Wie was de Boeddha?

Door Tino Kuis
Geplaatst in Achtergrond, Boeddhisme
Tags:
12 juli 2019

Als we een Thaise tempel betreden dan staan we allereerst oog in oog met een Boeddhabeeld. We zien een man die innerlijke rust uitstraalt en die de alledaagse problemen met een milde glimlach bekijkt. Misschien was dat ook zo. Maar er is een andere kant aan zijn leven waarover ik hier iets wil schrijven.

Hij was een hervormer, hij zette zich af tegen diepgewortelde overtuigingen in zijn tijd en ging een eigen weg. Die veranderingen waren zo fundamenteel dat het woord ‘revolutionair’ misschien wel op zijn plaats is. Een revolutie’ van de geest in dit geval, want dat is pas een echte revolutie. 

Als je je het leven van de Boeddha probeert voor te stellen, vergeet dan de meeste beelden en afbeeldingen. Ik zie de Boeddha meer als een 40-jaar rondzwervende monnik, charismatisch en wijs, maar tevens met alle andere menselijke eigenschappen. De Boeddha sprak ook over de pracht van de natuur en de smaak van een lekkere maaltijd. En hij had veel geduld met de zwakheden van mensen.

Het is erg lastig na zoveel eeuwen en zoveel verschillende stromingen precies vast te stellen wat nou de oorspronkelijke inhoud was van de Boeddha’s opvattingen. Ik kies voor een uitleg die door bijna iedereen wordt aanvaard.

Een leven van luxe en plezier binnen de paleismuren

De Boeddha werd als Siddhartha Gautama geboren in het Lumpini Park (net over de grens met India in Nepal) toen zijn moeder op weg was naar haar ouderlijk huis om daar te bevallen, het meest waarschijnlijk rond 485 v. Chr. (noot 1) (illustratie rechts). Zijn vader was een gekozen leider van de republiek (een oligarchie) met als hoofdstad Kapilavastu, in de voetheuvels van de Himalaya.

Siddhartha werd geboren in de Kshatriya kaste, de kaste van krijgers en heersers (2). Op zijn zestiende trouwde hij met een even oude nicht die enige jaren later hun zoon Rahula baarde.

Sitthartha leidde een leven van luxe en plezier binnen de paleismuren maar toen hij zich eens buiten het paleis waagde, werd hij geconfronteerd met ouderdom, ziekte, dood en later een kluizenaar. Hij besloot alles achter zich te laten om te achterhalen waar het lijden vandaan komt en hoe er van verlost te worden (3 en 4).

Hij sloot zich aan bij een aantal kluizenaars en asceten die probeerden door yoga, meditatie en een extreem ascetisme de wereld te doorgronden. Toen Siddhartha na vele jaren en, zoals hij het zelf omschreef: ‘zo mager was dat zijn buikhuid aan zijn ruggegraat kleefde’, merkte dat hij op deze manier niet tot de ultieme waarheid kon geraken.

Hij accepteerde een kom rijst en melk van een meisje en besloot de ‘Middenweg’ te bewandelen. Na een tijd van intense meditatie onder een bodhi boom ontdekte hij de waarheid van het lijden en de weg van verlossing uit het lijden (5).

De rest van zijn leven zwierf de Boeddha (‘Hij die is ontwaakt’) door Noord-India om, in gesprekken met iedereen van hoog tot laag, zijn boodschap te delen. Hij stierf op tachtigjarige leeftijd. Zijn laatste woorden zouden zijn geweest: ‘Alles is vergankelijk. Streef met ijver naar je verlossing.’

Mensen gingen nadenken: wie zijn we?

De Boeddha leefde in hetzelfde tijdsgewricht als de oude Griekse filosofen en Confucius. Het was een tijd van een opkomende middenstand, verstedelijking en de uitvinding van geld. Mensen gingen nadenken over wie ze waren en hoe ze zich tot elkaar en de kosmos verhielden.

