Is de steen van Ramkhamhaeng een vervalsing uit de 19e eeuw?

In 1833 vond een monnik tussen de ruïnes van Sukhothai een stenen zuil met de oudste bekende Thaise tekst. Die monnik werd later koning Mongkut. Anderhalve eeuw later beweerden historici dat de steen helemaal niet uit de 13e eeuw kwam. De ruzie die volgde, raakte de kern van de Thaise geschiedenis en is nog altijd niet helemaal beslecht.
De steen staat in het Nationaal Museum in Bangkok. Hij is 114,5 centimeter hoog, vierkant, met een afgeronde punt, van siltsteen. Op de vier zijden staan 124 regels tekst in een vroege vorm van het Thaise schrift. Historici noemen hem Inscriptie nummer 1 van Sukhothai. Thaise schoolkinderen leren dat hij uit 1292 komt en dat koning Ramkhamhaeng erin vertelt hoe hij in 1283 het Thaise schrift bedacht. Zonder deze steen ziet het begin van de Thaise geschiedenis er heel anders uit. Juist daarom deed de vraag naar zijn echtheid zoveel pijn.
Vissen in het water, rijst op het veld
Het eerste deel is in de ik-vorm geschreven. Een prins vertelt over zijn jeugd, over een gevecht op olifanten dat hij als negentienjarige won, en over hoe hij koning werd.
Daarna verandert de toon. De tekst beschrijft Sukhothai als een land van overvloed: in het water zijn vissen, op de velden staat rijst. De koning heft geen tol. Wie in olifanten of paarden wil handelen, gaat zijn gang. Aan de poort hangt een klok die iedere onderdaan met een klacht mag luiden, waarna de koning de zaak zelf onderzoekt. Het laatste stuk, een lofzang op de koning, staat er in een ander handschrift en met een iets andere spelling. Dat kwam er waarschijnlijk later bij.
Dat beeld van een milde, vaderlijke koning en een vrij volk werd in de 20e eeuw de basis van de officiële geschiedenis. Prins Damrong maakte van Sukhothai de eerste Thaise hoofdstad en een gouden tijd.
Een Piltdown-schedel uit Zuidoost-Azië
In juli 1987 hield de historicus Michael Vickery op een congres over Thaise studies aan de Australian National University in Canberra een lezing met een titel die insloeg. Hij vergeleek de steen met de Piltdown-mens, de schedel die in 1912 in Engeland werd gevonden en ruim veertig jaar later nep bleek.
Vickery zette de twijfels op een rij. Het schrift wijkt af van alle andere oude Thaise teksten: de klinkertekens staan op dezelfde regel als de medeklinkers. Latere inscripties uit Sukhothai zetten ze erboven en eronder, zoals het Thai nu nog doet. Ook woorden en inhoud vond hij verdacht. Een jaar later ging de Thaise kunsthistoricus Piriya Krairiksh verder. Hij schreef in augustus 1988 dat Mongkut de tekst zelf had gemaakt.
Klopte het, dan moest een groot deel van de Thaise geschiedenis opnieuw worden geschreven.
Wat de verdedigers inbrachten
Tientallen onderzoekers mengden zich erin. Het Thaise tijdschrift Silpa Wattanatham bracht in 1988 een speciale bundel uit, de Siam Society in 1991 een Engelse van ruim 550 bladzijden.
De taalkundige Anthony Diller wees op een detail dat moeilijk na te maken is. De steen houdt twee verschillende kh-klanken uit elkaar, elk met een eigen letter. In het Thai van Bangkok vallen die klanken al eeuwen samen; een van de twee letters staat nog wel in het alfabet, maar niemand gebruikt hem. Hetzelfde onderscheid vind je wel in het Wit-Tai, een verwante taal in het noorden van Vietnam. Hoe zou iemand in 1833 dat hebben geweten? Vickery vond het argument minder sterk dan Diller dacht.
Andere verdedigers vonden in inscripties uit de 14e eeuw hier en daar toch een klinker op de regel, als overblijfsel van het oude systeem. Een paar losse gevallen, zei Vickery, die bewijzen niets.
Het zwaarste bewijs kwam uit het lab. In 1990 bekeken onderzoekers de steen met een elektronenmicroscoop en röntgenanalyse. De steen bleek even oud als vier andere inscripties uit Sukhothai: tussen de 500 en 700 jaar.
Een Bredanaar in de bundel
Een van de schrijvers in de bundel van 1991 was Barend Jan Terwiel, in 1941 geboren in Ginneken bij Breda en later hoogleraar Thaise en Laotiaanse taal en letterkunde in Hamburg. Hij schreef over de gaten in de tekst en hoe eerdere vertalers die hadden ingevuld. Later prees hij de Thaise wetenschappers om hun open houding in het debat.
Het publiek reageerde anders. Toen Piriya en de Britse schrijver Michael Wright hun standpunt in 2004 in een Thaise krant herhaalden, gingen boze inwoners van Sukhothai de straat op. Een politicus dreigde hen te laten vervolgen wegens belediging van de koningen en schade aan de nationale veiligheid.
Zeven eeuwen oud, met vraagtekens
Is de steen dan een vervalsing uit de 19e eeuw? Waarschijnlijk niet. De meeste onderzoekers gaan er nu van uit dat hij oud is en in elk geval voor een deel echt. UNESCO zette hem in 2003 op het register Memory of the World. Een paar critici houden vol, en het bewijs dat de laatste twijfel wegneemt, is nooit gekomen.
Mongkut liet de steen in 1833 meenemen naar zijn klooster Wat Samo Rai in Bangkok, samen met een stenen plaat die voor de troon van de vorsten van Sukhothai werd gehouden. Daarna verhuisde de steen nog vier keer, tot hij in 1968 in het museum terechtkwam. Bovenaan is hij glad gepolijst. Het onderste stuk is ruw gebleven, omdat het vroeger waarschijnlijk in een voet stak.
Bronnen: UNESCO Memory of the World, The Ram Khamhaeng Controversy (Siam Society, 1991), Journal of the Siam Society (Vickery, 1995) (geraadpleegd 20-11-2026).
Lees ook
Over deze blogger

-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. Wij maken o.a. gebruik van AI om onderzoek te doen naar onderwerpen en het schrijven over deze onderwerpen. Wij genereren ook foto's met AI, maar gebruiken daarnaast ook stockfoto's. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Belasting Thailand22 november 2026Elk pakket naar Thailand betaalt sinds 1 januari invoerrecht en 7 procent btw
Visum Kort Verblijf22 november 2026Kan de airline je weigeren als je visumvrij naar Thailand vliegt?
Geld en financiën22 november 2026Vanaf Zaventem vliegt een stel €144,- goedkoper naar Bangkok
Bezienswaardigheden22 november 2026Voor 100 baht de Gouden Berg op, daarna eten in Nang Loeng

