Radio Nederland Wereldomroep besteedde op zaterdag 4 februari in het programma Expat On Air aandacht aan buitenlandse huwelijksrituelen. Een van de geïnterviewden in deze radio-uitzending is Thailandblog-redactielid John Sarbach, die al ruim twee jaar gelukkig getrouwd is met zijn Thaise Ying.

In het gesprek met John komt onder meer het fenomeen bruidsschat (ook wel bekend als sinsod) naar voren. De presentatrice van het programma concludeert meteen dat synoniem staat aan het kopen van een vrouw. Vanaf minuut 32 licht John meer toe over de sinsod die hij heeft moeten betalen voor zijn bruid.

Later in het programma wordt John nog een keer in de uitzending gehaald hoe het geven van het ‘jawoord’ in Thailand gebeurt en wat er na de ceremonie aan eten en drinken gedaan wordt. Bij dit gedeelte komt je terecht na het skippen naar 48 minuten.

Het interview met John en het bijbehorende artikel van RNW zijn hier terug te lezen en te luisteren: http://www.rnw.nl/nederlands/article/huwelijksrituelen-verschillende-verschijningsvormen-zelfde-grondgedachten

www.doubleapics.com

Het leven in Thailand is zoals het in alle reisbrochures wordt vermeld: een geweldige samenleving van mensen met een prima karakter, altijd glimlachend, beleefd en behulpzaam en het eten is gezond en lekker. Ja, toch?

Goed, als je pech hebt, zie je soms vanuit je ooghoeken, dat het niet altijd klopt, maar zet dan een roze bril op en zie Thailand weer zoals het altijd geweest is, in alle opzichten perfect.

Hier is een aantal voorbeelden waar die roze bril goed van pas komt:

1. Slanke, gezonde mensen

In werkelijkheid: Thais zijn gek op fast food, vreten zich rond bij  “all-u-can-eat” buffetten en de ijssalons kunnen ze het roomijs niet genoeg aanslepen.

Zet een roze bril op en zie: Thais eten behoort tot de gezondste op de wereld. Thais eten rijst en dat is beter dan brood, omdat het niet dik maakt. Thailand is ook wereldberoemd om het fruit, dat veelvuldig wordt gegeten. Daarbij komt nog, dat alle Thaise mensen veel aan sport doen. Niet voor niets wint Thailand altijd wel een bronzen medaille op de Olympische spelen.

2. Zorgzaam

In werkelijkheid: Thais gooien de deur voor je neus dicht, houden de lift niet voor je open en verdringen elkaar op weg naar de skytrain.

Roze bril: Thaise mensen zijn de aardigste op de wereld, zorgen goed voor hun familie, zodat oude mensen heel erg oud kunnen worden. Echtscheidingen komen in Thailand nauwelijks voor. De Europese ontdekkingsreizigers hebben eeuwen geleden al vastgesteld, dat de Thai eerlijk is en bij het zakendoen nooit een te hoge prijs zal vragen. Thais zijn ook erg goed om in een rij op hun beurt te wachten en zij zullen ook altijd netjes wachten met de lift als jij in aantocht bent.

3. Eerlijkheid

In werkelijkheid: een tuk-tuk chauffeur zal toeristen altijd trachten op te lichten en ze te brengen naar die plaatsen, waar zij een commissie kunnen opstrijken.

Roze bril: een Thai liegt nooit. Uit een recent onderzoek blijkt dat 99,9% van de Thais zich hun laatste leugen niet kon herinneren. Oh ja, de grand palace is vandaag gesloten, maar de vriendelijke tuk-tuk chauffeur brengt u graag naar het House of Golden Gems, dat sowieso interessanter voor u is.

4. Geniale generatie

In werkelijkheid: Thaise kinderen plegen bedrog bij examens, denken dat hun leraar een ijsbeer is en geslaagden hebben geen idee wie Hitler was.

Roze bril: De nieuwe generatie is de beste wat Thailand ooit heeft gehad. De kubus van Rubik is geen enkel probleem en de moeilijkste Sudoku puzzels worden tijdens het tandenpoetsen opgelost.

5. Afval

In werkelijkheid: Het is normaal, dat afval overal gedumpt wordt. Soms in de vuilnisbakken, maar vaak ook gewoon er naast of in bosschages rondom woongebieden. Ook de rivieren en khlongs zijn vergeven van het vele afval.

Roze bril: Thailand heeft geen afvalprobleem, want het wordt netjes door ons waterafvoersysteem weggevoerd of het wordt meegenomen door “saleng” (afvalkabouters). Bovendien eten Thais voornamelijk biologisch afbreekbaar voedsel en is het volkomen acceptabel, dat men restjes vanuit de auto op straat gooit.

6. Onschuld

In werkelijkheid: Thailand heeft een bruisend nachtleven en meer sextenten dan tempels.

Roze bril: Als gevolg van de filmcensuur hoeft de Thai zich geen zorgen te maken over seks en alcohol. Dat verklaart ook, waarom Thais zo aardig zijn en ook monogaam, want het  zijn zuivere zielen zonder een spoor van wellust.

7. Materialisme

In werkelijkheid: Het is net zo gemakkelijk een jonge student te vinden, die haar maagdelijkheid inruilt voor een design handtas als Thais, die grappen maken over de huidskleur van anderen.

Roze bril: Thailand is een boeddhistisch land, dus men maakt zich niet druk om materiele zaken, zoals merknamen, mobiele telefoons, die een ei kunnen koken of als iPad worden gebruikt. Thais zullen je ook altijd een compliment geven. Zoals: “Wat heb je een leuke jurk aan!”. Het komt niet in ze op om dingen te zeggen als: “Ben je wat dikker geworden?” of “Heb je wel goed geslapen vannacht?”

8. Nationalisme

In werkelijkheid: De Thais is enorm trots op alles wat met zijn land te maken heeft, maar alles wat men heeft is al verwesterd of verkoreaniseerd.

Roze bril: De Thais houdt van zijn land, ze eten uitsluitend Thai food, luisteren naar Thaise muziek, hebben hun eigen unieke mode en kijken alleen naar Thais voetbal.

Vrij naar een recent  verhaal in de Guru bijlage van de Bangkok Post

Zoals de tulp en hyacint voor Nederland symbool staan heeft ook Thailand enkele zeer speciale bloemen. Jasmijn, orchidee en lotus zijn bloemsoorten die je in Thailand vaak zult tegenkomen en een bijzondere betekenis hebben.

De lotus neemt in de Thaise cultuur een aparte plaats in en is van Goddelijk nivo. Een lotus -hoe mooi ook- plaats je niet in een vaas op tafel, noch verwerk je die in een bloemstuk. Zoiets zou de Thai als een vorm van heiligschennis betitelen, want deze bloem symboliseert immers de geboorte van Boeddha. Menig gelovig Boeddhist ziet overeenkomsten tussen de lotus en de leer en het leven van Boeddha.

Boeddhisme en Hindoeïsme

Niet alleen binnen het Boeddhisme maar ook voor de Hindoe heeft de lotus een religieuze betekenis. De wortel van de lotusbloem gedijt in een modderige bodem en  plant en bloem groeien verder onder water om uiteindelijk langzaam in het zonlicht te ontwaken. Ondanks het vuile water en modder waarin de plant opgroeit steken blad en bloem schoon en zonder enig spoor van onreinheid boven het water uit.  Gelovigen brengen dit in verband met de Goddelijke geboorte van Boeddha en de zuiverheid van zijn leer.

Ook de Hindoegoden Vishnoe en Lakshmi staan dikwijls afgebeeld in het gezelschap van de lotusbloem. Bij de vele tempels kom je afbeeldingen van Boeddha in veel verschillende vormen tegen. Boeddha wandelend, staand, zittend en slapend met daarbij veelal een afbeelding van de lotusbloem. Offer je lotusbloemen aan Boeddha dan is een aantal van drie gebruikelijk.

