Je bent ze vast weleens gepasseerd: het standbeeld van twee zwaardvechtende zussen op Phuket, het beeld van Ya Mo in Korat. Achter die monumenten zit een verrassend verhaal. Thaise vrouwen droegen eeuwenlang de economie en het gezin, maar voor de wet en in de politiek stelden ze lange tijd bijna niets voor.
De iconische Thaise tuktuk is geen Thaise uitvinding, maar de nazaat van de Japanse Daihatsu Midget, die vanaf 1959 in Thailand werd gebouwd. Het goedkope driewielertje verdrong de oude fietssamlor en groeide uit tot nationaal symbool. Inmiddels rijdt het ratelende geval in Bangkok steeds vaker stil en elektrisch.
Thailand sloot in december 1941 een militair bondgenootschap met Japan en verklaarde de geallieerden de oorlog, het enige onafhankelijke land in Azië dat zo openlijk voor de As koos. Toch redde een groot binnenlands verzet het land na 1945 van zware bestraffing. De ambassadeur in Washington weigerde simpelweg de oorlogsverklaring af te leveren.
De wereldberoemde film The Bridge on the River Kwai uit 1957 toont een verhaal dat bij de brug in Kanchanaburi nauwelijks zo is gebeurd. De echte commandant saboteerde de brug juist, geallieerde bommenwerpers bliezen hem op in plaats van commando’s, en de rivier heette niet eens Kwai. Het staal kwam zelfs uit Nederlands-Indië.
Koning Vajiravudh, beter bekend als Rama VI, voerde in 1913 in Siam de eerste verplichte achternamen in. Tot dat jaar had niemand een familienaam en herkende je iemand aan zijn voornaam, zijn vader of zijn dorp. Door één strenge regel, namelijk dat elke naam uniek moest zijn, zijn Thaise achternamen tot vandaag vaak opvallend lang en zeldzaam.
Het sekstoerisme in Thailand ontstond niet uit eeuwenoude traditie, maar uit de Amerikaanse oorlog in Indochina en een bewust valutabeleid van Bangkok. Tussen 1962 en 1976 legden Amerikaanse militairen de basis, daarna nam het toerisme het over. In 1980 riep een vicepremier gouverneurs zelfs op om sekstoerisme te bevorderen.
Vanaf de jaren tachtig kwamen steeds meer Thaise vrouwen naar Nederland om te trouwen met een Nederlandse man, soms via een bemiddelingsbureau. Het was het begin van wat later een vaste migratiestroom zou worden. Maar het verhaal was rommeliger dan het cliché van de bestelde bruid doet vermoeden.
Thailand dat aan de kolonisator ontsnapte en de hoge rekening die het daarvoor betaalde
Thailand is het enige land in Zuidoost-Azië dat nooit formeel werd gekoloniseerd. Het is een nationale trots die je terugziet in elke toeristenfolder. Maar achter dat trotse verhaal gaat een pijnlijke rekening schuil: verloren land, ingeperkte soevereiniteit en eigen volken die hardhandig werden ingelijfd.
De Nederlandse ingenieur Jan Homan van der Heide ontwierp in 1903 een ambitieus irrigatieplan voor de Chao Phraya-delta, het rijsthart van Siam. Geldgebrek, een weifelende minister en een machtig privébedrijf blokkeerden het. Pas in 1957, lang na zijn dood, werd zijn kernidee, een stuw bij Chai Nat, eindelijk werkelijkheid.
Belgische juristen hervormden Siamese rechtsstaat onder Rama V, zonder grondwet over te nemen
Een Belgische oud-minister, jurist Gustave Rolin-Jaequemyns, gaf vanaf 1892 in Bangkok de moderne Thaise rechtspraak vorm en leidde een ploeg waarin de Belgen ruim in de meerderheid waren. Hij richtte rechtbanken, een ministerie van Justitie en de eerste rechtenschool op. Toch nam Siam nooit de Belgische grondwet over en bleef het een absolute monarchie.
De wai, het samengevouwen handgebaar dat je overal in Thailand ziet, komt helemaal niet uit Thailand maar uit India. Het woord sawasdee dat erbij hoort, is bovendien verrassend jong. Een taalkundige bedacht het in de jaren dertig, en premier Plaek Phibunsongkhram legde het in 1943 per decreet aan het hele land op.
