Bangkok. Tussen 1962 en 1976 legden Amerikaanse militairen de basis, daarna nam het toerisme het over. In 1980 riep een vicepremier gouverneurs zelfs op om sekstoerisme te bevorderen.
Vanaf de jaren tachtig kwamen steeds meer Thaise vrouwen naar Nederland om te trouwen met een Nederlandse man, soms via een bemiddelingsbureau. Het was het begin van wat later een vaste migratiestroom zou worden. Maar het verhaal was rommeliger dan het cliché van de bestelde bruid doet vermoeden.
Thailand dat aan de kolonisator ontsnapte en de hoge rekening die het daarvoor betaalde
Thailand is het enige land in Zuidoost-Azië dat nooit formeel werd gekoloniseerd. Het is een nationale trots die je terugziet in elke toeristenfolder. Maar achter dat trotse verhaal gaat een pijnlijke rekening schuil: verloren land, ingeperkte soevereiniteit en eigen volken die hardhandig werden ingelijfd.
De Nederlandse ingenieur Jan Homan van der Heide ontwierp in 1903 een ambitieus irrigatieplan voor de Chao Phraya-delta, het rijsthart van Siam. Geldgebrek, een weifelende minister en een machtig privébedrijf blokkeerden het. Pas in 1957, lang na zijn dood, werd zijn kernidee, een stuw bij Chai Nat, eindelijk werkelijkheid.
Belgische juristen hervormden Siamese rechtsstaat onder Rama V, zonder grondwet over te nemen
Een Belgische oud-minister, jurist Gustave Rolin-Jaequemyns, gaf vanaf 1892 in Bangkok de moderne Thaise rechtspraak vorm en leidde een ploeg waarin de Belgen ruim in de meerderheid waren. Hij richtte rechtbanken, een ministerie van Justitie en de eerste rechtenschool op. Toch nam Siam nooit de Belgische grondwet over en bleef het een absolute monarchie.
De wai, het samengevouwen handgebaar dat je overal in Thailand ziet, komt helemaal niet uit Thailand maar uit India. Het woord sawasdee dat erbij hoort, is bovendien verrassend jong. Een taalkundige bedacht het in de jaren dertig, en premier Plaek Phibunsongkhram legde het in 1943 per decreet aan het hele land op.