Een exemplaar vanwege de verlichting, een voor zijn onderricht en een voor zijn volgelingen. In veel gevallen worden ook meerdere bloemen geofferd, maar het aantal is altijd oneven. Zal ongetwijfeld te maken hebben met een stukje bijgeloof met geesten en ‘good luck’ in het achterhoofd.

De bloem

Er bestaan diverse soorten lotusbloemen waarvan de Bua Luang  het meest voorkomt. De bloem bestaat in vijf verschillende kleuren; wit, rood, violet, roze en lichtgroen. In vijvers en sloten met een modderige ondergrond zal je de lotusbloem met groen blad vaak tegenkomen. Veel water en zonlicht zijn de verdere voorwaarden voor een excellent groeiproces.

Ook in het dagelijkse leven speelt de lotus een rol. Afbeeldingen van de bloem kom je als decoratie op heel wat artikelen tegen. Kijk maar eens rond in winkels waar zijde wordt verkocht, ongetwijfeld zie je dan designs waarin de lotusbloem is verwerkt. De bekende en oude Nederlandse reclameslogan: “Bloemen houden van mensen” gaat echter niet op voor de lotus, want die is uitsluitend voorbehouden voor Lord Boeddha.

Het is een  ander soort roadmovie. Twee zussen – gespeeld door twee opmerkelijke actrices – begeleiden hun overleden moeder per ambulance dwars door Thailand. Ze zijn van elkaar vervreemd, maar de reis en de omstandigheden dwingen hen nader tot elkaar. Een geheim zal worden onthuld.

De dood van hun moeder dwingt twee van elkaar vervreemde zussen tot een gezamenlijke, tweedaagse reis. Met de ambulance gaan ze vanuit Bangkok naar het geboortedorp van hun moeder op het Thaise platteland. Eén van de zussen verhuisde ooit naar Singapore om maar uit de buurt te zijn, de ander wapende zich met onverschilligheid. Achterin de ambulance gezeten, naast de kist met het dode lichaam, blikken ze terug op wat ze deelden, maar ook op wat hen uit elkaar dreef.

Tongpong Chantarangkuls melancholische verhaal over schuld en vergeving geeft ruimte aan de stilte tussen twee vrouwen die na jaren zwijgen weer moeten leren praten. Het wordt duidelijk dat ze niet voor niets uit elkaar zijn gegaan, en ze moeten dat verleden in de ogen leren kijken.

Tussen hen in ligt de voor altijd zwijgende moeder. In de context van haar begrafenis krijgt deze roadmovie bij Chantarangkul boven alles het karakter van een ritueel – een ceremoniële reiniging waarna de vrouwen misschien over de schaduwen uit het verleden heen kunnen stappen.

Programmeur Gertjan Zulhof schrijft op de website van het Filmfestival over de film:

De film opent met een van bovenaf gefilmde vrouw op een brancard. Ze ligt stil. Ze is netjes opgemaakt en aangekleed. Blijkbaar overleden. Een zuster drapeert een laken over haar heen. Je verwacht – Hollywood-verwachting zonder twijfel – dat de zuster het laken over het gezicht van de vrouw zal leggen. Zodat we zeker weten dat ze dood is. Maar dat doet ze niet. Doen ze in Thailand kennelijk niet zoals ze wel meer anders doen met de doden dan elders in de wereld.

Op een ongebruikelijke manier is de overleden vrouw de hoofdpersoon van de film. Om haar, om haar lichaam, draait het verhaal.

Toen de vrouw nog leefde, had ze twee dochters. Die zijn nu de hoofdpersonen in meer gebruikelijke zin. Twee mooie dochters (Pann en Pinn). Twee mooie actrices (Apinya Sakuljaroensuk en Akumsiri Suwannasuk). Ze moeten hun net overleden moeder met een ambulance vervoeren van Bangkok waar ze plotseling overleed, naar hun geboorteplaats waar ze zal worden begraven. Een lange tocht dwars door Thailand. Ja, in die zin is de film een roadmovie en in de zin dat de twee van elkaar vervreemde zussen elkaar beter leren begrijpen is de film dat ook.

Voor ons is de vertrouwdheid met de dood dan nog bijzonder, maar voor de Thai is dat geloof ik gewoner.

De film staat geprogrammeerd op de volgende dagen:

zaterdag 28 januari 19:15 uur in Pathé 3, maar deze voorstelling is uitverkocht

zondag 29 jan 09:30 uur in Pathé 7

maandag 30 jan 22:30 uur in De Doelen, Jurriaanse Zaal

zaterdag 04 feb 16:45 uur Schouwburg in de Grote Zaal

Informatie over de kaartverkoop vind je hier: Rotterdams Film Festival

Eyck fotografie

In Thailand zijn er drie vormen van het huwelijk. De belangrijkste daarvan is het boeddhistische huwelijk. Dan heb je nog het wettelijk huwelijk en een vorm die het best te vergelijken is met een soort van samenlevingscontract.

De tussenvorm

In Thailand is overal een oplossing voor of er wordt oplossing gezocht. Een Thai kan niet leven met het idee dat er een Zwaard van Damocles boven zijn hoofd hangt, dus alle problemen worden opgelost of totaal genegeerd.

Mochten jij en je toekomstige aanstaande nog niet zeker van je zaak zijn, maar je wilt toch je vrouw helpen haar schuld aan haar ouders in te lossen, dan is daar uiteraard iets voor bedacht. Het is een soort samenlevingscontract.

Je trouwt niet, er komt geen ceremonie, geen feest, maar je mag wel samen bij elkaar wonen en samenleven. De traditionele Thai zijn nogal preuts als het gaat om relaties. Geen handje vasthouden, geen openbaar gezoen, en als je niet getrouwd bent, is er openlijk voor uit komen dat je een relatie hebt al helemaal niet bij.

Je vraagt wel om toestemming aan de ouders en je betaalt de afgesproken bruidsschat. Mocht je relatie blijken te werken, dan kun je later altijd nog ceremonieel trouwen en een feest geven. Je hoeft dan uiteraard niet opnieuw sinsod te betalen.

Mocht het niet werken, dan ga je uit elkaar. Zonder poespas. Hij of zij pakt haar spullen en vertrekt. Je krijgt overigens je bruidsschat niet terug; dat geld ben je kwijt

Boeddhistisch huwelijk.

Dit wordt door de Thai gezien als het belangrijkste huwelijk. Heel vaak wordt wel Boeddhistisch getrouwd maar niet wettelijk. Het is een vorm die vrijwel identiek aan het hierboven beschreven. Alleen is er wel een ceremonie en een feest. En er gaat een verlovingsfeestje aan vooraf, waarin de hoogte van de bruidsschat wordt bepaald.

Huwelijk is eigenlijk een verkeerd woord, want je kunt niet boeddhistisch scheiden. Het is gewoon een kwestie van elkaar aankijken, zien dat het niet meer gaat en afspreken dat het ‘huwelijk’ over is.

Ook dan krijg je de bruidsschat niet terug. En dus spreekt het voor zich dat het erg oplichtingsgevoelig is. Er zijn verhalen van vrouwen die met 12 mannen tegelijkertijd getrouwd waren, alleen om de sinsod op te strijken. Uiteraard westerse mannen, want die snappen de cultuur toch niet. En zijn beschaafder dan de Thaise man. Als die laatste door zou krijgen dat hij is opgelicht dan vallen er doden.

Zo doen wij westerlingen dat niet. Wij gaan naar de politie, die je vervolgens hard uitlacht. ‘We hebben weer zo sukkel’ en vervolgens net doen of ze je helpen, maar feitelijk niets uitvoeren.

Het wettelijk huwelijk

Er zijn verschillende manieren om je huwelijk wettig te maken. Je kunt net als in Nederland op het gemeentehuis trouwen. Je kunt zelfs twee keer trouwen, eerst boeddhistisch en daarna voor de wet. Of andersom. En je kunt je boeddhistisch huwelijk wettig laten verklaren door twee getuigen mee te nemen naar het gemeentehuis.

