De geschiedenis van de Thaise vrouw is geen rechte lijn van onderdrukking naar vrijheid. Het is een aanhoudende spanning tussen wat vrouwen deden en wat hen werd toegestaan. In het dorp en op de markt waren ze vaak de baas. In de wetboeken, op de troon en in de tempel bleven mannen het voor het zeggen houden.
Pas laat kantelde er iets. Vrouwen kregen kiesrecht in 1932, monogamie kwam in de wet in 1935, en het eerste vrouwelijke parlementslid werd in 1949 gekozen. Aan de allerhoogste macht kwamen vrouwen nog later, en telkens maar kort. Hieronder volg je die weg.
Sterk in huis, sterk op de markt
In grote delen van Thailand, vooral in het noorden en het noordoosten, draaide de familie van oudsher om de vrouwen. Na het huwelijk trok de man bij de familie van zijn vrouw in, en moeders en dochters bleven hun leven lang bij elkaar in de buurt. Een Britse gezant noteerde in 1855 al dat vrouwen in Siam er beter aan toe waren dan in de meeste landen van het Oosten. Dat klopte, maar vooral binnen de muren van het huis en op de markt. Wat dat concreet betekende:
- Dochters erfden vaak een deel van de grond, terwijl zonen het vee en ander roerend bezit kregen. De man betaalde een bruidsprijs, als een soort vergoeding voor de erfenis die hij via het huwelijk binnenhaalde.
- Vrouwen hielden de huishoudkas bij en beheersten de handel. Tot op de dag van vandaag staan de niet-islamitische landen van Zuidoost-Azië, met Thailand voorop, bovenaan als het gaat om vrouwen in de handel.
Hier zit meteen de adder onder het gras. Al die invloed in huis en op de markt vertaalde zich nauwelijks naar de wet. Een samenleving die om vrouwen draaide, kende wetboeken die hun rechten amper noemden. En dat sterke imago wordt nog steeds graag gebruikt om te zeggen dat er met de positie van de Thaise vrouw eigenlijk weinig mis is. Dat is dus maar de helft van het verhaal.
De heldin op de olifant
Het beroemdste verhaal komt uit de zestiende eeuw. Koningin Suriyothai zou tijdens de oorlog met Birma, verkleed als man en op een oorlogsolifant, tussen haar man koning Maha Chakkraphat en een Birmese aanvaller zijn ingereden. Ze ving de dodelijke houw op en redde zo zijn leven, ten koste van het hare. Een prachtig verhaal, dat in 2001 werd verfilmd met geld van koningin Sirikit.
Toch is voorzichtigheid op zijn plaats. Het hele verhaal rust op een paar regels in een oude kroniek, en in de Birmese annalen komt Suriyothai helemaal niet voor. Sommige historici denken zelfs dat de vrouw die in de slag stierf niet de koningin was, maar haar zestienjarige dochter, prinses Boromdhilok. Over het sterfjaar bestaat geen zekerheid; meestal wordt 1548 genoemd, soms 1549. Haar status als nationale heldin is vooral in de twintigste eeuw groot gemaakt.
De twee zussen van Phuket
Twee eeuwen later speelt zich op Phuket, toen nog Thalang genoemd, een verhaal af dat beter is gedocumenteerd. In 1785 viel een Birmees leger de Andamankust aan, als onderdeel van de zogeheten Oorlog van de Negen Legers. De gouverneur van Thalang was net overleden. Zijn weduwe Lady Chan en haar zus Lady Mook namen samen de verdediging op zich, raapten de lokale bevolking bijeen en hielden een veel groter leger tegen. Na ongeveer een maand strijd trokken de Birmezen zich terug op 13 maart 1786. Pas op met de datering; je leest geregeld 1785, maar dan wordt het beginjaar van de oorlog verward met de slag zelf.
Koning Rama I beloonde de zussen met de eretitels Thao Thep Krasattri en Thao Si Sunthon. Het monument bij Thalang, dat iedereen passeert die van de luchthaven naar Phuket-stad rijdt, werd in 1966 voltooid en in 1967 onthuld door koning Bhumibol. Voor veel Thai hebben deze twee vrouwen ongeveer dezelfde betekenis als Jeanne d’Arc voor de Fransen.
