Wie naar Koh Lipe komt voor de stranden, ziet zelden wat zich daarachter afspeelt. Het eiland is de thuisbasis van de Urak Lawoi, de oorspronkelijke bewoners van dit stukje Andamanzee. Hun dorpen liggen op palen vlak bij het water, in het oosten van het eiland.
Toch staat die gemeenschap zwaar onder druk. Grond verdwijnt, drinkwater wordt schaars en hun manier van leven brokkelt af. Dit is wie ze zijn, waarom hun situatie zo kwetsbaar is, en hoe je hen met respect ontmoet.
Wie zijn de Chao Lay precies?
“Chao Lay” is Thais voor “mensen van de zee”. Het is een verzamelnaam voor drie verwante volken: de Moken, de Moklen en de Urak Lawoi. De Moken ken je misschien van het Moken-dorp op de Surin-eilanden. De Moklen wonen vooral in de provincie Phang Nga, en de Urak Lawoi vormen de grootste en meest geïntegreerde groep. Zij wonen onder andere op Phuket, Koh Lanta, Koh Phi Phi en op Koh Lipe. In totaal gaat het bij de Urak Lawoi om naar schatting zo’n zesduizend mensen, verspreid over de Andamanse kust.
De Urak Lawoi behoren tot de grote Austronesische familie die zich uitstrekt van de Filipijnen via Borneo en Sumatra tot ver naar het westen. In hun eigen taal, die van oorsprong geen schrift kent, betekent “urak” mens en “lawoi” zee. Het zijn dus letterlijk de mensen van de zee. Eeuwenlang trokken ze als nomaden over het water, van strand naar strand, met de wind en de visstand mee.
Hoe ze op Koh Lipe terechtkwamen
Volgens de lokale overlevering bracht een man genaamd To Kiri de Urak Lawoi naar de Adang-archipel. Hij was een avonturier uit Aceh in Indonesië en wordt vandaag de dag nog steeds vereerd als hun belangrijkste voorouder. In het begin van de twintigste eeuw vestigden de eerste families zich op de eilanden rond Koh Lipe en leefden ze decennialang in betrekkelijke rust van de zee.
Het keerpunt kwam in 1974. De Thaise overheid maakte van het gebied een nationaal marinepark, het huidige Tarutao National Marine Park, en de Urak Lawoi werden gedwongen verplaatst naar Koh Lipe, waar ze al een flinke nederzetting hadden. Daarmee verloren ze een groot deel van hun bewegingsvrijheid op zee. De meeste Urak Lawoi-dorpen op het eiland liggen nu in het oosten, in de buurt van Sunrise Beach.
Een gemeenschap die van haar grond wordt verdreven
Dit is het deel dat zelden in de reisbrochures belandt. De toeristische explosie van de afgelopen drie decennia heeft Koh Lipe rijk gemaakt, maar de Urak Lawoi hebben daar nauwelijks van geprofiteerd. Sterker nog: veel families zijn van hun eigen grond verdreven, soms via slinkse juridische trucs, soms ronduit illegaal.
De kern van het probleem is pijnlijk eenvoudig. De Urak Lawoi woonden hier al generaties, maar door taalbarrières en gebrek aan kennis registreerden de meesten nooit officiële eigendomspapieren zoals een Sor Kor 1 of een Nor Sor 3. Daardoor stonden ze juridisch met lege handen toen investeerders verschenen die wel documenten konden tonen, ook al waren die soms op twijfelachtige wijze verkregen. In één gedocumenteerd geval groeide een landtitel van vijftig rai eerst naar eenentachtig en daarna naar honderdvijftig rai, terwijl de oorspronkelijke bewoners er gewoon woonden.
De cijfers liegen er niet om. In 2022 werd gemeld dat ongeveer 125 families, oftewel ongeveer de helft van de Urak Lawoi-gemeenschap op Lipe, hun grond waren kwijtgeraakt. Sommige bewoners moesten hun boten verkopen om de rechtszaken te betalen. En zonder boot, zo verzuchtte een van hen, is het alsof je handen en voeten zijn afgesneden, want vissen kan dan niet meer.
Het hek dat een eiland wakker schudde
Eind 2022 laaide het conflict hoog op. Een bedrijf plaatste een stalen hek dwars over een pad dat de Urak Lawoi al sinds 1909 gebruiken, een route die het dorp verbindt met het strand, de school, het ziekenhuis, de markt en de begraafplaats. Schoolkinderen moesten over het hek klimmen om in de klas te komen. Voor ouderen werd het bijna onmogelijk om hun huis uit te komen.
Een leraar van de Ban Koh Lipe-school, zelf een Urak Lawoi, vatte het scherp samen: dit weggetje gebruiken mensen van jong tot oud, van hun geboorte tot aan hun dood. Het beeld van protesterende scholieren naast hun radeloze ouders haalde de landelijke pers. Plotseling werd het land geconfronteerd met een onrecht dat al decennia voortsleept. Onder druk heropende de ontwikkelaar het pad. De Nationale Mensenrechtencommissie en een onderzoekspanel adviseerden vervolgens om onrechtmatig verkregen landtitels in te trekken en de grond terug te geven aan wie er aloude rechten op heeft. Sindsdien zijn er twee rechterlijke uitspraken geweest die de woon- en bestaansrechten van de Urak Lawoi erkenden. Toch is hun strijd verre van voorbij.
