Uit het Thaise leven gegrepen: de handen van Daeng

Naast haar slaapt Beam, opgerold op de dunne matras, zijn mond een beetje open. Acht jaar oud en nu al langer dan zij. Ze kijkt naar zijn handen op het kussen, klein en glad en heel, en ze denkt zonder het te willen aan de handen van haar eigen moeder. Die werkte in de rijst, in Sisaket, gebogen in de modder van zonsopgang tot het donker.

Toen Daeng klein was, vond ze die handen lelijk, met hun gebarsten knokkels en de nagels die nooit meer wit werden. Pas veel later begreep ze dat het de mooiste handen waren die ze ooit had gezien, omdat alles wat ze was uit die handen was gekomen. Nu kijkt ze naar haar eigen handen en ziet ze dezelfde weg. De vrouwen in haar familie slijten van onder naar boven, beginnend bij wat ze vasthouden.

Buiten begint de soi al te leven. Een brommer knettert voorbij, ergens schraapt iemand een spatel over een wok, de geur van gebakken knoflook mengt zich met uitlaatgassen en het zoete van overrijp fruit bij de kar op de hoek. Ze legt haar hand even op Beams rug, voelt hem ademen, trekt dan haar broek aan en bindt haar haar op.

In de zaak ruikt het naar wierook en naar citroengras dat in een kommetje water trekt. Pi Nuch telt de schone handdoeken en kijkt niet op. De afspraak is simpel. Van elk uur massage gaat het grootste deel naar de zaak, de rest is voor Daeng, plus wat de klant in het mandje legt. Op een goede dag haalt ze vier, vijf klanten. Op een slechte dag zit ze op een krukje bij de deur te wachten, terwijl haar duimen kloppen alsof ze ook willen worden betaald.

De eerste klant vandaag is een Hollander die ze al jaren kent. Henk, een grote man met een rood gezicht en een rug zo stijf als teakhout. Hij wijst naar zijn schouders, lacht, zegt in zijn beste Thais dat ze vooral hard moet drukken. Harder, harder, dat vragen ze allemaal. Ze legt haar onderarm op de spier, gebruikt haar elleboog waar ze vroeger haar duim zou hebben gebruikt, leunt met haar hele gewicht naar voren. Henk kreunt tevreden. Hij weet niet dat ze de truc met de elleboog niet uit vakmanschap doet, maar omdat haar duimen het simpelweg niet meer trekken.

Halverwege vraagt hij toch om de duimen. Dat plekje onder zijn schouderblad, daar komt ze met haar arm niet bij. Ze zet de top van haar duim op het knoopje in zijn spier en duwt. En dan gebeurt het. Iets in het gewricht geeft mee, een kleine droge knak, en de pijn schiet wit door haar pols tot in haar elleboog. Haar hand klapt weg van zijn rug. Ze hapt naar adem, zacht, zodat hij het niet hoort. Even staat ze daar met haar trillende hand tegen haar borst gedrukt, en ze kijkt ernaar alsof het niet meer van haar is.

Sorry, mompelt ze, kramp. Ze pakt de balsem van het plankje, smeert haar duim in waar Henk het niet ziet, en maakt de massage af met haar knokkels en de zijkant van haar handen. Hij merkt niets. Hij zucht van verlichting, betaalt, legt een paar honderd baht extra in het mandje. Bij de deur kijkt hij even om naar haar handen, knikt, zegt iets over goed op jezelf passen. Daeng wai’t en bedankt hem, en voelt de schaamte en de opluchting tegelijk door elkaar lopen. Het geld is welkom. Dat hij het moest zien, is dat niet.

Toen ze begon, twintig jaar terug, kon ze acht uur achter elkaar werken en de volgende dag weer. Haar handen waren sterk en soepel; ze kende elke spier in een rug zoals je een dorpsweg kent. De klanten kwamen voor haar terug, vroegen naar Daeng bij naam. Dat was haar trots, al zei ze het nooit hardop. Ze wist dat ze goed was, dat haar handen iets konden wat niet iedereen kon. Nu zijn diezelfde handen tegen haar gekeerd, en niemand vraagt of dat erg is.