Ya Mo, en het verhaal dat van twee kanten verteld wordt
Het derde grote verhaal speelt in Korat, het tegenwoordige Nakhon Ratchasima. In 1826 kwam de Lao-koning Anouvong van Vientiane in opstand tegen Siam en nam de stad in. Lady Mo, de vrouw van de ondergouverneur, zou de gevangen genomen bevolking hebben gered. Volgens de overlevering vroeg ze haar bewakers om messen, zogenaamd om te koken, en gaf die ’s nachts door aan de gevangen mannen, die de slapende soldaten overvielen. Koning Rama III verleende haar de titel Thao Suranari, de dappere dame. Haar standbeeld uit 1934 geldt vaak als het eerste monument in Thailand voor een gewone vrouw, en het wordt nog dagelijks met bloemen en wierook vereerd.
Maar ook hier wringt het. In de kronieken uit die tijd wordt haar verzet nergens genoemd, en meerdere historici zien haar heldenrol als een uitvinding van de twintigste eeuw. Er zit bovendien een politieke laag onder. Korat ligt op de grens van Thais en Lao gebied, en de bevolking van Isaan is van oorsprong grotendeels Lao. Haar verering hielp om een Thais gevoel in te prenten bij mensen die eigenlijk Lao spraken. In de geschiedschrijving van Laos is haar tegenstander, koning Anouvong, juist een vrijheidsheld met een eigen standbeeld in Vientiane. Eén gebeurtenis, twee tegengestelde nationale verhalen.
Van bezit naar persoon
Het oude recht stond in de Wet van de Drie Zegels, in 1805 op last van Rama I samengesteld uit teksten die de val van Ayutthaya in 1767 hadden overleefd. Die wet bleef de basis tot in de vroege twintigste eeuw, en delen ervan golden volgens een uitspraak van het Hooggerechtshof in 1978 nog steeds. Onder dat recht had een vrouw weinig in te brengen. Het gezag van een man over zijn vrouw leek in de praktijk op dat van een ouder over een kind. Er wordt vaak gezegd dat een man zijn vrouw zelfs kon verkopen. Of dat letterlijk zo in de wet stond, is lastig hard te maken, maar zeker is dat vrouwen weinig zeggenschap hadden over hun eigen huwelijk. De verandering begon onder koning Mongkut. Na smeekschriften van vrouwen vaardigde hij in 1865 een decreet uit dat vrouwen boven de twintig toestond zelf een partner te kiezen, zonder toestemming van hun ouders.
Polygamie was tot 1 oktober 1935 gewoon toegestaan. Het oude familierecht kende drie soorten echtgenotes, en de kinderen uit al die verbintenissen golden als wettig:
- de mia klang muang, de officiële vrouw die de ouders voor de man hadden uitgekozen;
- de mia klang nok, de mindere vrouw die een man na zijn eerste huwelijk zelf vroeg;
- de mia klang thasi, de slavin-vrouw.
Sinds 1 oktober 1935 schrijft de wet monogamie voor. In de praktijk leeft het oude patroon voort als de informele mia noi, de mindere vrouw die een man er stilletjes naast houdt, en de koning kan nog altijd officiële consorten naast de koningin aanwijzen. Aan het hof bestond tot in de twintigste eeuw bovendien een hele wereld van koninklijke vrouwen en concubines, waarbij de rang van de moeder mede bepaalde welke status haar kinderen kregen.
Buiten de tempelmuren
Wie weleens een tempel bezoekt, ziet veel monniken in oranje gewaden en af en toe een vrouw in het wit. Die vrouw is geen non in de volle zin van het woord. In het Theravada-boeddhisme bestaat in theorie een volledige nonnenwijding, de bhikkhuni, teruggaand op de Boeddha die zijn eigen tante wijdde. Maar in deze regio stierf die lijn eeuwen geleden uit, ergens tussen de elfde en de veertiende eeuw, en in Thailand is hij nooit echt hersteld. In 1928 bepaalde de Opperpatriarch zelfs dat monniken geen vrouwen mogen wijden, een regel die nog steeds geldt.