In al deze gevallen ontstaat een hoop gedoe met papieren en formulieren. Jij moet je paspoort en geboortecertificaat in het Thais laten vertalen. En dan heb je nog niks, want Thaise huwelijken worden niet in Nederland erkend. Je zult dan dezelfde ambtelijke molen in Nederland moeten doorlopen om je huwelijk ook hier wettig te krijgen.

Alle formulieren moeten dan van het Thais naar het Nederlands worden vertaald. En de IND moet ook  het idee hebben dat je huwelijk uit liefde is voortgekomen, want dan komen er tal van onderzoeken en duurt het een tijdje voordat je het trouwboekje krijgt thuisgestuurd.

Wat je ook kunt doen, is boeddhistisch trouwen in Thailand en dan vervolgens voor de wet in Nederland. Als je een beetje geduld hebt, kun je dat ook gratis doen, veel gemeenten hebben dat nultarief nog. Je betaalt dan alleen voor het trouwboekje. Overigens moeten het geboortecertificaat van je vrouw wel van het Thais naar het Engels of Nederlands zijn vertaald. Maar deze vorm is volgens mij het makkelijkst.

De een kan dat wat beter dan de ander, of kan beter raden dan de ander. Het is maar hoe je het bekijkt of waar je in gelooft. En als de ene voorspelling je niet bevalt, ga je naar een ‘fortune teller’ wiens predicties je beter aanstaan. Niets is fantastischer dan de werkelijkheid, zeker in Thailand.

In Thailand gaat zelfs de premier voor zijn of haar beleid te rade bij mensen die in de toekomst (denken te)  kunnen zien. Voor nuchtere westerlingen onbestaanbaar en lachwekkend, hoewel menigeen moet toegeven dat er meer is tussen hemel en aarde. Af en toe ontspoort de trein met waarzeggers, zoals onlangs bij de al jaren geleden overleden Pla Boo. Volgens zijn vader voorspelde de jongen dat de Bhumiboldam het op 31 december 2011 zou begeven, met honderden doden tot gevolg. Bijgelovig als veel Thai zijn, namen bezoekers het zekere voor het zekere en vierden nieuwjaar elders. De vader van Pla Boo heeft vervolgens een voorwaardelijke gevangenisstraf gekregen van vijf maanden, wegens het veroorzaken van paniek.

Dat mag niet gebeuren, vinden vooraanstaande Thaise waarzeggers. Er moet een wet komen die hun kunsten regelt, zo zegt Pinyo Pongchareon, de voorzitter van de Internationale Vereniging van Astrologen. Alleen voorspellers die gebruik maken van een betrouwbare vorm van sterrenkijken of lid zijn van een geregistreerde organisatie mogen voorspellingen doen. Dit om mislukking en misleiding te voorkomen. Mijnheer Pinyo heeft al eens eerder geprobeerd om de regering voor een wettelijke regeling te interesseren, maar die gaf toen niet thuis.  Hij wil nu samen met het ministerie van Cultuur, Opvoeding en Menselijke Ontwikkeling een wetsontwerp indienen, om fraudeurs in het voorspellen buiten spel te zetten. 80 procent van de wet komt voor rekening van de waarzeggers, de rest moet de overheid invullen. Ik voorspel dat dit wetsvoorstel het niet gaat halen. Hoewel, in Thailand weet je dat nooit.
 

In de sagen en legenden van Thailand komt de dood ook regelmatig voor. Ik vertel u een Boeddhistisch verhaal over een moeder en haar dode kindje.

Kisagotami werd in Savatthi geboren in een armoedige familie. Toen zij volwassen was huwde zij een rijke man uit een gegoede familie en hoopte daarmee gelukkig te worden. Aanvankelijk werd zij echter door de familie veracht vanwege haar armoedige afkomst, maar dat veranderde toen zij het leven schonk aan een zoon. Vanaf dat moment werd zij door de gegoede familie als volwaardig beschouwd.

Haar zoontje groeide voorspoedig op en speelde met andere kinderen, maar toch stierf hij al op jonge leeftijd door een raadselachtige oorzaak. Gotami werd radeloos van verdriet en dacht: “Eerst werd ik in dit huis veracht, maar na de geboorte van mijn zoon kreeg ik wel de waardering. Nu hij dood is, zal die waardering weer veranderen in verachting.” Zij nam haar dode kind in de armen en ging van huis tot huis in het dorp. “Geef mij een medicijn voor mijn kind alstublieft!”.

Boeddha

Overal waar zij kwam sloegen de mensen de handen ineen en lachten haar uit: “Heb je ooit gehoord van een medicijn voor een dood kind?” Zij ging naar het verder opgelegen dorp, want zij kon door haar verdriet niet geloven dat het medicijn wel degelijk bestond. Toen een zeker iemand, een geleerd man, haar bezig zag dacht hij: “Zij zal niet over het verdriet over haar kind heen kunnen komen zonder dat medicijn en als één iemand het medicijn kent, dan is het alleen Boeddha.” En aldus sprak hij tegen haar: “Moedertje, er is niemand anders die dat medicijn kent voor uw kind, maar in het klooster te Dhura verblijft de Tienkrachtige, de allergrootste in de wereld van hemel en aarde. Ga daarheen en vraag het hem”

Gotami dacht: “Die man spreekt de waarheid”, en vervolgens toog zij naar Dhura. De Boeddha zat op zijn zetel en de moeder vroeg vanuit de verzamelde menigte: “Geef mij een medicijn voor mijn kind, oh Heer.” De Meester – die haar zag met haar dode kind op de arm – sprak: “U hebt er goed aan gedaan, Gotami, om hier te komen voor een medicijn. Ga heen en begeef u in de stad, te beginnen bij het allereerste huis en ga de ganse stad door om het huis te vinden, waar tevoren nooit iemand gestorven is. Vraag bij dat huis om een mosterdzaadje.”

Teleurstelling

Verheugd, en met de woorden: “Goed, Heer,” ging zij de stad in en sprak bij de eerste woning: “De Tienkrachtige doet mij, als medicijn voor mijn kind, een mosterdzaadje vragen. Geeft mij een mosterdzaadje.” Met de woorden: “Goed, Gotami,” haalden zij er één en gaven het haar. “Ik mag het niet zo maar aannemen. Is er in dit huis nooit iemand te voren gestorven?”

“Wat zegt u nu , Gotami! Er zijn in dit huis velen voorheen gestorven!”

“Dan heb ik het niet nodig: de Tienkrachtige heeft mij gezegd, het mosterdzaadje uit een huis te halen, waar tevoren nog nooit iemand gestorven is.”

Nadat Gotami bij het tweede huis dezelfde boodschap te horen kreeg dacht zij: “In de ganse stad zal het wel hetzelfde zijn. Dit zal wel door de Boeddha, die goed en medelijdend is, bedacht zijn.” Na verloop van tijd en zonder succes verliet zij de stad en begaf zich naar een naar rottend vlees stinkende verbrandingsplaats. Zij nam het kind in haar handen en sprak: “Mijn lief kindje, ik dacht dat deze dood u alleen getroffen had, maar hij treft niet alleen u: deze wet van de dood geldt voor het gehele mensdom.”

Met die woorden legde zij het kind op de verbrandingsplaats en sprak dit vers:

“Geen wet voor een enkel dorp, geen wet voor een enkele stad,
geen wet ook is het voor een enkel huis,
maar voor de ganse wereld geldt, dat alles onbestendig is”.

En na dit vers nog eens te hebben gezegd, ging zij terug naar de Boeddha.
Nu sprak de Meester tot haar: “Hebt u het mosterdzaadje gekregen, Gotami?”
“Ik heb het zaadje niet nodig, Heer, doch verleen mij een toevlucht,” zo sprak zij.

Onmiddellijk werd haar, zoals zij daar stond, de eerste graad van heiligmaking verleend en zij verzocht om opname in de orde. Nadat zij  driemaal om de Meester was gewandeld en hem driemaal gegroet te hebben, werd zij in een orde van een nonnenklooster opgenomen. Weldra kwam zij, met inachtneming van de riten en gewoonten van de orde tot innerlijke geestelijk rust en tevredenheid.