De State Railway of Thailand een spoorbedrijf tussen een rijk verleden en een enorme schuldenberg
De State Railway of Thailand bestaat ruim 135 jaar en blijft de enige aanbieder van intercitytreinen in het land. Toch kampt het staatsbedrijf met een schuld van rond de 300 miljard baht en een acuut kastekort. Tegelijk loopt er een gigantische moderniseringsoperatie. Dit is de stand van zaken, en wat het betekent voor jou als reiziger.
Sinds 1932 zette het Thaise leger tientallen keren een gekozen regering af. De laatste geslaagde staatsgreep was in 2014. Het verloop is opvallend voorspelbaar: crisis, staat van beleg, een aankondiging op tv en een nieuwe grondwet. Wat betekent zo’n coup voor jou als je in Thailand woont?
Op 5 december 1999 reed in Bangkok de eerste Skytrain over een verhoogd spoor boven de verstopte straten. Het werd het eerste elektrische metrosysteem van Thailand. Ruim een kwart eeuw later telt het net drie lijnen en zo’n 70 kilometer spoor, en bepaalt het hoe de stad woont, bouwt en reist.
Ruim vierhonderd jaar geleden legden Hollandse kooplieden van de VOC aan in Ayutthaya, de bruisende hoofdstad van het koninkrijk Siam. Wat begon als de zoektocht naar een route naar China, groeide uit tot een van de oudste en meest verweven banden die Nederland ooit met een Aziatisch land opbouwde. En die geschiedenis vertelt je verrassend veel over Thailand vandaag.
Lang voordat er een Thaise staat bestond, heersten de Khmer over de vlakten van wat nu Noordoost-Thailand is. In Phimai en Phanom Rung staan hun tempels er bijna duizend jaar later nog, midden tussen de rijstvelden. Twee meesterwerken van zandsteen die zelfs het beroemde Angkor Wat inspireerden.
Op 2 juli 1997 liet de Bank of Thailand de baht los van de dollar. De munt stortte in, en wat een Thaise valutacrisis leek, sleurde binnen maanden half Azië mee. Bedrijven gingen failliet, de economie kromp met ruim 10 procent en het IMF moest met miljarden bijspringen. In Thailand heet het sindsdien de tom yam koeng-crisis.
De tempels van Mae Hong Son
Toen ik, intussen meer dan dertig jaar geleden, voor het eerst Mae Hong Son, de hoofdplaats van de dunst bevolkte provincie in Thailand bezocht, was ik op slag verkocht. Toen was het nog een van de meest ongerepte want afgelegen stadjes van het land, weggestopt tussen hoge bergen en moeizaam vanuit Chiang Mai bereikbaar via een weg die wel eeuwig leek voort te kronkelen in scherpe haarspeldbochten tussen de steile, dicht beboste hellingen.
In bars in Pattaya en Patpong hoor je het al jaren: “Dit is allemaal begonnen met de Amerikaanse soldaten.” Dat klopt deels. Tussen 1962 en 1976 passeerden zo’n 700.000 Amerikaanse militairen Thailand voor rust en ontspanning. De oorlog vond de seksindustrie niet uit, maar maakte haar groter, verplaatste haar en richtte haar op buitenlandse mannen.
Niet Frankrijk, niet Engeland, maar een Belgische jurist uit Gent speelde een sleutelrol in het behoud van de Thaise onafhankelijkheid. Gustave Rolin-Jaequemyns adviseerde de koning van Siam op het scherpst van de snede, tussen twee koloniale grootmachten in. Dit is het verhaal achter anderhalve eeuw band tussen België en Thailand.
Op 6 april 1782 greep de machtigste generaal van Siam de macht. Hij liet zijn voorganger executeren, verplaatste de hoofdstad naar de overkant van de rivier en stichtte de Chakri-dynastie. Die koningslijn regeert Thailand tot op de dag van vandaag.
Slavernij, Chinese migratie en concubinaat vormden in oud Siam de basis voor de latere Thaise seksindustrie. Vooral de wijk Sampheng in Bangkok groeide na 1855 uit tot centrum van bordelen, opium en gokhuizen. Opvallend genoeg was betaalde seks tussen 1905 en 1960 legaal en belast.