Geloof me, er is niets leukers dan Thais leren

Door Tino Kuis
Geplaatst in Taal
Tags:
31 juli 2019

 

ผม ฉัน เรา ดิฉัน หนู กู ข้า กระผม
phǒm chǎn rauw dichǎn nǒe koe: khâ kraphǒm

 

ข้าพเจ้า กระหม่อม อาตมา กัน ข้าน้อย อั้ว เค้า  
khǎphá-cáuw kramòm atamma kan khânój oéá kháuw  

Al deze zestien woorden betekenen ‘ik’ en elk woord wordt door bepaalde mensen in een bepaalde situatie gebruikt. Het op één laatste woord is ‘oéá’, uit het Chinees, veel gebruikt door jongemannen in Bangkok. ‘Khâaphráphóetháchâuw’ als je tegen de koning praat en ‘koe:’ onder jongeren of als je boos ben.

a middentoon; à lage toon; á hoge toon; â dalende toon; ǎ stijgende toon

Thailand kent vele talen

Dé Thaise cultuur bestaat niet, Thailand is een multicultureel land. Dat geldt ook voor de talen die in Thailand worden gesproken. Vrijwel iedere Thai kent het Centrale Thais, het Algemeen Beschaafd Thais, ook wel Siamees genoemd. Hierna noem ik die taal gewoon ‘Thais’. Deze wordt als moedertaal gesproken door twintig miljoen Thais; een ongeveer even groot aantal heeft het Isaans (zeer nauw verwant aan het Laotiaans) of het Noordelijk dialect als moedertaal.

Daarnaast is er een veelheid van andere talen. Aan het Thais verwant zijn: Thai Yai (de Shan, in het Noordwesten en in Birma) en het Thai Lü (dat spreekt mijn ex, en mijn zoon verstaat het; in het Noordoosten en Zuid-China).

In het zuiden van de Isaan wonen veel mensen die Khmer (Cambodjaans) als moedertaal hebben. En dan zijn er nog een tiental verschillende talen van de bergvolkeren. Ik ben vast wel een paar talen vergeten. O ja, het Malay in de drie zuidelijke provincies. Thaise talen worden nog steeds gesproken in Zuid-China en Noord-Vietnam.

Het Isaans is een authentieke Thaise taal. Het Thais heeft zoveel vreemde invloeden ondergaan dat je rustig kunt stellen dat het Thais eigenlijk een dialect is van het Isaans. Maar zeg dat niet tegen ‘het goede volk’, de aanbidders van Suthep! Voor hen is het Isaans een gedegenereerde taal

De oorsprong van de Thaise talen

In het zuiden van China worden nog steeds Thaise talen gesproken, in Sipsongpanna ( ‘de Twaalfduizend Rijstvelden’, een deel van Yunnan) bijvoorbeeld, en vanuit dat gebied deed de Thaise taal zijn intrede in deze gebieden. Vanaf ongeveer de negende eeuw zakten Thais-sprekende stammen af naar de vruchtbare valleien van Thailand; een ander deel naar Laos en Birma. Ze stichtten daar kleine vorstendommen, meuang genaamd, een stadje dat het omringende land beheerst.

Vanaf de dertiende eeuw smolten deze meuangs samen en vormden grotere koninkrijken, eerst Sukhothai (1240-1360) en later Ayutthaya (‘De Onoverwinnelijke Stad’, 1351-1767) en kleinere rijken rond Chiang Mai en Chiang Saen. De grenzen van al deze gebieden waren vloeiend door het wisselend succes van oorlog en rooftochten.

Vanaf misschien de twaalfde eeuw komen deze Thaise stammen en rijken in contact met het machtige Khmer rijk (de noordelijke grens loopt ongeveer van Lamphun tot Sakon Nakhorn) en wordt de invloed van het boeddhisme groter. Deze twee ontwikkelingen zullen veel invloed hebben op het Thais.

De aard van de Thaise taal

Het Thais is in zijn oorsprong en wezen een éénlettergrepige taal, net als het Chinees. Vreemde woorden die in het Thais worden opgenomen (en dat zijn er heel veel, zie later) zullen meestal wat worden ingekort en aangepast aan de Thaise uitspraak.

Welluidendheid* is heel erg belangrijk in het Thais en de Thais zijn meester in het ‘verthaisen’ van vreemde invloeden. Je kunt er vanuit gaan dat de meeste éénlettergrepige woorden van zuiver Thaise aard zijn en dat een groot deel van de veel-lettergrepige woorden uit een vreemde taal afkomstig is.