Ik zeg met opzet “seagipsy’s”, omdat het in mijn oren vriendelijker klinkt dan de vertaling zeezigeuners. Thailand kent drie hoofdgroepen van seagipsy’s: de Moken, de Urak Lawai en de Mokler. Bij de Thais staan deze mensen bekend als “Chao Lay” (zeemensen), een overkoepelende term voor de stammen die leven van de zee en waarvan de afstamming nauw met de zee is verbonden.

Moken

Er is een groep van ongeveer 2.000 tot 3.000 mensen, die leven voor de kust van Thailand, Myanmar en Maleisië rond de Surin Eilanden (een nationaal park). Ze staan bekend als de Moken, spreken een eigen taal, waarvan de experts niet hebben kunnen vaststellen waar de Moken oorspronkelijk vandaan komen. Aangenomen wordt dat het de eerste bewoners van de kustgebieden in de Andaman Zee zijn geweest. Hun nomadische zeecultuur heeft hen waarschijnlijk ruim 4.000 jaar geleden van Zuid-China naar Maleisië gebracht, waar zich dan uiteindelijk in de late 17de eeuw groepen hebben afgesplitst, maar de exacte geschiedenis van hun bestaan is niet bekend.

De Moken leven rond en op zee en natuurlijk zijn het uitstekende vissers; zij kennen de zee om hen heen als geen ander. Als een man vis wil hebben voor het ontbijt, gaat hij even de zee in met een speer en binnen de korste keren heeft hij een maaltje vis gevangen. Uit onderzoek blijkt dat de Moken twee keer zo goed onder water kunnen kijken in vergelijking met bijvoorbeeld Europeanen. Ook is aangetoond dat ze wel tot 25 meter diep kunnen duiken zonder duikuitrusting.

De grootste bedreiging voor hun cultuur is dat particuliere investeerders en grondspeculanten de gebieden waar de Moken leven verder willen ontwikkelen. Voorlopig is die “aanval” afgewend en kunnen ze onbezorgd hun leventje voortzetten. Zich zorgen maken is sowieso geen eigenschap van de Moken, het komt in hun woordenschat niet voor.

Hoe goed de Moken de nukken en grillen van de zee kennen, komt tot uiting op 26 december 2004. Een aantal ouderen uit de Mokenstam op een eiland in het Surin Islands Marine National Park voor de kust van de provincie Phang-Nga, merkt dat de golfslag op zee abnormaal is en dat er zich op een ongebruikelijke manier bewegingen voordoen. Zij slaan alarm en de bewoners nemen hun toevlucht naar het hoger gelegen binnenland. Als ze terugkeren is het dorp volledig weggevaagd door La Boon – zoals de Moken de tsunami noemen – dat het gebied heeft verwoest.

Hun boten en op palen gemonteerde huizen zijn niet meer dan een hoop hout en puin. Maar terwijl Thailand rouwt om meer dan 5.000 slachtoffers, is de Moken-gemeenschap gespaard gebleven, dankzij de kennis van de zee van de oudere stamleden.

De Moken hebben hun dorp opnieuw opgebouwd, waarbij bamboe en bladeren de belangrijkste “bouwstenen” zijn. Niet op dezelfde plek, maar meer in het binnenland waar het veiliger is. Als de Moken al een zorg hebben, dan is het dat zij vanuit hun nieuwe dorp hun traditionele omgeving rond de zee missen. De invloed van de buitenwereld wordt steeds groter. De Thaise autoriteiten hebben de vangst van bepaalde vissoorten, zoals de zeekomkommer en een aantal schelpdieren verboden, waardoor de Moken een belangrijke bron van inkomsten zijn kwijtgeraakt. Een aantal van hen heeft het vissersdorp al verlaten om aan de slag te gaan als duikgids voor toeristen of om vuilnisman te worden.

De Moken hebben een zeer sociaal leven. Er bestaan wel verschillende stammen, maar iedereen is gelijk. Een stamlid kan zo van de ene stam naar de andere verhuizen zonder dat hem het leven zuur wordt gemaakt. Ze nemen dan ook geen afscheid, want woorden als “hallo” en “tot ziens” komen in hun taal niet voor. Ook het woord “wanneer” is onbekend, want de Moken hebben geen enkele begrip van tijd anders dan dag en nacht – haast kennen ze dus ook niet.

Een interessant gegeven is dat het harpoeneren van een schildpad dichtbij het nemen van een vrouw komt. De zeeschildpad wordt door de Moken als heilig beschouwd en waarschijnlijk zien de Moken een vrouw ook als heilige.

Wat religie betreft geloven de Moken in animisme – de leer van de geestelijke wezens. In samenlevingen, die van de natuur en jacht leven, wordt de mens vaak gelijkgeschakeld met die natuur en staat er dus niet boven. Respect voor de natuur en alles er omheen is essentieel, rituelen zijn van vitaal belang om te overleven. Hiermee winnen ze de gunst van de geesten, die voor voedsel, onderdak en vruchtbaarheid zorgen en stoten ze tegelijkertijd boze geesten af.

Mokler

De Mokler is een groep van seagipsy’s of “Chao Lay ‘ die de minste aandacht krijgen van media en publiek. Dit komt omdat hun dorpen zich in gebieden bevinden, waar niet of nauwelijks toeristen komen. De Urak Lawoi en de Moken komen keer op keer ter sprake, omdat zij in of nabij populaire toeristische bestemmingen als Phuket, Lanta en Lipeh eilanden (de Urak Lawai) en de Surin eilanden (de Moken) wonen.

De Mokler worden beschouwd als een subgoep van de “Chao Lay” of “Thai Mai” (nieuwe Thais), die een regelmatig leven leiden en ook het Thaise burgerschap hebben verworven. De kinderen van Mokler gaan naar een lokale school en volgen onderwijs in de Thaise taal. De meesten van hen spreken de Mokler-taal niet, hoewel zij die wel begrijpen als zij met hun ouders of grootouders praten.

Het merendeel van de Mokler dorpen is te vinden in de provincie Phang-Nga aan de westkust van Thailand. Ze zijn verspreid in het district Khuraburi, Takuapa en Thaimuang. Veel Mokler zijn in feite al landrotten, omdat hun dorpen niet in de kustgebieden maar in het binnenland liggen. Vaak beschouwen ze zichzelf als traditioneel agrarisch; zij werken op een rubber- of kokosnotenplantage of worden ingehuurd als arbeiders voor diverse andere taken. Er zijn nog wel een paar kustdorpen, waar de zee nog wel een bron van inkomsten voor de Mokler is.

Hoewel veel Mokler het boeddhisme als hun religie beschouwen, is ook hun animistisch geloof nog van groot belang. Jaarlijks in februari/maart vieren de Mokler een offerfeest voor hun legendarische leider Ta Pho Sam Phan.

Urak Lawoi

Deze groep van seagipsy’s woont rond de eilanden en kustgebieden van de Andaman Zee. Hun dorpen zijn te vinden in Phang-nga, Phuket, Krabi en Satun.

Ook de Urak Lawoi hebben een eigen taal en tradities. Over het algemeen worden Urak Lawoi Chao Lay, Chao Nam of Thai Mai genoemd. Zij vinden zelf Chao Nam een denigrende term, want “Nam” betekent in hun taal ook sperma. Zij geven de voorkeur aan Thai Mai, waarmee zij willen uitdrukken een integraal deel van de Thaise staat te zijn.

Er is een legende bekend over de Urak Lawoi op het eiland Adang. Heel, heel lang gelden stuurde God Nabeeno naar het eiland om de bewoners te bewegen God te aanbidden. De Urak Lawoi voorouders weigerden dit, waarna God een vloek over hen uitsprak. Daarop vertrokken de Urak Lawoi naar Gunung Jerai, waar sommigen het bos invluchten en veranderen in wildemannen, apen en eekhoorns. Anderen gingen als nomaden de zee op in een boot, dat Jukok werd genoemd. Gunung Jerai blijft een heilige plaats voor de Urak Lawoi en twee keer jaar wordt er een ceremonie gehouden, waarbij aan het eind versierde boot te water wordt gelaten, die – naar Urak Lawoi aannemen – op weg gaat naar de oorspronkelijke nederzetting in de buurt van Gunung Jerai.

