Misschien ken je Udon Thani als de stad waar veel Nederlanders overwinteren. Vijftig jaar geleden was het een garnizoensstad. Tussen 1961 en 1976 bouwden de Amerikanen acht luchtmachtbases in Thailand, de meeste in het arme Isaan. Op het hoogtepunt liepen er ruim vijftigduizend militairen rond, en voor zo’n klein stadje was dat een schok.
Rond die bases ontstond een wereld van bars, gehuurde huizen en snelle relaties. Toen de soldaten vertrokken, lieten ze vrouwen achter, en duizenden kinderen. Dit verhaal gaat over wat daarvan overbleef: weinig brieven, een beroemd lied, en veel mensen die tot vandaag blijven zoeken naar antwoorden.
Een garnizoensstad in een rijstprovincie
De eerste Amerikaanse gevechtsvliegtuigen landden op 20 april 1961 in Thailand. Daarna ging het snel. Korat, Ubon, Udorn, Nakhon Phanom, Takhli, U-Tapao: op acht plekken verrezen bases, en behalve een paar in het midden van het land lagen ze allemaal in Isaan, de armste hoek van Thailand. Meisjes die thuis water moesten sjouwen en rijst dorsen, zagen ineens jongens met dollars in hun zak.
Bij Udon Thani veranderde het dorp Ban Non Sung zowat van de ene dag op de andere in een westerse uitgaanswijk vol bars, hotels en bioscopen voor de mannen van kamp Ramasun. Er ontstond een nieuw woord: mia chao, gehuurde vrouw. Een vrouw die tegen betaling tijdelijk de rol van echtgenote speelde, zolang de soldaat bleef. Het klinkt hard, en dat was het ook.
John, the dollars are gone
De bekendste liefdesbrief uit die tijd is nooit als brief verstuurd. Het is een lied uit 1967, geschreven door Ajin Panchapan, die later nationaal kunstenaar zou worden. Zangeres Mani Maniwan zong het voor een tv-toneelstuk. Het heet, vrij vertaald: Liefdesbrief van een gehuurde vrouw, en het is deels Thais, deels Engels.
In het lied schrijft een vrouw uit Udon aan haar Amerikaan. Hij heet John, hij heeft zijn diensttijd erop zitten en is terug naar huis. Ze schrijft vanuit de flat waar hij vroeger verbleef. John, oh John, the dollars are gone, your second-hand wife is still waiting. Dat een verzonnen lied het geheugen van een hele generatie werd, zegt genoeg. De echte brieven schreef bijna niemand op, of niemand bewaarde ze. Het lied bleef, omdat iemand het toevallig opschreef en zong.
De vrouw die geen buitenlander wilde
Banjong Boonkit uit Udon Thani was zeventien toen ze in 1969 met een paar vriendinnen naar de stad trok. Ze was het boerenwerk zat en wilde dat haar familie te eten had. Ze vond werk als serveerster, later in de bars. Overdag slapen, ’s avonds naar de klanten. De farang gaven betere fooien dan de Thai.
Zij trouwde bewust geen buitenlander, want ze viel op Thaise mannen, en dat heeft haar geld gekost. Haar vriendin Khampun trouwde wel een GI, ging naar Amerika en bouwde jaren later een huis voor haar ouders. Banjong bleef arm. Eén detail uit haar verhaal blijft hangen: een duur huurhuis kwam soms inclusief vrouw. Stierf de Amerikaanse huurder of vertrok hij, dan nam de volgende man het huis over, en de vrouw erbij.
De brieven die er wel toe deden
Toch zijn er brieven bewaard gebleven, alleen niet als souvenir. Neem Kalwin Anne, dochter van sergeant Wayne Lipford en Kamnuan Pungprasert, een schoonmaakster op de basis U-Tapao. Haar Thaise identiteitskaart noemt 21 mei 1971 als geboortedatum. Maar uit de bewaarde brieven tussen haar ouders, en een foto blijkt dat ze waarschijnlijk eind 1969 of begin 1970 is geboren.
Dat is het patroon. Waar brieven overbleven, dienden ze later niet om een liefde te herinneren, maar om een datum en een afkomst vast te stellen. Papier dat pas veertig jaar later belangrijk werd, toen een kind wilde weten wie haar vader was.
De kinderen die achterbleven
De Pearl S. Buck Foundation schatte in 2004 dat er vijf- tot achtduizend Thais-Amerikaanse kinderen zijn, de luk khrueng. Halve kinderen, zegt het woord letterlijk. Veel van hen kregen een Thaise naam, een verzonnen vader op papier, een opa of oom of stiefvader, en soms een aangepaste geboortedatum. Alleen zo kregen ze toegang tot school en een Thaise identiteit. Hun echte afkomst werd een familiegeheim.
Amerika liet hen grotendeels los. De Amerasian Homecoming Act uit 1987 gold alleen voor kinderen die in Vietnam waren geboren, niet in Thailand. Wie hier was geboren, kon alleen naar de VS als de vader het kind erkende, en dat deed bijna geen enkele vader. Vandaag is een dna-test via sites als Ancestry vaak de enige weg naar de familie. Kalwin vond zo haar verwanten. Haar vader was toen al dood.
De soldaten die bleven
Niet iedereen ging weg. Een deel van de veteranen bleef in Thailand, of kwam terug. The Washington Post schreef in 1988 over hen onder de kop dat ze uit vrije wil vermist bleven. Robert Jones, commandant van de veteranenposten in Thailand, telde er destijds zo’n 350, en zei er meteen bij dat veel blijvers zich nooit aansloten. Harde cijfers zijn er niet.
De redenen liepen uiteen, van problemen thuis ontlopen tot gewoon verliefd worden, ook al ontmoedigde het leger een huwelijk met een lokale vrouw. Neem Mark Harris, die in 1967 voor het eerst in Thailand kwam, ruim vijftig jaar met zijn Thaise vrouw getrouwd bleef en uiteindelijk in Udon Thani ging wonen. De stad die ooit door de basis groot werd, trekt tot vandaag westerse gepensioneerden, onder wie oud-militairen die nooit echt weg zijn geweest.
Wat resteert, is vooral afwezigheid. Geen doos vol liefdesbrieven op zolder, maar een lied over een vrouw die wacht op geld dat niet meer komt, en kinderen die op hun vijftigste een wattenstaafje in een buisje stoppen om te weten van wie ze zijn. De romantiek zat niet bij de soldaat. Ze zat bij wie achterbleef.
Bronnen: The Isaan Record, Kyoto Review of Southeast Asia, Thai PBS
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Vliegtickets16 juli 2026Waarom Premium Economy de favoriete klasse werd van de meeste Thailandgangers
Opinie16 juli 2026TB-opiniestuk: Een ambtenarenbaan kost in Thailand tot 800.000 baht, contant vooraf!
Nostalgie16 juli 2026Nostalgie: Don Mueang, waar Thailand begon zodra je uit het vliegtuig stapte
Geschiedenis16 juli 2026Amerikaanse soldaten lieten in Isaan duizenden kinderen zonder vader achter