Siddhartha goeide op in een vroeg-hindoeïstische omgeving. De meeste kenmerken van dat hindoeïsme zijn in de afgelopen vijfentwintig eeuwen niet wezenlijk veranderd. Ik noem de volgende aspecten: veelgodendom; rituelen en offerandes; een strict kastenstelsel gebaseerd op geboorte en geloof in een onveranderlijk ‘Zelf’, Atman of Atta genaamd. Het zijn deze geloofsopvattingen die de Boeddha wezenlijk heeft afgewezen.

Daarnaast zijn er een aantal aspecten van het hindoeïsme die vrijwel ongewijzigd door het boeddhisme zijn overgenomen. Dat is het begrip ‘karma’(‘kam’ in het Thais), wat letterlijk ‘doen, actie’ betekent, en wat ook de gevolgen van die actie omvat. ‘Dharma’ (‘tham’ of ‘thamma’ in het Thais) is de Natuurwet, de Realiteit maar evenzeer de Leer. Yoga en meditatie (sammathie en visapanna in het Thais) zijn belangrijk in beide religies. En als laatste noem ik het geloof in reïncarnatie.

Laat ik de verschillen hierna nog eens noemen en de tegenstelling met het boeddhistische gedachtegoed laten zien.

Veelgodendom

Het boeddhisme in niet geïnteresseerd in het bestaan van een god of van goden. Het doet er gewoon niet toe. Het is een boeddhist overigens niet verboden er in te geloven. De Boeddha ontweek vragen daarover altijd met een soort antwoord als ‘Er zijn belangrijker dingen om over te praten’.

Rituelen en offerandes

Deze zijn vreemd aan het boeddhisme. De Boeddha sprak er steeds lichtelijk spottend over.

Het kastenstelsel

Dat werd door de Boeddha uitdrukkelijk verworpen. Voor hem maakte het absoluut niet uit of je een geboren Brahmaan was of een ‘onaanraakbare’ boer. Hij behandelde ze op (bijna) dezelfde manier. Hij praatte met iedereen, van koningen tot courtisanes (prostituees). Een Brahmaan die zich voorstond op zijn geboorte werd niet zelden enigszins belachelijk gemaakt: ‘Je denkt nu wel dat je een Brahmaan bent maar….’

Atman of het ondeelbare, onveranderlijke en zeer individuele ‘Zelf’ of ‘Ik’

Dit heet ‘atta’ in het Thais, verwant aan ons woord ‘auto’. Het boeddhisme hangt de opvatting aan dat zo’n ‘ik’ niet bestaat. Ze geloven dat het ‘zelf’, het ‘ik’ aan voortdurende verandering onderhevig is, evenals de wereld om ons heen. Ze noemen het ‘an-atta’ ofwel ‘on-zelf’, ‘niet-zelf’.

Enige andere, minder absolute, verschillen met het hindoeïsme

Hoewel het geloof in reïncarnatie en karma een belangrijk onderdeel is van het boeddhisme blijkt toch dat de Boeddha zich daar in de praktijk niet zo druk om maakte. De boodschap is veeleer om een goed en rechtvaardig leven te leiden in het hier en nu, en dan komt het vanzelf wel goed met je karma.

Rituelen alleen kunnen je karma niet verbeteren. Er moet een goede daad worden gepleegd, waarbij de intentie het belangrijkste element is. Een politicus die honderdduizend baht schenkt aan een tempel, en daarmee te koop loopt om zijn aanzien te verhogen, brengt zijn karma alleen maar schade toe.

De Boeddha heeft ook een klein stapje gezet in de richting van wat ik dan maar met een modern en oneigenlijk woord vrouwenemancipatie noem. Na enige aarzeling stemde hij toe in het inwijden van vrouwen als volwaardige monnik.

Op Doi Suthep in Chiang Mai is dat in een fraaie wandschildering vastgelegd. Zijn moeder, die daar voortdurend op aangedrongen had, was een van de eerste vrouwelijke monniken. Helaas is deze traditie in Thailand verloren gegaan, ze bestaat nog wel in Sri Lanka, China en Japan.

De Boeddha was er ook van overtuigd dat een rechtvaardige maatschappij een belangrijke bijdrage kan leveren op weg naar individuele verlichting of verlossing. Hij vergeleek dat met vissen (de mensen) in een vijver (de maatschappij). Als het water verontreinigd is, kunnen de vissen moeilijk gedijen.