De Urak Lawoi vormen maar een kleine gemeenschap, dat grotendeels familie van elkaar is. Zij wonen in doorgaans kleine op palen gebouwde bamboe-huizen, waarvan de voorkant altijd richting zee staat. De huizen worden trouwens meestal met steun van familie en buren gebouwd.

Het dagelijks leven van de Urak Lawoi is eenvoudig. In de ochtend gaan de mannen vissen, terwijl de vrouwen het huishouden doen en wachten op hun man, die rond het middaguur terugkomt. De gevangen vis is voor gebruik van het eigen gezin en-/of familie, terwijl een ander deel ervan aan handelaren wordt verkocht. In de namiddag rusten de vrouwen, terwijl de mannen hun visgereedschap weer in orde maken.

Het leven verandert wel, want met de visvangst komen ze nauwelijks aan een bestaansminimum, zodat veel mannen elders werken om een behoorlijk loon te verdienen.

Naast de schaal-en schelpdieren is rijst het hoofdvoedsel voor de Urak Lawoi. Ze eten diverse Zuid-Thaise gerechten, waarbij de kokosnoot een essentieel ingrediënt is. De Urak Lawoi eten meestal wanneer ze honger hebben, dus er is geen vaste maaltijd op een bepaalde tijd.

Lang geleden geloofden de Urak Lawoi dat de oorzaak van ziekten bij kwade geesten ligt. Ze beschikten over een lokale dokter (to maw), die de ziekte bestreed door bezwering of het gebruik van heilig water. Een “maw” is een persoonlijk medium, dat tussen de Urak Lawoi en de geesten communiceert. De “maw”wordt gekozen uit een oudere van de stam, die ook de kinderen onderwijst in de traditionele spirituele genezing. Tegenwoordig maken zij wel gebruik van dokters en ziekenhuizen.

De manier van leven van de Urak Lawoi integreert geleidelijk aan in de Thaise cultuur. Zelfstandig kunnen ze het niet meer redden en zijn dus steeds meer van anderen (Thais) afhankelijk voor werk en inkomen.

Met Kerstmis vieren we de geboorte van Jezus Christus. Maar van de Thai is slechts een half procent christen. Toch wordt het feest steeds uitbundiger gevierd. Hebben Boeddha en Jezus misschien meer gemeen dan wij denken? Freek L. Bakker schreef in het maandblad Michsjol er een theologische bespiegeling over. Het is een lang verhaal, maar u heeft de tijd toch? Het is namelijk Kerstmis…. tijd voor wat spiritualiteit tussen de maaltijden door.

Boeddha is populair vandaag de dag. Zelfs de tuincentra verkopen Boeddhabeelden en bij de boekhandels staan de planken vol met boeken over hemzelf en over andere boeddhistische onderwerpen. Jezus lijkt daarentegen op zijn retour. Voor veel christenen en boeddhisten is het verschil tussen Boeddha en Jezus groot, zijn ze onvergelijkbaar. Maar voor anderen staan beiden op één lijn, voor hen zou Jezus zelfs de Boeddha van het Westen kunnen zijn.In dit artikel willen we Boeddha en Jezus vergelijken aan de hand van een aantal uitspraken in gevonden heilige geschriften, die ons de indruk geven dat ze heel dicht bij de personen zelf komen. Maar meteen mag ook de eerste overeenkomst tussen beiden worden genoemd: Jezus noch Boeddha heeft eigen geschriften nagelaten. Alles wat we van hen weten en wat we over hen weten, komt derhalve uit de tweede hand. Het heeft ons bereikt via hun discipelen of via anderen.

In onze vergelijking willen we vooral kijken naar de Dhammapada, de Buddhacarita en het Nieuwe Testament. Volgens de boeddhistische traditie was de Dhammapada een verzameling spreuken die al rond 400 v. Chr.

Op het eerste concilie drie weken na Boeddha’s heengaan werd samengesteld. Het bestaan van verschillende eveneens heel oude versies (die ook al heel oud zijn,) maakt waarschijnlijk dat dit echt zo zou kunnen zijn geweest. De inhoud van de Dhammapada is ook te vinden in de Suttapitaka, een van de drie ‘manden’ die samen de Tipitaka vormen, de canon van het boeddhisme. De oudste overgeleverde tekst van de Dhammapada stamt waarschijnlijk uit 80 na Chr. De andere tekst, de Buddhacarita, geeft vooral het levensverhaal van Boeddha weer en is geschreven door Ashvaghosha, een brahmaan die zich tot het Theravada-boeddhisme bekeerde. Het Theravada-boeddhisme is een stroming die erg op het oude boeddhisme lijkt en tegenwoordig veel aanhang vindt in Sri Lanka, Birma, Thailand en Cambodja. Ashvaghosha schreef dit werk ook in de eerste eeuw na Chr.

Dat betekent wel dat dit werk pas 400 jaar na de dood van Boeddha gecomponeerd werd en dus veel minder dicht bij de Boeddha zelf staat dan de Dhammapada. Die eerste eeuw na Chr. was toevallig ook de tijd waarin de geschriften van het Nieuwe Testament geleidelijk aan tot stand kwamen. Verder heb ik mij bij het schrijven van dit artikel laten inspireren door de Amerikaanse rooms-katholieke theoloog Leo D. Lefebure, die eveneens een prachtige vergelijking van Boeddha en Jezus maakte op basis van de Dhammapada, de Buddhacarita en de nieuwtestamentische geschriften. Het zal niemand verwonderen dat er door zowel boeddhisten als christenen veel meer boeken met een vergelijking zijn geschreven.

Lefebure wijst erop dat de biografieën van Boeddha en Jezus zo gecomponeerd zijn dat zij voor hun volgelingen als voorbeeldverhaal kunnen dienen. Want zij vertellen hoe het leven geleefd moet worden. Net als bij de christen begint het evangelie van Marcus – en in zekere zin ook dat van Johannes – met de doop. Het vertelt over het leerlingschap, over hoe het leven van Jezus lijden betekende en zelfs de dood, maar ook dat achter zijn dood het nieuwe perspectief gloorde van de opstanding. In het leven van de leerling kan het ook zo gaan. Het leven van Boeddha vertelt hoe de mens door de confrontatie met lijden, ziekte en dood op zoek gaat naar de verlichting, die verlichting ook bereiken zal en daarna het achtvoudige pad mag gaan om uiteindelijk bij zijn dood het nibbana te bereiken.

De geboorte

Voor zowel Boeddha als Jezus geldt dat hun geboorte volgens de traditie van tevoren al werd aangekondigd. De kerk verwijst naar de profetieën van Jesaja en van anderen. In het boeddhisme gaan Jataka-verhalen rond, die vertellen over de levens die Boeddha leidde voor zijn laatste geboorte als prins en zoon van koning Suddhodana in Noord-India. In die verhalen wordt duidelijk hoe Boeddha zal worden. Zo vertelt één verhaal hoe hij zich als jonge student, teleurgesteld in de machteloosheid van de vuurgod Agni, afkeert van de traditionele godsdienst van de Veda’s. Dat voorspelt hoe later Boeddha zelf zich ook tegen de Vedische religie zal keren. Een ander verhaal vertelt over zijn grote wijsheid. Deze keer is hij minister en weet de oorzaak van het verdriet van de staatsieolifant te vinden en zorgt ervoor dat de olifant weer gelukkig wordt. Dat is een voorafschaduwing van Boeddha’s vermogen mens en dier te begrijpen en hun lijden te verlichten.

