Van Siam naar Thailand: hoe een naamsverandering symbool werd van een nieuwe nationale identiteit
In 1939 veranderde Siam plots van naam. Wat op het eerste gezicht een simpele hernoeming lijkt, blijkt een diepgaande politieke keuze te zijn geweest. Achter de naam Thailand schuilt een verhaal van nationalisme, culturele hervorming en machtsvorming. Deze naamswijziging markeerde het begin van een nieuw tijdperk waarin eenheid en onafhankelijkheid centraal moesten staan.
Rama V, de koning die Thailand moderniseerde en redde
In een tijd van koloniale expansie slaagde koning Rama V erin Thailand te hervormen én uit buitenlandse handen te houden. Hij moderniseerde het bestuur, schafte slavernij af en hield Europese grootmachten op afstand. Tot op de dag van vandaag wordt hij vereerd als de koning die zijn land naar de moderniteit leidde zonder de Thaise identiteit te verliezen.
Het lijkt een verhaal uit een avonturenboek, maar het is waargebeurd. Meer dan honderd jaar geleden hielp de Belgische jurist Gustave Rolin-Jaequemyns Thailand om uit handen van koloniale machten te blijven. Door slimme diplomatie en persoonlijke betrokkenheid ontstond een bijzondere vriendschap tussen België en Thailand die vandaag de dag nog steeds sterk is en nieuwe kansen biedt voor samenwerking.
Hoe Siam/Thailand reageerde op de aantrekkingskracht van het Westen
Hoe reageerde Thailand op de contacten met het Westen? Hoe keken ze tegen het Westen aan? Welke zaken bewonderden ze en welke wekten hun afkeer? Wat namen ze over, op welke manier en om welke redenen, en wat verwierpen ze? Een korte culturele gids.
Ik vertel u geen geheim wanneer ik stel dat de invloed van het Thaise leger op de maatschappelijke en politieke ontwikkelingen in het land in de laatste eeuw niet weg te denken is geweest. Van staatsgreep naar staatsgreep slaagde de militaire kaste er niet alleen in om haar positie te verstevigen maar ook – en dit tot vandaag – haar greep op ’s lands bestuur te behouden.
Twee jaar geleden verscheen bij River Books in Bangkok het chic ogende kijkboek Bencharong – Chinese Porcelain for Siam. Een luxueus uitgegeven boek over een bij uitstek luxueus en exclusief ambachtelijk product. De Amerikaanse, in Bangkok residerende auteur Dawn Fairley Rooney, was hiermee niet aan haar proefstuk toe. Zij publiceerde reeds negen boeken waarvan vier over Zuidoost-Aziatische keramiek.
Phya Anuman Rajadhon พระยาอนุมานราชธน (1888-1969), die bekend werd onder zijn schrijversnaam Sathiankoset mag men gerust beschouwen als één van de invloedrijkste pioniers zo niet als de grondlegger van de moderne Thaise antropologie.
Zeg niet zomaar stupa tegen een chedi
Je kan er in Thailand gewoonweg niet naast kijken; de chedi’s, de lokale variant van wat in de rest van de wereld – met uitzondering van Tibet (chorten), Sri Lanka (dagaba) of Indonesië (candi), bekend staat als de stupa’s, de ronde bouwsels die Boeddhistische relieken bevatten of, zoals in sommige gevallen ook de gecremeerde stoffelijke resten van Groten van het Land en hun familieleden.
De Thaise nationale & andere bibliotheken
Het begon allemaal in de zevende eeuw voor onze jaartelling met de duizenden kleitabletten van koning Assurbanipal in Nineve. Een verzameling teksten die systematisch geordend én gecatalogiseerd was en het is intussen al achtentwintig eeuwen, zij het met vallen en opstaan, zo doorgegaan. De oudste bibliotheek was dus die van goeie ouwe Assurbanipal, de jongste nieuwkomer is het internet.
Thonburi, de 250 jaar oude hoofdstad van Siam
Ruim 250 jaar geleden werd Thonburi de hoofdstad van Siam. Dit gebeurde na de val van Ayutthaya in 1767 door de verovering van de Birmezen. Echter de nieuwe hoofdstad heeft maar 15 jaar als zodanig gefunctioneerd, omdat het huidige Bangkok het stokje als hoofdstad overnam.