En last not least wil ik wijzen op de oproep van de Boeddha tot zelfstandig denken. In de Kalama Sutta zegt hij het volgende: ‘Het is goed, Kalamas, dat jullie onzeker zijn en twijfelen. Ik zeg jullie dat jullie niet moeten afgaan op wat je vaak hoort, noch op traditie noch op geruchten noch op heilige geschriften.

‘Hoed je voor vermoedens of axioma’s, mooi klinkende argumenten of een vooroordeel. Let niet alleen op deskundigheid of ga niet alleen af op de notie “De monnik is onze leraar”. Als jullie zelf weten dat zekere dingen slecht zijn of verwijtbaar, laat ze dan los’.

Thais boeddhisme: mengeling van boeddhistische, hindoeïstische en animistische elementen

Het christendom is een mengeling van christelijke, joodse, antieke en germaanse elementen. Het Thaise boeddhisme is een mengeling van boeddhistische, hindoeïstische en animistische elementen.

Ik krijg vaak de indruk dat veel Thais de Boeddha als een god vereren terwijl hijzelf toch uitdrukkelijk heeft gezegd dat niet híj zelf maar zijn Léer het belangrijkste is.

In hoeverre de Boeddha een revolutionair was, laat ik verder graag aan uw verbeelding over. Hij was in ieder geval een belangrijke hervormer met ideeën die nu nog, of misschien juist nu, heel toepasselijk zijn.

Juist door veertig jaar midden in de wereld te staan, heeft de Boeddha zijn licht doen schijnen over het menselijk handelen, en de juiste weg gewezen naar verlossing uit het lijden (6).

Tino Kuis

Noten:

  1. Volgens de Thaise boeddhistische jaartelling stierf de Boeddha in het jaar 543 v. Chr. Dat is dus het verschil met de christelijke jaartelling.
  2. De Kshatriya kaste waren de krijgers en heersers. Daar is ook het Thaise woord voor koning van afgeleid nl. kasàt of deftiger phrámahǎakasàt.
  3. Een boeddhistische formule die je vaak hoort zegt ‘kèud kàe cheb taai” ofwel ‘geboorte, ouderdom, ziekte, dood’.
  4. Op bijna alle muurschilderingen in tempels, die het leven van de Boeddha in beeld brengen, zie je dat afscheid. Siddhartha ligt een gordijn op en slaat een laatste blijk op zijn slapende vrouw met hun kind in haar armen.
  5. De Bhodi boom (Ficus religiosa, in het Thais tôn phoo) zie je in of naast alle tempels.
  6. Het alom vóórkomen en de uiteindelijke onvermijdelijkheid van het lijden, de oorzaken van het lijden en de weg naar verlossing uit het lijden, is het centrale thema van het boeddhisme. In het Pali is lijden ‘dukkha’, in het Thais ‘thoék’. Misschien is het beter om in plaats van ‘lijden’ te spreken over de ‘essentiële onvolkomenheid en onvolmaaktheid van al het bestaande’.

– Herplaats bericht –


» Laat een reactie achter


19 reacties op “Wie was de Boeddha?”

  1. Darius zegt op

    Bedankt Tino,

    Helaas wordt Boeddha hier ”alle” goeds toegeschreven.
    Hij was voor al een ”boomzitter” zoals vele van de ons bekende profeten.

    Veel van deze ”kwaliteiten” van denken en doen komen van Conficius welke meer pragmatisch en
    ( contemporain) was en minder spiritueel (zweverig) dan de Boeddha.
    Mvgr.
    Darius

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +7 (obv 7 stemmen)
    • Kanchanaburi zegt op

      uuuuh, zweverig???
      Aan veel wat we met ons denken niet kunnen bevatten hangt al snel dit etiket.
      Jammer, want door te ,proberen, enigszins los te komen, dmv bijvoorbeeld meditatie, het ego, denken, bestaat de mogelijkheid om tot rust, nieuwe inzichten etc. te komen..
      Een goed geschreven artikel.