Bij beiden is de geboorte zelf eveneens een bijzonder gebeuren. Mattheüs en Lukas geven de indruk dat Jezus’ vader niets met de zwangerschap van Maria van doen had en Lukas vertelt over engelen die aan de hemel verschenen en een lofzang zongen. De Buddhacarita vertelt dat Boeddha’s moeder van tevoren droomt dat een olifant haar schoot binnen gaat, en als Boeddha geboren wordt, uit haar zij. Ook hier lijkt de rol van Suddhodana niet van belang. Daarna uiten goden en andere hemelse wezens hun vreugde, door een regen van bloemen over het kind te laten neerdalen.

Ook na de geboorte van beiden worden voorspellingen gedaan. De wijze brahmanen kondigen Boeddha’s vader aan dat zijn zoon een wijs man zal worden die de mensheid zal bevrijden van het lijden. En anders wordt hij een wereldheerser. Later herhaalt de grote wijze Asita dat dit kind inderdaad een ontwaakte zal zijn die de mensen zal bevrijden van illusie en onderdrukking. Overigens zal Suddhodana in later tijd alles doen om ervoor te zorgen dat zijn zoon die wereldheerser wordt. Maar dat gebeurt niet. Bij Lukas lezen we dat Simeon voorspelt dat Jezus redding zal brengen en een licht voor alle volken zal zijn, waarna de profetes Hanna hem hulde brengt. In Mattheüs geven de wijzen geschenken die duidelijk maken dat zij in hem een nieuwe koning zien. Merkwaardig genoeg lijken bij beiden die voorspellingen in hun latere leven helemaal vergeten te zijn.

Wat eveneens bij beiden naar voren komt, is dat zij een nieuw begin zullen maken waarin zij andere wegen zullen gaan dan de religie die in hun omgeving dominant is. Boeddha keert zich naderhand tegen de brahmanen, de leiders van de Vedische religie, en Jezus komt in conflict met de farizeeërs en vervolgens ook met de joodse religieuze elite.

De verzoeking

Zowel Jezus als Boeddha hebben voor hun rondwandeling waarin zij hun leer verkondigden en hun wonderen deden, een geestelijke worsteling doorgemaakt, Jezus in de woestijn en Boeddha in het woud. Bij Boeddha draait het in die bezinning om de vraag wat de dhamma inhoudt, bij Jezus gaat het om de betekenis van zijn Zoon van God zijn. Is dat, zoals Mattheüs en Lukas ons vertellen, dat hij zijn macht gaat gebruiken om snel brood te maken? Is dat over alle koninkrijken van de wereld regeren, of juist niet? Of is dat van het dak van de tempel springen en, zodra het misgaat, God vragen om te hulp te schieten? Telkens is het antwoord nee. Het brood van de Zoon van God is de Thora. Regeren over alle koninkrijken van de aarde is het ook niet en evenmin is het van het dak van de tempel springen. Een leven van liefde en gerechtigheid ten dienste van anderen, dat blijkt Zoon van God zijn in te houden.

Bij Boeddha zien we iets soortgelijks. Hij weigert heel nadrukkelijk de gebruikelijke dhamma te volgen en zijn vader als koning op te volgen om vervolgens uit te groeien tot een wereldheerser. Als hem wordt gevraagd om zijn familie en zijn eigen land te gedenken, weert hij dat af. Seksuele verlokkingen hebben geen invloed op hem. En als wordt geprobeerd hem angst in te boezemen, heeft dat geen enkel effect. Zijn dhamma is het om de mensheid de verlossen van het lijden en daarom gaat hij door op weg naar de verlichting. Overigens vertellen de oudere bronnen pas over een strijd met Mara in een tijd ver na zijn verlichting. De Buddhacarita is het eerste geschrift dat dit gebeuren voor de verlichting plaatst. Desondanks spreken ook de oudere van een zoektocht voor de verlichting en van druk van zijn vader om de dhamma van het koningschap te kiezen. Zo zijn zowel Boeddha als Jezus op zoek naar hun ware identiteit en wijzen verschillende valse wegen af. Pas na die bezinning treden Boeddha en Jezus naar buiten en beginnen ze hun onderricht.

Het kwaad

In dat onderricht keren ze zich allebei tegen het kwaad. Voor Boeddha begint dat bij de illusie. Veel mensen hebben de verkeerde ideeën over de werkelijkheid van het leven. Dat komt door onwetendheid. Bij Jezus gaat het over zonde. Volgens Gen. 3:1 trad de zonde de wereld binnen door bedrog; en Rom. 1: 18-32 suggereert dat de kern van de zonde idolatrie is, dus dat je jezelf of iets anders tot God maakt en daardoor geen oog hebt voor de werkelijkheid en daarom ook niet voor wie er werkelijk God is. Het zal niet verbazen dat beiden hun omgeving oproepen om vooral goed te zien, om zo te ontdekken wat de ware werkelijkheid is.

Jezus roept vervolgens op tot boete en bekering en Boeddha tot ontwaken:

Waakzaamheid is het pad naar de onsterfelijkheid; niet-waakzaamheid is het pad naar de dood; de waakzamen sterven niet; de niet-waakzamen, hoewel ze leven, zijn als de doden.

Wees steeds waakzaam; bewaak uw gedachten nauwgezet; bevrijd uzelf uit het moeras van het kwaad, zoals een olifant doet die in de modder is gezakt.

In alle evangeliën staan uitspraken van Jezus waarin hij de mensen zegt dat ze bereid moeten zijn zichzelf te verloochenen, zie bijvoorbeeld Mat. 16: 24-25  waar staat:

Wie achter mij aan wil komen, moet zichzelf verloochenen, zijn kruis op zich nemen en mij volgen. Want ieder die zijn leven wil behouden, zal het verliezen, maar wie zijn leven verliest omwille van mij, zal het behouden.

Dit doet erg denken aan de zogenaamde anatta-­leer van Boeddha. Vaak wordt gezegd dat die inhoudt dat de mens geen zelf zou hebben. Dat is onwaarschijnlijk, omdat er uitspraken van Boeddha bestaan waarin hij verklaart dat hij het bestaan van een zelf erkent noch ontkent. Volgens de Britse boeddholoog Peter Harvey gaat het in deze leer om praktisch onderwijs, waarin Boeddha wil voorkomen dat mensen zich aan hun zelf gaan hechten, want dat veroorzaakt lijden. In de uitspraken van Jezus gaat het om ‘leven’. Dat is een vertaling van het Griekse psuchè. Psuchè omvat in dit verband het hele persoonlijk leven, zowel het fysieke als wat daarbovenuit gaat. Hoe verschillend de achtergrond van de woorden zelf ook mag zijn, in beide gevallen gaat het erom dat de mens er verkeerd aan doet om zich aan het eigen bestaan te hechten en dat koste wat kost vast te houden.

Leo Lefebure wijst verder op de sterke overeenkomst tussen de leefregels van het boeddhisme met die van de Tien Woorden en tussen de uitspraken in Prediker en Jezus Sirach en wat te lezen is in boeddhistische wijsheidsboeken

Dhammapada en Bergrede

Dhammapada betekent letterlijk de weg van de dhamma. Zoals gezegd, bestaat het boekje uit een verzameling spreuken die wijzen op de weg van de waarheid, van de vervolmaking, de weg ook naar het nibbana. De Bergrede wordt dikwijls gezien als een samenvatting die de evangelist Mattheüs maakte van Jezus’ prediking. Verschillende spreuken uit de Dhammapada herinneren duidelijk aan verzen uit de bergrede. Ik geef nu enkele voorbeelden.

In Dhammapada 1: 6 staat:

De meeste mensen realiseren zich nooit dat het met ons allen hier op een dag afgelopen is. Maar zij die deze waarheid wel beseffen, vereffenen hun onenigheden in vrede.

Dit is een tekst die duidelijk herinnert aan Jezus’ advies je zo snel mogelijk met je broeder of zuster te verzoenen in Mattheüs 5: 24.

In Dhammapada 9: 121-122 staat:

Denk niet licht over het kwaad, met de woorden: ‘Mij overkomt het niet.’ Door de gestage drup wordt een kruik gevuld; op dezelfde manier raakt de onwijze mens vol kwaad door beetje bij beetje het kwade op te hopen.