Maar de Thais zelf hebben natuurlijk ook nieuwe woorden moeten maken, met eenzelfde proces als in het Nederlands. Twee woorden worden gecombineerd om een nieuw woord met een nieuwe betekenis te maken. Elektriciteit is in het Thais ไฟฟ้า, ‘fai fá’, waarin ‘fai’ vuur betekent en ‘fáa’ hemel.

In het begin van de vorige eeuw, toen de contacten met het Westen toenamen, moesten er vele echt geheel nieuwe woorden worden gemaakt. Een voorbeeld, dat mij nu zo maar opeens te binnen schiet, is het woord ประชาธิปไตย prachathípatai ofwel democratie (Sommige schrijvers beweren dat dit nieuwe woord oorspronkelijk ‘republiek’ betekende).

* Eén van de manieren om dat te doen is twee woorden met dezelfde betekenis aan elkaar te plakken, uitsluitend voor welluidendheid. Voorbeelden ‘sánòek sànǎan: ‘plezier’; saêk saeng: ‘je bemoeien met’; sòdsài: ‘insteken, binnen brengen’ (alleen voor in de slaapkamer!); thòdthǒn: ‘verwijderen, uitwissen’. Zo zijn er tientallen.

‘Op een dag kwam mijn zoon thuis met een lesje Thaise koninklijke woorden, arme jongen. Eén van de woorden was พระนาภี ‘phránaaphi’, een koninklijk woord voor ‘navel’. Het gewone woord is สะดือ ‘sàdeu’. Rond 8 uur ‘s avonds is er op alle Thaise zenders het koninklijke nieuws. Ik begrijp daar weinig van.

Vreemde invloeden op de Thaise taal

Zeker éénderde van alle woorden in de spreektaal en de helft of meer in de schrijftaal hebben een niet-Thaise wortel. Ook het Nederlands kent veel woorden van vreemde oorsprong. Weinigen realiseren zich dat woorden als ‘cijfer, ‘algebra’, ‘admiraal’ en ‘koffie’ van Arabische oorsprong zijn.

In de laatste 20 tot 30 jaar zijn veel Engelse woorden de Thaise taal binnengedrongen maar veel belangrijker was de invloed van het boeddhisme en het Khmer rijk. Het boeddhisme bracht veel woorden uit het Sanskriet en het Pali (een Sanskriet dialect dat de Boeddha heeft gesproken) in het Thais, vooral in het religieuze gebeuren en in deftige woorden, maar ook in de spreektaal.

Daarnaast heeft het Khmer, het Cambodjaans, het Thais met veel nieuwe woorden verrijkt die veel in de koninklijke maar ook in de spreektaal worden gebruikt. De Thaise koningen zijn erfgenamen van de Khmer heersers. Dat gebeurde vooral in het Ayutthaya tijdperk en er is zelfs geopperd dat Ayutthaya ooit tweetalig is geweest, Thais en Khmer. (De koninklijke taal wordt gebruikt als je over of tegen de koning of leden van het hof praat. De koning en het hof zelf gebruiken de gewone spreektaal.)

Voorbeelden van woorden uit het Sanskriet staan hieronder in de tabel. Een Khmer woord is bv แสดง sàdaeng wat ‘laten zien, aanwijzen’ betekent. En het zal geen verbazing wekken dat er flink wat woorden uit het Chinees de Thaise taal zijn binnengedrongen. Voorbeelden: ม้า máa ‘paard’ en ก๋วยเตี๋ยว kiěwtiěow ‘noedelsoep’.

Overeenkomsten tussen Nederlandse en Thaise woorden

Ik heb de bijna hopeloze taak op me genomen te laten zien dat culturen niet zo veel verschillen als wel wordt beweerd en dat mutatis mutandis culturen veel overeenkomsten vertonen. Een kleine bijdrage daaraan is de volgende, niet-volledige lijst van woorden in het Nederlands die dezelfde Sanskriet wortel hebben als de overeenkomstige woorden in het Thais. Sanskriet is immers een Indo-Europese taal, die een grote invloed had op het Nederlands en evenzeer op het Thais.

Geloof me, er is niets leukers dan Thais leren.

