Belgische juristen hervormden Siamese rechtsstaat onder Rama V, zonder grondwet over te nemen
Je hoort het vaker terug: Siam zou onder koning Chulalongkorn (Rama V) zijn rechtsstaat naar Belgisch grondwettelijk voorbeeld hebben hervormd. Dat klinkt mooi, maar het klopt niet. Siam kreeg onder Rama V helemaal geen grondwet. Het land bleef een absolute monarchie. De eerste Thaise grondwet kwam pas in 1932, na een staatsgreep, en werd geschreven door in Frankrijk opgeleide juristen zoals Pridi Banomyong. Met België had die tekst niets te maken.
Sterker nog, een eerdere oproep tot een grondwet werd door Chulalongkorn afgewezen. In 1885 stelden prins Prisdang en enkele medestanders een ontwerp op, het zogenoemde Ror Sor 103-voorstel dat de monarchie aan grondwettelijk recht wilde onderwerpen en een kabinet wilde instellen. De koning ging er niet op in. Wie de Belgische invloed dus aan een grondwet ophangt, vertelt het verhaal verkeerd.
En dat is jammer, want het echte verhaal is sterker en interessanter. De Belgische invloed was groot, alleen liep die via mensen en wetgeving, niet via een grondwettelijk model. Vervang in gedachten dus “Belgische grondwet als model” door “Belgische juristen als architecten”. Dan sta je op vaste grond.
Wie was Gustave Rolin-Jaequemyns
Toen Rolin-Jaequemyns in 1892 in Bangkok aankwam, was hij allang een gevestigde naam. Hij was actief geweest in de Belgische politiek als liberaal en was van 1878 tot 1884 minister van Binnenlandse Zaken. Nadat hij zijn ministerspost verloor en een groot deel van het familiefortuin verdampte, zocht hij een nieuwe broodwinning. Via prins Damrong, een halfbroer van de koning, kwam hij in Siamese dienst.
Zijn gezag berustte op het internationaal recht. Hij was medeoprichter van het Institut de Droit International en leidde daarbinnen al sinds 1874 een commissie die zich juist met extraterritorialiteit in Aziatische landen bezighield. Hij was met andere woorden precies de man die Siam nodig had. Hij arriveerde op 20 september 1892 in Bangkok en bleef tot kort voor zijn dood begin 1902. Voor zijn verdiensten kreeg hij de titel Chao Phraya Abhai Raja, de hoogste onderscheiding die ooit aan een buitenlander werd verleend. Zijn standbeeld staat vandaag nog op de campus van de rechtenfaculteit van Thammasat University.
Rond hem ontstond een Belgisch netwerk. Namen die in de archieven terugkeren zijn onder meer zijn schoonzoon Robert Kirkpatrick en Pierre Orts, die tussen 1896 en 1898 stafchef van de missie was. Veel adviseurs werden geveld door malaria en keerden ziek naar België terug. Dat de ploeg zo overwegend Belgisch was, blijkt uit één cijfer: in 1900, toen het mandaat van de missie afliep, waren 9 van de 11 juridische adviseurs van de Siamese regering Belgen.
Wat de Belgen echt opbouwden
Hier zit de tastbare bijdrage. Stap voor stap kreeg de Thaise rechtspraak een nieuw fundament:
- Het ministerie van Justitie, opgericht in 1892, werd de motor van de hervorming. Het kreeg de taak om alle rechtbanken in het koninkrijk te organiseren en onder controle van Bangkok te brengen.
- De minister zelf, prins Rabi van Ratchaburi, was een Oxford-jurist en werd in maart 1896 minister van Justitie. Samen pakten hij en Rolin-Jaequemyns de modernisering aan, zowel in de hoofdstad als in de afgelegen provincies.
- In januari 1895 kwam op aansturen van Rolin-Jaequemyns een wetgevende raad tot stand. Die raad zou de jaren daarna intensief werken aan de codificatie en hervorming van de wetgeving.
- Er kwamen nieuwe rechtbanken, ook voor kleinere geschillen zoals schulden. De oude lokale heersers verloren hun rechterlijke macht aan Bangkok.
- In 1897 opende een aparte rechtenschool, om Siamese rechters en juristen op te leiden.
Belangrijk om te beseffen: de tekening op papier en de praktijk liepen uiteen. Het ontwerp was om de macht naar Bangkok te trekken en de rechtspraak te professionaliseren. In de uitvoering ging dat traag en stuitte het op verzet van de oude regionale elites, die hun bevoegdheden zagen wegvloeien. Wie macht kwijtraakt, geeft die zelden zonder morren op.