Ook Jezus drukt in de bergrede de mensen op het hart zelfs de kleinste geboden nauwgezet na te leven, want ‘zolang de hemel en de aarde bestaan, blijft elke jota, elke tittel in de wet van kracht’.

In Dhammapada 4: 50 staat:

Laat de leerling niet het slechte van anderen opmerken, noch wat anderen al of niet hebben gedaan; hij moest liever letten op wat hijzelf heeft gedaan en wat hij nog moet doen.

Doet dit niet denken aan Jezus’ uitspraak over de splinter en de balk in Mattheüs 7:3?

In Dhammapada 6: 85 staat:

Weinigen onder de mensen steken over naar de andere oever; de menigten die blijven, lopen maar heen en weer op deze oever.

Zeker wanneer men in aanmerking neemt dat de uitdrukking ‘de andere oever’ ook op het nibbana kan wijzen, is het bijna onontkoombaar om hier te denken aan Mattheüs 7:13-14 over de velen die de brede weg gaan terwijl de poort maar smal is.

Daarnaast beloven beiden vreugde aan hen die een wijs leven leiden. Zie Dhammapada 7: 95 en 99:

Hij die onverstoorbaar is als de aarde, die standvastig is als de pilaar Indra (in een stadspoort), wiens karakter even zuiver en doorschijnend is als een helder meer, voor zo’n heilige zijn er geen verdere kringlopen van wedergeboorte (samsara).

Dat laatste duidt natuurlijk op het nibbana, en:

Verrukkelijk zijn de wouden die niet de massa trekken. Maar de heiligen die vrij zijn van gehechtheden, vinden er vreugde in, omdat ze niet uit zijn op de verlokkingen van de zinnen.

Bij Jezus vinden we soortgelijke beloften voor de zachtmoedigen, de mensen die zuiver van hart zijn, de vredestichters en zij die vervolgd worden, omdat zij zich inzetten voor gerechtigheid.

Boeddha zowel als Jezus zien weinig in bezittingen en rijkdom. Denk aan Jezus’ woorden over de mammon en tegen het vergaren van schatten op aarde. In Dhammapada 5: 75 staat:

Het ene pad leidt naar wereldse winst en eer; een heel ander pad leidt naar nibbana. Laat de monnik die deze waarheid heeft beseft, de ware volgeling van de Verlichte, niet hunkeren naar eerbetoon van anderen, maar laat hem sereenheid van denken en onbewogenheid aankweken.

En in Dhammapada 5: 62 staat:

‘Ik heb kinderen, ik ben rijk,’ zo denkende kwelt de dwaas zichzelf. Maar als hij niet zijn eigen zelf beheerst, hoe dan kinderen? Hoe dan rijkdom?’

Ongeveer dezelfde opvatting vinden we terug in een gelijkenis van Jezus die dan wel niet in de bergrede staat, maar wel in de gelijkenis van de rijke dwaas in Lukas.

Boeddha maakte deze houding van vrijheid tegenover rijkdom en bezit tot de basis van zijn ethiek, want die begint bij dana, geven. Intussen is de spreuk ‘Het is zaliger te geven dan te ontvangen’  in ons land een van Jezus’ bekendste uitspraken geworden.

Ten slotte staat in Dhammapada 17: 223:

Laat een mens boosheid overwinnen met liefde, laat hij kwaad bedwingen met goed; laat hij de hebzuchtige overwinnen met vrijgevigheid en de leugenaar met de waarheid.

Dat staat toch wel erg dichtbij ‘overwin het kwade door het goede’ een woord van Paulus, dat echter de sfeer ademt van Jezus’ oproep te bidden voor wie je vervolgen en de vijanden lief te hebben, ook uit de bergrede.

Meditatie en gebed

Hoewel meditatie in het christendom een minder voorname rol speelt dan in het boeddhisme, is het ook voor Jezus belangrijk, zeker wanneer we meditatie wat ruimer opvatten en het ook over bidden kan gaan. Lukas 6: 12 zegt dat Jezus zich op een berg terugtrok om te bidden en dat hij de hele nacht tot God bleef bidden. In dat geval is de kans groot dat zijn gebed ook een vorm van mediteren omvatte. Ook op andere plaatsen in de evangeliën wordt gesproken over een biddende Jezus. Maar het beste bewijs voor het belang dat Jezus hechtte aan bidden, vinden we in de bergrede. Want het hart van de bergrede wordt gevormd door het Onze Vader, het gebed dat Jezus zijn leerlingen leerde, aldus de evangelist, maar ook een gebed waarin de gelovige begint met zich helemaal te concentreren op God en pas van daaruit op de dingen van het eigen leven.

Uiteraard is boeddhistische meditatie heel anders. Er wordt zeker niet gebeden tot God. Maar boeddhistische meditatie betekent wel dat men zich losmaakt, vrij maakt van zijn illusies. Eerder schreven we al dat ‘je richten op’ bij Jezus ook inhoudt dat je je vrij maakt van je illusies. Dat wordt nog onderstreept door de passage uit de bergrede waarin Jezus allerlei dingen in het perspectief zet van de overtuiging dat het God is die alles geschapen heeft en dus ook wel voor ons zal zorgen. Ik herinner aan twee uitspraken om duidelijk te maken welke passage hier bedoeld is:

Daarom zeg ik jullie: maak je geen zorgen over jezelf en over wat je zult eten of drinken, noch over je lichaam en over wat je zult aantrekken. Is het leven niet meer dan voedsel en het lichaam niet meer dan kleding? Kijk naar de vogels in de lucht: ze zaaien niet en oogsten niet en vullen geen voorraadschuren, het is jullie hemelse Vader die ze voedt. Zijn jullie niet meer waard dan zij? (Mat. 6: 25-26).

Of:

Zoek liever eerst het koninkrijk van God en zijn gerechtigheid, dan zullen al die andere dingen je erbij gegeven worden. Maak je dus geen zorgen voor de dag van morgen, want de dag van morgen zorgt wel voor zichzelf. Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen last (Mat. 6: 33-34).

Kosmische betekenis

Vooral later bleken de volgelingen van zowel Boeddha als Jezus zo onder de indruk van hun wijsheid en van de betekenis die zij voor de wereld hadden, dat door de eigen aanhang van beiden gezegd werd dat zij ook in kosmische of filosofische zin iets bijzonders zijn.

Zo kondigt Johannes 1 Jezus aan als logos, als het ‘Woord dat in het begin al bij God was’ (Joh. 1: 1). Bij deze logos mogen we denken aan het Woord waardoor God de wereld geschapen heeft. Maar omdat het Grieks is, mogen we hier ook denken aan het logos in de zin van rede of ratio. De logos is het logisch principe achter de schepping. De schepping is niet te begrijpen zonder de rol van Jezus daarin. Zo belangrijk is hij.

Onder boeddhisten wordt Boeddha dhammadhatu genoemd, de bron van de dhamma. Volgens de Japanse boeddhist Nagao staat dhamma hier voor het rijk waaruit alles ontstaat inclusief de leringen over het bestaan (Lefebure: 25).

Evaluatie

Dit artikel wil vooral laten zien hoe veel met name de boodschap en de levenshouding van de Boeddha en van Jezus op elkaar lijken. Dit wil niet zeggen dat er geen verschillen zijn. Het belangrijkste verschil zit voor mij in de visie van beiden op de kosmos. Bij Boeddha is dat een werkelijkheid waarin wel allerlei goden en bovennatuurlijke gestalten voorkomen, maar hun rol is marginaal. Zij zijn geen medespelers meer op het toneel van de wereldgeschiedenis, waar de mens zelf in navolging van de Boeddha de weg naar de verlichting moet gaan. In de visie van Jezus draait het om de Eeuwige, om God die deze schepping aan de mens gegeven heeft, die de mens in zijn genade op weg wil helpen om bevrijd te worden uit de macht van het kwaad, en een leven te beginnen in het Koninkrijk van God.