Een watercrisis die maar niet wijkt
En er speelt meer. Begin 2026 kwam de chronische watercrisis op het eiland opnieuw in het nieuws. Een 22-jarige vertegenwoordiger van de gemeenschap legde uit dat de drie gemeenschapsputten in het droge seizoen droogvallen, simpelweg omdat ze de groeiende bevolking niet meer aankunnen. In het regenseizoen sijpelt vervuild water de putten in en maakt het ondrinkbaar. Daarbovenop komen torenhoge stroomkosten en een groeiende afvalberg.
Het is een wrange paradox. Het eiland wordt wereldwijd verkocht als smaragdgroen paradijs, terwijl de oorspronkelijke bewoners moeite hebben om aan schoon drinkwater te komen. De Thaise Ombudsman startte naar aanleiding van de klachten een onderzoek. Het laat zien dat de spanning tussen toerisme en de eerste bewoners van Koh Lipe nog altijd springlevend is.
Wat je kunt zien en beleven
Een bezoek aan de dorpen hoeft geen ongemakkelijke kijkdoos te zijn. Integendeel, als je het goed aanpakt, levert het juist een van de meest oprechte ervaringen op die het eiland te bieden heeft.
De dorpen zelf, met hun op palen gebouwde huizen vlak bij zee, geven een eerlijk beeld van het dagelijks leven. Verken eens de kleinere lokale markten buiten de drukke Walking Street. Daar vind je verse producten, handgemaakte spullen en authentieke hapjes, en koop je rechtstreeks bij de makers. Veel Urak Lawoi werken inmiddels in het toerisme en bieden bijvoorbeeld boottochtjes aan. Wie zo’n tocht boekt bij een lokale gids, steunt direct de gemeenschap en hoort vaak verhalen die in geen enkele reisgids staan.
Het mooiste schouwspel is het Loy Rua-festival, ook wel Pla Juk genoemd. Tijdens de volle maan in mei of juni en opnieuw rond oktober of november bouwen de Urak Lawoi met de hand een sierlijk versierde miniatuurboot. Daarin leggen ze offers, en soms ook stukjes haar en nagelknipsels die symbool staan voor tegenslag en onheil. Die boot laten ze ’s nachts op zee wegdrijven om eerbied te tonen aan de voorouders en kwade geesten af te weren. Het festival duurt drie dagen en nachten en gaat gepaard met optochten, traditionele muziek en de rong-ngeng-dans. Voor de plaatselijke ondernemers markeert het bovendien het begin van het toeristenseizoen.
Zo bezoek je de Chao Lay met respect
De gouden regel is simpel: je bent te gast. Een paar concrete richtlijnen helpen je om dat ook uit te stralen:
- Kleed je netjes wanneer je door de dorpen loopt. Bedek je schouders en bij voorkeur ook je knieën, en bewaar je strandkleding voor het strand.
- Vraag altijd toestemming voordat je mensen fotografeert. Een gemeenschap is geen decor, en een afwijzend gebaar verdient gewoon respect.
- Respecteer rituele plekken. Sommige plaatsen hebben een religieuze betekenis, zoals het voorouderaltaar. Loop daar niet zomaar binnen.
- Gedraag je bij het festival als een terughoudende toeschouwer en niet als een opdringerige cameraman. Het is een geestelijke plechtigheid, geen toeristenshow.
- Steun de gemeenschap concreet door bij lokale gidsen te boeken, op de markt te kopen en eerlijk maar respectvol te onderhandelen.
- Bezoek je de school? Regel dat vooraf en netjes, zodat je de lessen niet verstoort.
- Denk aan water en afval. Neem een herbruikbare fles mee, want veel bars en restaurants vullen die gratis of voor een habbekrats bij. Vermijd wegwerpplastic, zeker op een eiland dat met afval worstelt.
Tot slot
De Urak Lawoi van Koh Lipe zijn geen folkloristische attractie, maar een levende gemeenschap die al ruim honderd jaar op dit eiland woont en al dertig jaar vecht om haar grond, haar water en haar manier van leven. Wie hun dorpen met open oog en gepaste bescheidenheid bezoekt, krijgt iets terug wat geen resort kan bieden: een eerlijk verhaal.
Bronnen: Bangkok Post, Khaosod English, Thailand Magazine, Wikivoyage, Wikipedia, Tourism Authority of Thailand
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Achtergrond27 mei 2026Bloot op het strand mag niet, naakt in de gogo-bar wel: de dubbele moraal van Thailand
Toerisme27 mei 2026Indiase toeristen voelen de pijn van Thailands nieuwe visumregels
Achtergrond27 mei 2026De Belg die hielp voorkomen dat Thailand een kolonie werd
Agenda27 mei 2026Agenda: Amazing Thailand Fest brengt Thaise smaken naar de Bijenkorf Amsterdam