Het geheim van de naam Siam
Een paar jaar geleden maakte ik een vertaling van een artikel in over Sukhothai. In de inleiding noemde ik Sukhothai de eerste hoofdstad van het koninkrijk Siam, maar dat was geen goede vertaling van de “Siamese Kingdom of Sukhothai”, zoals in het oorspronkelijke artikel stond. In een reactie op de recente publicatie maakte een lezer mij er op attent, dat Sukhothai niet de hoofdstad van Siam was, maar van het Sukhothai Kingdom.
Geletterdheid en bibliotheken in het oude Siam
Hoe was het gesteld met de geletterdheid van de Siamezen in vroegere tijden? Wat weten we daarvan? Niet zo heel erg veel vrees ik maar laat ik toch een poging wagen er iets over te zeggen. En iets over bibliotheken en een bibliofiele monnik.
De onstuimge geschiedenis van Pad Thai
Pad Thai is wellicht het populairste gerecht onder toeristen maar ook Thai smullen er van. Dat het gerecht ook een politieke achtergrond heeft weten velen waarschijnlijk niet.
Thai in de Koreaanse oorlog
Het is algemeen geweten dat de Thaise strijdkrachten tijdens de Vietnamoorlog een belangrijke rol hebben gespeeld als bondgenoot van de Verenigde Staten. Heel wat minder bekend is dat ze een decennium eerder ook actief betrokken waren bij het conflict dat de geschiedenisboeken in zou gaan als de Koreaanse oorlog.
Een trip naar Mallika City in Kanchanaburi
Als u een vakantie in Thailand aan het plannen bent is de provincie Kanchanaburi een uitstekende keuze. Er is zo veel te zien en te beleven, natuurlijk de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog in en om de stad Kanchanaburi, de vele prachtige watervallen, de rivier Mae Kwae en nog veel meer.
Hollandse muurbloempjes in Zuidoost-Azië
De meeste cultureel geïnteresseerde bezoekers van Thailand zullen vroeg of laat in Bangkok bij een bezoek aan Wat Pho oog in oog komen te staan met de indrukwekkende beelden van wat in de meeste reisgidsen wordt omschreven als ‘Farang’-wachters.
Ieder literair werk kan op vele manieren worden gelezen. Dat geldt evenzeer voor het meest bekende en bewonderde epos in de Thaise literaire traditie: Khun Chang Khun Phaen (hierna KCKP).
Siamees in druk
We weten allemaal dat Thai af en toe behoorlijk chauvinistisch kunnen zijn en de invloed van Farang op hun cultuur vaak vanuit een particularistische reflex proberen te minimaliseren. Toch hebben ze het een en ander aan Farang te danken. Neem nu bijvoorbeeld de drukkunst.
Nadat Siam zich in 1855 door het afsluiten van het Bowring Verdrag met de Britten had opengesteld voor economische ontsluiting en verregaande contacten met het Westen duurde het niet lang voor ook de Nederlanders opnieuw belangstelling kregen voor Siam.
Willem Hendrik Senn van Basel bleef zich tijdens zijn verblijf als Nederlandse consul in Siam onophoudelijk verbazen over land en vooral volk. Nochtans moet hij, geboren en getogen in Nederlands-Indië, wel wat gewend zijn geweest…
Willem Hendrik Senn van Basel had alles om het te maken als diplomaat in het Verre Oosten. Hij was schrander, ambitieus en hij behoorde – wat niet onbelangrijk is – tot wat men in het koloniale jargon, de oude Indische families noemde. Meestal aan de VOC gerelateerde families die al enkele generaties in de Oost vertoefden.
Buitenlandse invloed op de architectuur van Siam/Thailand is, bij wijze van spreken, van alle tijden geweest. In de Sukhothai periode toen er voor het eerst sprake was van Siam werd de architectuur duidelijk bepaald door een eclectische mix van Indiase, Ceylonese, Mon, Khmer en Birmese stijlelementen.