De wetboeken kwamen van overal, niet uit België
Hier valt de Belgische claim definitief weg. De wetboeken werden niet naar Belgisch model gegoten, maar samengesteld uit het beste van meerdere stelsels. Het strafwetboek voor het koninkrijk Siam werd afgekondigd op 1 april 1908 en trad in werking op 21 september 1908, de 55ste verjaardag van koning Chulalongkorn.
De hoofdsteller was niet eens een Belg, maar de Japanse jurist Tokichi Masao. De tweede ontwerpcommissie werd voorgezeten door de Fransman Georges Padoux. De gebruikte modellen waren breed Europees en Aziatisch: naast de Franse, Duitse, Italiaanse en Nederlandse wetboeken keken de stellers ook naar het strafrecht van Hongarije, Egypte en Japan. De Belgische grondwet komt in dat rijtje nergens voor. Wel was de geest typisch continentaal: rechterlijke willekeur beperken via vaste minimum- en maximumstraffen, naar het voorbeeld van het Franse strafwetboek.
De bedoeling was nadrukkelijk geen blinde kopie. Men wilde geen buitenlandse voorbeelden klakkeloos overnemen, maar nieuwe basiswetgeving maken met respect voor de oude Thaise wetten. Alleen voor de hervorming van de rechtbanken keek Rolin-Jaequemyns sterker over de grens.
Waarom Siam zijn recht moest moderniseren
Zonder de context van extraterritorialiteit is dit verhaal niet te begrijpen. Sinds het Bowring-verdrag met Groot-Brittannië van 1855 verloor Siam zijn rechtsmacht over buitenlandse onderdanen. Daarna volgden nog twaalf vergelijkbare verdragen: met Frankrijk en de Verenigde Staten in 1856, met Nederland in 1860, en met onder meer België en Italië in 1868. Westerse mogendheden noemden het Siamese strafrecht te wreed en onbeschaafd voor hun burgers, en beloofden de verdragen pas te herzien zodra Siam zijn strafstelsel zou moderniseren.
Dat verklaart de hele richting van de hervorming. Het ging niet om democratie, maar om het redden van de onafhankelijkheid. Chulalongkorn schafte de traditionele lijfstraffen en folterpraktijken af en voerde westerse codes in. Zijn Belgische adviseur speelde daarin een grote rol. En het werkte: in 1909 werd Groot-Brittannië overgehaald om de extraterritoriale voorwaarden los te laten. De vernedering van een halve eeuw begon eindelijk te wijken.
De grenzen van de Belgische invloed
Voor een eerlijk beeld hoort hier de tegenweging. De Belgische dominantie was tijdelijk en personeel van aard. Toen de missie rond 1900 afliep, namen Fransen en een Japanner de codificatie over. De Belgische adviseurs leverden vooral de organisatie en de eerste aanzet, niet de uiteindelijke wetteksten.
De Siamezen hielden bovendien zelf de regie. Prins Damrong, minister van Binnenlandse Zaken, waakte er bewust over dat de hervormingen niet te afhankelijk werden van buitenlanders. Hij koos voor selectieve invoering en bekritiseerde een te grote leuning op vreemde experts. De Oxford-jurist prins Rabi, minister van Justitie, bracht daarnaast een Engelse invloed mee.
En politiek veranderde er niets fundamenteels. De hervorming versterkte juist de absolute macht van de kroon, door bevoegdheden van regionale heersers naar Bangkok te trekken. Een grondwet, een scheiding der machten of een volksvertegenwoordiging hoorden daar niet bij. Dat is precies het tegenovergestelde van wat een Belgisch grondwettelijk model zou betekenen.
Een eerlijker verhaal
De populaire stelling klopt dus niet: Siam nam geen Belgische grondwet over en werd onder Rama V geen rechtsstaat in constitutionele zin. Wat wel waar is, is opmerkelijker. Een Belgische oud-minister en een vrijwel volledig Belgische ploeg juristen bouwden de moderne Thaise rechtspraak op, gedreven door de drang om de extraterritorialiteit af te schudden.
Bronnen: Yale Law Journal, White Lotus (W.E.J. Tips), Asian Journal of Comparative Law, Springer, Wikipedia, Thailandblog.nl
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Verkeer en vervoer17 juni 2026Thailand bestraft drankrijden met celstraf, hoge boetes en ongeldige verzekering
Achtergrond17 juni 2026Zakenlieden beheersen al decennia de Thaise politiek, van Thaksin tot premier Anutin
Gezondheid17 juni 2026Gladde tegels maken de badkamer in Thailand gevaarlijk voor oudere bewoners
Geschiedenis17 juni 2026Belgische juristen hervormden Siamese rechtsstaat onder Rama V, zonder grondwet over te nemen