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: +3 (obv 3 stemmen)
  2. henry zegt op

    Wat men in Thailand Boedhisme noemt heeft noch van ver of dichtbij, iets met Boedhisme te maken, zelfs 99,99% van alle tempels en monnikken volgen de aanbevelingen van de Boedha niet.

    Alleen de Santi sekte volgt ze voor de 100%, maar die zijn dan weer politiek aktief, wat ook niet erg boedhistisch is.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +8 (obv 8 stemmen)
  3. danny zegt op

    beste Tino ,

    Ondanks dat het erg laat is geworden heb ik toch nog voor het slapen gaan jouw mooi artikel gelezen .
    Het is een goede bijdragen om dingen beter te begrijpen .
    Veel had ik al over het boeddhisme gelezen , maar het is mooi om het in jouw woorden te lezen .

    Een goede groet van Danny .

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +4 (obv 4 stemmen)
  4. chris zegt op

    Voor degenen die wat meer visueel zijn ingesteld en documentaires of films over de Boeddha willen zien, de volgende links:
    http://www.youtube.com/watch?v=YsEksMEE2Eg
    http://www.youtube.com/watch?v=uJWPFYygGPc
    http://www.youtube.com/watch?v=u0BwtusG08g
    http://www.youtube.com/watch?v=lIfXlfsbYOw

    met groet
    chris

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +6 (obv 6 stemmen)
    • Tino Kuis zegt op

      Deze linken naar YouTube werken niet meer.

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: +1 (obv 1 stem)
  5. Chander zegt op

    Beste Tino,

    Bedankt voor het prachtig beschrijven van het leven van de Boeddha.
    Jammer dat je niet wat uitgebreider bent ingegaan over Siddharta zelf.
    Je zult je nu afvragen wat ik daarmee bedoel.
    Graag wil ik dieper op ingaan.

    Zoals je weet bestaat het Hindoeïsme uit 3 Goden. Dat zijn Brahma, Vishnu en Shiva.
    Deze 3 goden hebben hun eigen HOOFDTAKEN.
    De taak van Brahma is het Heelal met alle levens te scheppen.
    De taak van Vishnu is het onderhouden van al het leven dat door Brahma werd geschapen.
    De taak van Shiva is het leven te doen beëindigen (dood en wedergeboorte). Zijn taak is het heelal te vernietigen om daarna weer een nieuw heelal te doen ontstaan.
    Zo’n cyclus duurt duizenden jaren en gaat gepaard in 4 fasen.
    Helaas bevinden wij nu ons in de laatste fase. Dat heet Kalyug(a).

    Wat heeft Boeddha hiermee te maken? Heel veel.
    Vishnu is de onderhouder van het leven in het heelal, dus ook op aarde.
    Al bij de schepping (dus in het begin van het leven op aarde) was al in de heilige schriften (de Vedas) beschreven op welke manier Vishnu zijn taak zou vervullen.
    Binnen deze 4 tijdperken gaat hij reïncarneren (wedergeboorte) op onze aarde om heiligdommen op aarde te beschermen en het KWAAD te vernietigen..
    Toen stond het al vast wanneer, hoe en onder welke naam Vishnu op aarde zou geboren worden.
    In totaal moet hij 10 keren geboren worden op aarde.
    Negen keer is hij al op aarde geweest. De tiende en laatste moet nog komen.
    Nu in chronisch volgorde:
    1. Als een zeer grote Vis om de de Vedas (Goddelijk Geleerden) te beschermen.
    2. Als een zeer grote Schildpad om een stuk berg te helpen balanceren (een boeiend verhaal).
    3. Als een zeer krachtige Beer om een demon te vernietigen.
    4. Als een zeer sterke halfmens-halfleeuw om een ander machtige demon te vernietigen.
    5. Als een dwerg (klein mannetje) om een arrogante koning (Bali) een lesje te leren.
    6. Als een sterke mens (Parasurama) om de kwaadaardige demonen te vernietigen.
    7. Als koning Rama om de zeer machtige demon Ravana te vernietigen.
    8. Als Krishna om zijn arrogante oom een lesje te leren.
    9. Als Boeddha om de kastenstelsel van de Brahmanen een halt toe te roepen.
    10 Als Kalki, moet nog geboren worden. Zijn vervoermiddel zal een witte goddelijke paard zijn.