Daardoor kan een Thaise vrouw die haar leven aan het geloof wil wijden alleen mae chi worden: wit gekleed, hoofd kaalgeschoren, levend volgens acht of tien voorschriften, maar zonder de status van een echte non. Ze krijgen niet de staatssteun en het onderwijs die monniken wel ontvangen, en hun dag gaat vaak op aan koken en schoonmaken voor de monniken. Een moderne herlevingsbeweging probeert daar verandering in te brengen. Voorvechter is Dhammananda Bhikkhuni, die zich in 2003 in Sri Lanka liet wijden. Inmiddels volgden enkele tientallen Thaise vrouwen haar voorbeeld, al erkennen de twee grote Thaise ordes die wijdingen tot op heden niet.
School, stembus en parlement
De echte inhaalslag kwam met de modernisering rond de vorige eeuwwisseling. Vanaf de jaren twintig konden vrouwen studeren aan de Chulalongkorn-universiteit, en bij de eerste zeven toegelaten vrouwen zat meteen de eerste vrouwelijke arts. Er ontstond een vrouwenpers, met bladen als Satri Thai uit 1926 en Netnari uit 1932. In datzelfde jaar, 1932, kregen vrouwen kiesrecht, tegelijk met de mannen, wat vaak wordt geroemd als eerste in Azië. Opvallend genoeg ging dat bijna zonder discussie, iets wat onderzoekers verklaren uit de oude traditie waarin vrouwen als gelijkwaardige partners golden. En het verhaal is nog ouder dan je denkt, want al sinds een wet uit 1897 mochten vrouwen meestemmen bij dorpsverkiezingen.
Het eerste vrouwelijke parlementslid was Orapin Chaiyakan, in 1949 verkozen voor de provincie Ubon Ratchathani. In de jaren vijftig en zestig waren het vooral hoogopgeleide vrouwen uit de betere kringen die zich vastbeten in hervorming van het familierecht, met als belangrijke eis dat een echtgenote zelf het huwelijksvermogen mocht beheren.
Aan de top, kort en kwetsbaar
Pas in deze eeuw bereikten vrouwen het hoogste ambt, en opvallend genoeg telkens via dezelfde familie. Yingluck Shinawatra werd in augustus 2011 gekozen als eerste vrouwelijke premier. Ze regeerde tot het Constitutioneel Hof haar in mei 2014 wegstuurde, vlak voor een militaire staatsgreep. Haar nicht Paetongtarn Shinawatra volgde in augustus 2024 als tweede en jongste vrouwelijke premier ooit, maar ook zij hield het niet lang vol. Op 29 augustus 2025 zette het hof haar af wegens een gelekt telefoongesprek met de Cambodjaanse oud-leider Hun Sen.
Het patroon zegt veel. Beide vrouwen kwamen niet voort uit een brede vrouwenbeweging, maar uit een machtige politieke dynastie, en beiden werden door de rechter weggestuurd. En lager in het parlement blijft de scheefheid groot: in 2023 was 19,4 procent van de Kamerleden vrouw, en dat was nog het hoogste percentage van het hele decennium.
Tot slot
De rol van de Thaise vrouw is er een van veel macht zonder veel rechten, eeuwenlang volgehouden. Vrouwen droegen de economie en het gezin, terwijl wet, troon en tempel mannenzaken bleven. De beroemde heldinnen zijn echte gebeurtenissen, aangedikt tot mythe. En de vooruitgang aan de top blijkt nog altijd broos.
Bronnen: Wikipedia, Britannica, Cambridge University Press, TIME, Al Jazeera, Bangkok Post
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Achtergrond30 juni 2026Getrouwd in Thailand: onder welk recht valt jullie huwelijk eigenlijk?
Vliegtickets30 juni 2026Vliegticket naar Thailand: ben je goedkoper uit bij een reisbureau of boek je beter zelf?
Expats en pensionado30 juni 2026De papiermolen tussen Thailand en huis: apostille, legalisatie en vertaling
Nieuws uit Thailand30 juni 2026Thailand vervolgt 852 bedrijven na zwarte lijst met 47.000 vastgoedfirma’s