In het kliniekje had de dokter aan de gewrichten gevoeld en een woord gebruikt dat ze niet kende, maar meteen begreep. Versleten. Zoals een scharnier verslijt. Rust, had hij gezegd, een paar maanden niet werken, een spuit in het gewricht, misschien later een operatie. Hij noemde een bedrag. Daeng knikte, nam de pillen aan, en rekende buiten op straat in stilte het bedrag uit tegen wat er elke maand naar Bangkok moet. Naar de school. Naar de rijst. Rust is iets voor mensen met een ander leven.

Pim belde gisteren weer. Haar dochter klinkt altijd moe; de stad slokt haar op. De fabriek had haar uren gekort, de huur ging omhoog, of kon mama deze maand misschien. Daeng zei ja voordat de zin af was. Ze zegt altijd ja. Beam is van haar nu, sinds Pim naar Bangkok ging om geld te verdienen, dat er nooit genoeg is. Het kind heeft schoenen nodig, een schrift, geld voor het schooluitje waar de andere kinderen wel heen gaan. Dat zijn geen dingen waar je nee tegen zegt. Dat zijn de dingen waarvoor je je duimen opoffert, en als die op zijn, je polsen, en daarna alles wat er nog over is.

Tegen de middag komt er een jonge vrouw in de zaak werken die Pi Nuch heeft aangenomen. Snelle handen, sterke vingers, een lach die de klanten meteen leuk vinden. Daeng kijkt toe hoe het meisje een rug bewerkt zonder een keer te hoeven pauzeren, en ze voelt iets in haar maag samentrekken. Geen jaloezie precies. Eerder het besef van een klok die tikt. Over een jaar, twee jaar, vraagt niemand meer naar Daeng. Dan zit ze op het krukje bij de deur tot Pi Nuch zachtjes zegt dat het misschien tijd wordt. En daarna is er niets. Geen pensioen, geen spaarpot, alleen een oude vrouw met handen die niets meer kunnen vasthouden.

Die avond eet Beam zijn rijst en vertelt over een jongen in zijn klas die kan voetballen als een prof. Daeng masseert ondertussen zachtjes haar eigen rechterduim met de andere hand, een beweging die zo vanzelf gaat dat ze het niet eens merkt. Beam merkt het wel. Hij stopt met praten en kijkt naar haar handen. Doen ze pijn, oma, vraagt hij. Ze schudt haar hoofd, lacht, zegt dat ze gewoon moe zijn. Hij gelooft haar, want hij is acht en oma’s gaan nooit kapot.

De volgende ochtend wordt ze wakker van iets kleins en warms tegen haar handen. Beam is voor haar wakker, iets wat nooit gebeurt. Hij heeft het potje yaa mong van het plankje gepakt en zit ernstig over haar hand gebogen. Met zijn duimpjes wrijft hij de zalf in het gewricht aan de basis van haar duim, precies zoals hij het haar elke ochtend heeft zien doen, onhandig en veel te zacht. Hij kijkt niet op. Als ik groot ben, zegt hij tegen haar hand, verdien ik geld, dan hoef jij niet meer te werken en mag je de hele dag liggen.

Daeng zegt niets. Ze kan niets zeggen. Ze kijkt naar de kleine vingers die haar versleten hand vasthouden, naar dat ernstige gezichtje dat al weet wat een kind nog niet zou moeten weten. Ze houdt zich heel stil, omdat ze niet wil dat hij ziet wat er over haar wangen loopt. Ze legt haar andere hand over de zijne, zo licht als ze kan, en laat hem doorgaan. De geur van kamfer vult de kamer.

Even later, als hij weer slaapt, draait Daeng zelf de dop van het potje. Ze drukt de muis van haar hand tegen de basis van haar duim, wacht tot de scherpe pijn wegzakt naar iets doffers, en staat op om te gaan werken.