Nederlands Thais fonetisch extra informatie
weten, kennis(natuur)wetenschap วิทยาวิทยาศาศตร์ wíthájaawíthájasàat *zie hieronder
naamachternaam  นามนามสกุล naamnaamsàkoen deftig, bv in documenten als geboortebewijs
vader  บิดา biedaa idem
moeder  มารดา maandaa idem
koe   โค khoo defig woord voor ‘koe’,  in het Fries is het ook ‘ko’
automaat (zelf)  อาตมา atammaa monniks voor ik(zelf)
 mens(dom)  มนุษย์ mánóet ook verwand met ‘man’
communicatie  คมนาคม khománákhom spreekt voor zichzelf
niet-zelf(on- als in on-gelukkig) อนัตตา an-atta ‘an’ niet, ‘atta’ zelf, dit is een boeddhistisch begrip
zaal ศาลา sǎla ‘sǎla’ is een hal, huis of publieke ruimte
drie  ไตร trai als in ‘trai bi dok’, de drie boeken van het boeddhisme

 

* Ook verwant aan het Engelse woord ‘witch’ heks. Dat is dus een veelwetende vrouw, die daarom vanzelfsprekend op de brandstapel moet. วิทย์ ‘Wit’ is ook een veelvoorkomende jongensnaam (!).


» Laat een reactie achter


19 reacties op “Geloof me, er is niets leukers dan Thais leren”

  1. Tino Kuis zegt op

    Nog een Thais woord wat via het Sanskriet banden heeft met een Nederlands woord. ‘Tantaphaet’ (toon: midden, hoog, dalend) is een deftig woord voor ‘tandarts’. ‘phaet’ is ‘dokter’.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +2 (obv 2 stemmen)
  2. Rob V. zegt op

    Het lijkt mij leuk de taal te leren, of tenminste leek. Ik had 2 jaar geleden al wat kinderboekjes gekocht (om het schrift te leren), de studieboeken van Benjawan Poomsan Becker en eerder dit jaar nog de vertaalde studieboek van Ronald Schütte. Daar nog niets mee gedaan want mijn vrouw was bezig met de laatste fase van haar inburgering, onze werktijden sloten niet geheel aan dus gebruikte we onze tijd samen voor ofwel plezier of Nederlands oefenen. Ons plan was dat zodra Mali haar inburgeringsdiploma zou hebben samen Thai te leren en wie weet wat Isaans. Helaas is het daar dus nooit van gekomen. Wat ik met de Thaise taal doe weet ik nog niet. Een deel van me wil de taal alsnog leren, al ben ik wel mijn docent kwijt. Anderzijds kan het ook verloren tijd zijn als mijn band met Thailand zo goed als verbroken raakt.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +2 (obv 2 stemmen)
    • l.lagemaat zegt op

      Beste Rob V.,

      Probeer je huidige nivo bij te houden. Net als bij sporten!

      Laat je het versloffen om wat voor reden dan ook, het kost
      grote moeite om het weer op te pakken!

      Groet,
      Lodewijk L.

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: +1 (obv 1 stem)
      • Rob V. zegt op

        Na het bericht uit 2015, toen ik alleen kwam te staan, heb ik in april van 2018 alsnog een start gemaakt met de Thaise taal. Het gaat met stappen vooruit maar ik ben nogwel 1-2 jaar bezig om de basis echt goed te kennen. En dan vasthouden.

        VA:F [1.9.22_1171]
        Waardering: +2 (obv 2 stemmen)
  3. Mee Farang zegt op

    Oh, wat hou ik van dit soort artikels, maar ik ben dan ook een taalkundige.
    Enkele vraagjes, Tino.

    Ik las al enkele keren dat de Thai als bewoners van Zuid-China al omstreeks onze eeuwwisseling naar beneden zouden zijn gekomen. Jij vernoemt 9de eeuw, of zo ongeveer.
    Merkwaardig, in deze tijd ontwikkelen zich ook bij ons gelijkaardige kleine vorstendommen net als de mueang, met graven en baronnen die voor baas spelen. Vervolgens begonnen de centraliserende machten.

    Blijkbaar is de politieke en religieuze systeemvorming iets universeel menselijks dat ongeveer tegelijk over de wereld plaatsvindt. Bij ons speelt in dezelfde tijd het rooms katholicisme dezelfde rol als het boeddhisme.
    Zitten er nu nog afstammelingen van de Thai in Yunnan? Ik plan volgende maand een reis naar Yunnan.