    Dus Boeddha is de Negende incarnatie van Vishnu, maar zijn missie is gedeeltelijk mislukt. De zeer invloedrijke brahmanen in India hebben hem uit India weggepest, omdat Siddharta hevige kritiek had op het kastenstelsel.
    Om toch te laten zien dat hij de God zelve was, is hij gaan rond zwerven door Azië buiten India. Daardoor heeft de wereld meer respect voor Boeddha dan de brahmanen in India.

    Om deze reden is de Hindoe God Siddharta nooit als Hindoe gezien in de wereld, maar kreeg zijn eigen nieuwe identiteit.

    Chander

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +11 (obv 11 stemmen)
  6. Joost zegt op

    Beste Tino, Veel dank voor jouw zeer lezenswaardige artikel. Een opmerking: wanneer Buddha 543 v. Chr. is overleden, dan kan hij niet in 485 v. Chr.zijn geboren; dat moet dan circa 623 v. Chr. zijn geweest.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +1 (obv 1 stem)
    • Tino Kuis zegt op

      Het traditionele sterftejaar van de Boeddha is 543 v.Chr. Historisch onderzoek geeft heel andere data en plaatsen het sterftejaar van de Boeddha 50 tot 100 jaar later, waarbij die 100 jaar het meest wordt genoemd. De Boeddha zou dan rond het jaar 450 v. Chr. zijn gestorven. Verwarrend allemaal.

      VN:F [1.9.22_1171]
      Waardering: +2 (obv 2 stemmen)
  7. René zegt op

    Bij gebrek aan een juist beeld of tekening van Sidahrta besoot men ergens in het contactgebeid tussen Indische en Griekse invloeden werd de afbeelding van het hoofd van Alexander de Grote gebruikt om Boeddha voor te stellen. Deze voorstelling won steeds meer en werd wijder verspreid. Nog steeds zijn de trekken van Alexander de Grote de basis van het gezicht van Boeddha.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +4 (obv 4 stemmen)
    • Tino Kuis zegt op

      Rene,
      Ik wist dat de eerste beelden van de Boeddha ontstaan zijn in de Griekse koninkrijken gesticht na Alexander de Grote in de 4e-2e eeuw voor Chr. in wat nu Afganistan, Noord-Pakistan en Noordwest-India is. Ik ben er wat meer over gaan lezen (zie onderstaande link) en kwam tot de ontdekking dat de wederzijdse beinvloeding van Griekse en boeddhistische ideeen veel verder ging dan ik ooit dacht. Heel interssant. Ik ben blij dat je me daar op hebt gewezen.

      https://en.wikipedia.org/wiki/Greco-Buddhism

      VN:F [1.9.22_1171]
      Waardering: +2 (obv 2 stemmen)
  8. Hans Struijlaart zegt op

    Na alles wat er is geschreven wil ik eigenlijk nog maar 1 ding toevoegen.
    Ook een uitspraak van Boeddha: It is your mind that creates this world.
    Denk daar maar eens goed over na.
    Hans

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +8 (obv 8 stemmen)
  9. Hans zegt op

    Als ik iets over Boeddha of Jezus Christus lees of hoor vraag ik mij altijd af of die personen wel bestaan hebben. Volgens mij zijn het uitvindsels van enkele rijken om de veel arme mensen dom te houden door ze in iets te laten geloven wat niet gebeurd is. Weet je wel; houden jullie ze dom, wij zullen ze arm houden.
    Maar ja, ieder zijn mening maar dit is de mijne.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +6 (obv 6 stemmen)
    • TheoB zegt op

      Ik denk dat met de oorspronkelijke ideeën van Boeddha en Jezus weinig mis was en is.
      Waarschijnlijk heb jij – en ik zeker – grote problemen met wat er nadien met hun gedachtegoed gebeurd is.
      Zodra een religie substantiële aanhang krijgt duiken er machtsgeile personen op die het gedachtegoed corrumperen en misvormen ter meerdere eer en glorie van henzelf en hun eigen belangen. Verder voelen de machthebbers zich kennelijk bedreigd in hun bevoorrechte positie en proberen daarom, goedschiks of kwaadschiks, controle te krijgen over (de belangrijkste vertegenwoordigers van) die religieuze stroming met hetzelfde doel, zodat ze hun macht niet zullen verliezen.
      Helaas is dit gebeurd met het boeddhisme en christendom. En ik denk met alle “grotere” religies.