Er is nog een tweede onderscheid. Boeddha was wel kritisch. Ik noemde al zijn aanval op de brahmanen die de Vedische religie trouw bleven. Zij waren overigens niet de enigen die door hem bekritiseerd werden. Toch proef je een verschil met Jezus. Jezus’ weg liep uit op het kruis en kostte hem zijn leven. Het is of zijn keuzes radicaler waren. In ieder geval waren de gevolgen ernstiger, maar dat liet Jezus’ keuze voor deze weg onverlet. Jezus roept de mensen niet op tot zelfverloochening om het lijden uit de weg te gaan. Het is eerder omgekeerd, terwijl als Boeddha de mensen lijkt op te roepen zich niet aan het eigen zelf te hechten, dat juist is om lijden te vermijden. Na Jezus’ dood was er het perspectief van de opstanding. De beperkte ruimte van een artikel geeft mij niet de gelegenheid dieper in te gaan op de verhouding van opstanding en nibbana.

Een derde verschil ontleen ik aan een verhaal dat ik hoorde over de Sri Lankaanse rooms-katholieke theoloog Aloysius Pieris sj. Pieris staat bekend om zijn grote kennis van en inzicht in het boeddhisme. In Sri Lanka nodigen ook boeddhisten hem uit om lezingen over boeddhistische teksten en onderwerpen te geven. In 1988 schreef hij onder de titel Love Meets Wisdom: A Christian Experience of Buddhism een bewogen boek waarin hij zijn medechristenen opriep om ook als christenen de wijsheid van deze grote leraar ernstig te nemen. Pieris toont zoveel begrip voor de diepe inzichten van Boeddha en het boeddhisme dat hem eens werd gevraagd of er bij hem geen sprake is van double belonging, een zo grote verbondenheid met zowel het christendom als het boeddhisme dat een keuze tussen deze twee onmogelijk is geworden. Zijn antwoord was dat hij uiteindelijk het meeste werd aangesproken door de boodschap van een God die zo bewogen geraakt is door de ellende van de arme dat Hij alles doet om daar een einde aan te maken. Als het gaat over horen bij, kiest hij voor die God.

Maar ook dan blijft het intrigerend dat er opvallend veel overeenkomst is, vooral in de wijsheid en levenshouding van Boeddha en Jezus. Zeker ook de geboorteverhalen lijken op elkaar. Maar dat is eventueel te verklaren als een uitvloeisel van het genre van de hagiografie. Ook in andere geboorteverhalen van figuren die later een grote positie kregen, komen passages voor die erop duiden dat dat al bij de geboorte waar te nemen was. Bij de verhalen over de verzoeking is de kans groter dat het hier om iets meer gaat dan alleen een uitvloeisel van het genre. Het zou hier heel goed kunnen gaan om iets dat ook werkelijk zo geweest kan zijn. Mensen die tot grote hoogten uitgroeien maken dikwijls een periode van rijping mee, van bezinning op wie ze werkelijk zijn en waar zij voor staan. Maar de overeenkomsten in de boodschap en de levenshouding is opvallend. Beiden keren zich tegen de leiders van de heersende religie. Beiden waarschuwen hun omgeving zich niet mee te laten slepen door illusies en vooral het oog te richten op wat echt is, op de werkelijkheid zelf. Beiden wijzen op het belang van zelfverloochening. Beiden hechten weinig waarde aan rijkdom en aan bezit. Egoïsme, geld en bezittingen beroven een mens van zijn vrijheid. ‘Overwin het kwade door het goede,’ zou door beiden gezegd kunnen zijn. Beiden hechten veel waarde aan meditatie en gebed. En beiden wijzen op een werkelijkheid die de dagelijkse werkelijkheid overstijgt. Jezus spreekt over het Koninkrijk van God, Boeddha over het nibbana. Lefebure zegt dat in iedere traditie de boodschap heel eenvoudig is, maar tegelijkertijd zo diepzinnig dat het onuitputtelijk wordt. Beiden prediken een boodschap die geleefd moet worden om werkelijk begrepen te worden. Boeddha’s onderricht wordt geleefd op een weg van wijsheid en compassie, een pad dat zelf de verwerkelijking is van een absolute werkelijkheid.  Jezus’ onderricht wordt geleefd en begrepen in de praktijk van de liefde voor God en de liefde voor de naaste, een pad dat leidt tot eenwording met de absolute werkelijkheid zelf, die niet meer is dan Liefde.

De verschillen zijn belangrijk genoeg. Maar toch, waarom zou de wijsheid die Boeddha verkondigde, niet ook christenen mede op weg helpen en inspireren, naast al het andere dat er in onze wereld aan wijsheid klinkt?

Bron:  www.michsjol.nl

De laatste keer dat ik in Thailand was zag ik het weer gebeuren. De Skytrain was overvol, het was rond vijf uur en het kantoorpersoneel spoedden zich naar huis naar de warme avondmaaltijd. Een oud vrouwtje met haar nog oudere man had de euvel moed gevat om tijdens deze avondspits met de bovengronds metro te reizen. Link, dacht ik nog. Maar vliegensvlug stonden twee meisjes van rond 15 jaar op en boden hun zit plaatsen aan de oudjes aan. Die knikten dankbaar.

Ik keek bewonderend toe. Ik moest meteen ook terugdenken aan een voorval van een paar jaar geleden in de bus in Nederland. Vrijwel hetzelfde beeld; tijdens de avonddrukte, geen plaatsje meer vrij. Oudere man stapt de bus in, laat zijn 65-plus kaart zien en speurt vervolgens naar een zitplaatsje. De bus begint al te rijden voordat de man zit en al schommelend komt hij bij een stoel waar een opgeschoten meisje zit. ‘Ik ben slecht ter been, juffrouw’ sprak de man het wicht aan dat verdiept was in haar telefoon. ‘Zou ik misschien op uw plaatsje mogen zitten?”. Zonder op te kijken antwoordde de dame in kwestie ‘ik moet met mijn benen nog langer doen dan jij, opa’.

Vol verbazing over dit onbezonnen arrogante gedrag van dit meisje ben ik onmiddellijk opgestaan heb de grijsaard naar mijn eigen stoel gebracht. Niet geheel zonder gevaar, want de man was werkelijk slecht te been en ik dreigde samen met hem om te vallen en via een zigzagbaan uiteindelijk achter in de bus te belanden. Gelukkig hoefde de nogal roekeloos rijdende buschauffeur geen scherpe bochten te maken en we haalden samen ongeschonden de stoel. Het brutaaltje dat was blijven zitten had nog steeds niet op- of om gekeken. Ook bleef ze blind voor mijn en andere medepassagiers strakke straffende blik.

De Skytrain maakt een scherpe bocht naar rechts richting Victory Monument. Iedereen in de trein schommelt heen en weer, maar de oudjes zitten stevig op hun stoel en kijken nog een keer dankbaar naar de twee meisjes die hun plaatsje hebben afgestaan. Ik kijk ook naar de meiden, maar die zijn allang weer verzeild geraakt in een diepzinnig gesprek over de laatste jongens band of jongens in het algemeen. Het opstaan voor ouderen is zo vanzelfsprekend voor hen, dat ze het bijna automatisch doen. En vervolgens verder gaan met hun leven alsof er niets bijzonders is gebeurd.

Laatst kreeg ik de vraag ‘Als je kinderen zou hebben (wat helaas nog niet zo is) hoe zou je ze dan zou opvoeden. Nederlands of Thais.’ Ik hoefde niet lang na te denken: Thais. Vooral omdat ik niks heb met de Nederlandse polder-opvoeding. En dus ook niks heb met kids die gillend door het gangpad van de supermarkt stuiven, terwijl moeders een pak koffie bekijkt alsof gillende keukenmeiden door de super de normaalste zaak van de wereld is. Maar ik zal vooral mijn kinderen een Thaise opvoeding willen geven vanwege het respect dat de jeugd daar krijgt bijgebracht voor ouderen. Iets wat wij in onze Nederlandse samenleving ergens zijn kwijtgeraakt.