    Tot slot nog een aanvulling als illustratie van het woord ‘sala’ dat idd ook een Germaans woord is. Je vindt het terug in ‘Brussel’ < 'broec sele', een zaal in het broek (broek = moerassige grond) waar de stamhoofden vergaderden.
    Maar er zullen ongetwijfeld ook veel Nederlandse gemeenten zijn die op -sel/-selle/-sal/-sale eindigen. En dus dat woord bevatten.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +1 (obv 1 stem)
    • Tino Kuis zegt op

      Nee, hoor de Thais kwamen vanaf ongeveer de 9e-10e eeuw. Er is nog een theorie inderdaad dat de Thais stammen uit het Altai gebergte, op de westerlijke grens van Mongolie met Rusland. Prayut denkt dat ook. In het zuiden van China wonen nog veel Tai (zo heet die taalgroep waar Thai een deel van is)sprekende volkeren. Rond Chiang Roeng bv (de Chinezen noemen het Jinghong) in het zuiden van Yunnan. Deze mensen spreken Thai Lue maar daar noemen ze het Dai.

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: +1 (obv 1 stem)
  4. Dick Vreeker zegt op

    Tino bedankt voor je uitleg en aanmoedeging Dick CM

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +1 (obv 1 stem)
  5. Ronald schütte zegt op

    Tino,

    Alweer een leuk en leerzaam stuk. Bedankt.
    Het leren van de Thaise taal, ook al is het maar een een beetje, geeft zoveel plezier.
    Niet voor niets dat ik het boek (de Thaise taal, grammatica spelling en uitspraak) heb uitgebracht en dan vorige maand in de tweede herziene druk. (Ook te vinden via Google) Het leren geeft mij nog steeds veel plezier en heel veel leuke, goede en plezierige reacties bij de Thaise mensen. Je bent nooit te oud zeg jij altijd (ben ook pas op mijn 65e begonnen)

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +6 (obv 6 stemmen)
    • Mee Farang zegt op

      Oh, dan heb ik nog toekomst. Je geeft me moed.
      Ik vind het Thai leren verdomd erg moeilijk, en ik weet niet waarom het me zo moeilijk afgaat.
      Ik voel bv. niet het verschil tussen een substantief en een werkwoord.
      Tips voor mij?

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: +1 (obv 1 stem)
  6. Taruud zegt op

    Wat ik buitengewoon moeilijk vind aan het Thais, is dat veel woorden in een zin aan elkaar vast geschreven worden. Daardoor is het erg moeilijk de afzonderlijke woorden te herkennen, want waar moet je de de scheiding maken? Ik denk ook dat dit probleem voor vertaalmachines (Google translate e.d.) het bijna onmogelijk maakt om met een goede vertaling te komen. Op Facebook kies ik er vaak voor om het Thais te vertalen en dan komen er meestal onbegrijpelijke zinnen uit. Ik denk dat het voor Thailand belangrijk is om toch met spaties te gaan werken. Dat zal wel veel verzet veroorzaken in literaire kringen, maar ik denk dat het onvermijdelijk is als het Thais goed uit de verf wil komen in vertaalmachines.Daarnaast zou het ook voor alle Thais zelf een stuk gemakkelijker worden. Voor kinderen zal het ook makkelijker worden om Thaise boeken te lezen. Kortom: ik denk dat het echt de moeite waard is om voor spaties te gaan kiezen.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: 0 (obv 0 stemmen)
    • harry zegt op

      Beste Taruud,
      Klinkt misschien vreemd , maar als je gewend bent om Thai te lezen is het verwarrend als er spaties tussen de woorden in een zin staan.Het duurt dan zelfs langer om een hele zin te lezen.Zelf heb ik het Thai lezen en schrijven geleerd -en leer nog elke dag bij-door jaren lang te chatten met Thaise mensen.Voert te ver om erop in te gaan hoe men de afzonderlijke woorden in een zin herkend.Kan je wel vertellen dat door de schrijfwijze van de afzonderlijke woorden in een zin is een spatie niet nodig en overbodig is.Een spatie tussen 2 zinnen is wel geen overbodige luxe Op een gegeven moment zal het lezen van hele zinnen gewoon automatisme worden.En wat die vertaalmachines betreft, ze zullen wel steeds beter worden in de toekomst neem ik aan,die zijn alleen maar geschikt om losse woorden te vertalen.Ik maak er zelf vrijwel nooit gebruik van.Ik maak liever gebruik van een Thais -Engels woordenboek.Thais Nederlands zou natuurlijk een stuk makkelijker zij. Helaas zijn de woordenboeken Thais-Nederlands welke te krijgen zijn nogal beperkt wat de woordenschat betreft.