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: +2 (obv 2 stemmen)
  10. yuundai zegt op

    Boeddha en het Boedisme. Ik als Falang kan alleen respect opbrengen voor de echte monnik, en die zijn er zo veel niet. In zo veel tempels wonen (smalend) zo veel van die oranje jurken die geen enkel respect opbrengen voor de gedachten en leer van Boeddha, deze fake monniken hebben dure horloges, gouden kettingen, de nieuwste telefoons, zeer dure zonnebrillen tot dure autos en zelfs een vliegtuig aan toe en houden zich bezig met allerlei vormen van prostitutie of ontrekken zich aan de overheid, politie etc.door zich al monnik te kleden.
    Ik ben ook getrouwd in Hua Hin voor Boeddha, door monniken die vroeg in de ochtend, hun “ronde” doen samen eten en verder zich de gehele dag terug trekken in de heuvels in hun schamele hutjes, mediterend en zich verdiepend in de leer van Boeddha, levend in soberheid. Daar heb ik diep respect voor, hoeveel monniken die zich bezig houden met deze waarden ik weet het niet maar als ik een gok mag wagen dan denk ik dat ik niet boven de 20 procent uitkom.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +5 (obv 5 stemmen)
    • Tino Kuis zegt op

      Je hebt absoluut gelijk yuundai. Ik heb ook over het algemeen weinig respect voor de Thaise monniken. Ik vind bijvoorbeeld dat ze zich niet altijd moeten opsluiten in een tempel maar net als de Boeddha in het openbare leven moeten rondlopen, ook en vooral op plekken als het uitgaansleven in Pattaya. Ze moeten meer gewoon met de mensen praten. Samen eten. Dat is wat de Boeddha deed. Zie mijn artikel uit 2012: ‘Is de Sangha (het monnikendom) ten dode opgeschreven? ‘

      https://www.thailandblog.nl/boeddhisme/sangha/

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: +4 (obv 4 stemmen)
  11. Martin zegt op

    Beste yuundai,

    Wat jij vertelt over de monniken geld dat ook niet over de geestelijke (welke naam je ze ook geeft) in het westen? Kindermisbruik etc. Volgens mij leven er maar weinig volgens de leer van Jezus.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +1 (obv 1 stem)
  12. De Kind zegt op

    als ge dit nu allemaal leest vraag ik me af of ge niet beter een goede roman kunt lezen . En het goede is dat hier wat ge leest niet moet geloven , het is fictie . Er zijn honderden religies met honderden verschillende goden . Het spijtige is dat er van al die rommel geen één enkel bewijs te vinden is. Dus als ge een beetje slim zijt doet ge wat ge zelf goed vindt en het leven zal veel plezanter zijn . Want het leven is kort en gedaan is gedaan . Is er al ooit iemand terug gekomen in al die duizenden jaren ? Ik heb echt compassie met mensen die zich alles ontzien om toch maar in dat sprookje te geloven.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +5 (obv 5 stemmen)
    • Hans zegt op

      De Kind ik geef je volkomen gelijk. Ik doe ook wat ikzelf goed vind en als je dood bent is het voorbij. Gedaan is gedaan. Dus geloof niet in al die onzin.

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: 0 (obv 0 stemmen)

Laat een reactie achter

Thailandblog.nl gebruikt cookies

Dankzij cookies werkt onze website het beste. Zo kunnen we je instellingen onthouden, jou een persoonlijk aanbod doen en help je ons de kwaliteit van de website te verbeteren. Lees meer

Ja, ik wil een goede website