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: +2 (obv 2 stemmen)
      • Tino Kuis zegt op

        Inderdaad, Harry, het ontbreken van spaties tussen woorden is een zeer tijdelijke handicap. Je zult al vrij snel de afzonderlijke woorden herkennen. Om een redelijk niveau in de Thaise taal te bereiken heb je 900 uur studie nodig, 50 procent meer dan voor Engels.

        VA:F [1.9.22_1171]
        Waardering: +3 (obv 3 stemmen)
    • walter zegt op

      https://www.thai2english.com/search?q=hello%2C+hope+you+can+use+this%3F

      Beste, misschien heb je hier iets aan?
      Mvg,

      Walter

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: 0 (obv 0 stemmen)
  7. l.lagemaat zegt op

    Dank Tino voor al het interessante werk wat je weer verricht hebt.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +2 (obv 2 stemmen)
  8. Edu zegt op

    Kies je taal, en ga er voor. Succes

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: 0 (obv 0 stemmen)
  9. Daniël M. zegt op

    Bedankt Tino voor deze toelichting!

    Totnogtoe dacht ik dat er alleen “Centraal-thais” en “Isaan-Thais” bestond. Ben dus uiteraard verbaasd dat er zoveel ‘vormen’ van het Thais bestaat.

    Maar ik zou mezelf niet zijn als ik geen opmerkingen zou geven. De meesten zullen wellicht denken “Daar is hij weer”… 555

    Inderdaad, de uitspraak van de Thaise woorden in de voorbeelden:
    เรา rauw > rao
    หนู nŏe > nŏe:
    ข้า khâ > khâa
    ข้าพเจ้า khâphácáuw > khâaphácáo
    กระหม่อม kràmòm > kràmòohm
    อาตมา atamma > aatàmaa
    ข้าน้อย khânój > khâanóohj
    เค้า kháuw > kháo
    บิดา biedaa > bidaa
    สาลา săla > săalaa
    Er kunnen er wellicht nog meer zijn, maar ik ga dat niet allemaal uitpluizen. Kwestie van de puntjes op enkele i’s te zetten… We mogen het de beginners niet te moeilijk maken hee…

    Vriendelijke groeten.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +1 (obv 1 stem)
    • Tino Kuis zegt op

      Juist, daar ben ik weer……

      Jouw verbeteringen in de door mij gehanteerde fonetiek zijn bijna allemaal juist. We kunnen nog wel eens slaande ruzie krijgen over de -i- en de -ie- klank (: 😉

      Vooral in het noorden zoveel Thaise talen die onderling moeilijk verstaanbaar zijn. In het Thai Lue (de taal van mijn ex) is ‘ik houd van je’ phen hak too. Ook de tonen zijn verschillend. Kham meuang is het noordelijk dialect, ook met een eigen schrift etc.

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: +1 (obv 1 stem)
      • Daniël M. zegt op

        “De meesten zullen wellicht denken “Daar is hij weer”… ” 555

        Beste Tino,
        hiermee bedoelde ik wat de anderen zouden denken over mij, omdat ik weer opmerkingen gemaakt heb over de schrijfwijze van de uitspraak. En hiermee verwijs ik naar mijn opmerkingen in de lessenreeks van Rob V. en het artikel van Charly…

        Het heeft dus niks met u te maken. Integendeel, mijn reactie was positief bedoeld 🙂

        Over i en ie hebben beiden we onze mening al geuit en dat wil ik niet herhalen, want anders houdt het niet op…

        Ik hou het persoonlijk (voorlopig) bij “Centraal-Thais” (zoals de media, tv, …), want anders wordt het voor mij helemaal onmogelijk.

        Maar nogmaals, bedankt voor uw informatie over de Thaise taal en “zijn varianten” 🙂

        VA:F [1.9.22_1171]
        Waardering: +2 (obv 2 stemmen)
        • Tino Kuis zegt op

          Zeg maar gewoon ‘je’. Ik bedoelde het ook als humor….

          VA:F [1.9.22_1171]
          Waardering: +2 (obv 2 stemmen)

Laat een reactie achter

Thailandblog.nl gebruikt cookies

Dankzij cookies werkt onze website het beste. Zo kunnen we je instellingen onthouden, jou een persoonlijk aanbod doen en help je ons de kwaliteit van de website te verbeteren. Lees meer

Ja, ik wil een goede website