Uit het Thaise leven gegrepen: verdienste zonder bonnetje

Erg vroeg in de ochtend stond ik met een pan kleefrijst langs de weg en telde ik de monniken. Zeven. Vorige week waren het er negen geweest, dus ik had te veel rijst gestoomd. Noi had dat in de keuken al voorspeld, zonder van haar telefoon op te kijken.
‘Ze komen niet voor de aantallen, Henk.’
‘Iedereen komt voor de aantallen,’ zei ik. ‘Ik heb veertig jaar aan de klok gestaan.’
Dat zeg ik vaker dan goed is. Ik was veilingmeester in Aalsmeer. Ik liet de wijzer van honderd naar beneden lopen tot iemand drukte, en wie te lang wachtte, ging met lege handen naar huis. Zo zat de wereld in elkaar, dacht ik. In Ban Khok Sa-at, een dorp vlak bij het meer van Kumphawapi, zat de wereld anders in elkaar, maar dat had ik na elf jaar nog niet helemaal door.
Het was november, de eerste koude ochtenden. Negentien graden. De buurvrouwen droegen mutsen met oorkleppen, alsof er sneeuw op komst was. Ik droeg mijn oude fleecevest. Ik knielde, schepte en legde in elke schaal een balletje rijst. Allemaal even groot. Noi zegt dat ik rijst uitdeel alsof ik tulpen verkoop per bos van tien.
Bij de buren stond de karaokeset al aan. Elke zaterdag hetzelfde nummer, een vrouwenstem, iets met een trein of een rivier. Ik heb het ooit opgezocht met zo’n app die liedjes herkent. Hij herkende niets. Ik weet nog steeds niet hoe het heet.
Het boekje in de la
In de la van het dressoir lag een schrift met ruitjespapier en een harde kaft. Drieëntwintig regels in negen jaar, allemaal over Lek, de jongere broer van Noi. Aanbetaling pick-up, 120.000. Waterpomp, 18.500. Schoolgeld neefje, kunstmest, een bruiloft van iemand die ik nooit heb ontmoet. Onderaan stond het totaal in potlood dat ik steeds uitgumde en opnieuw schreef: 341.500 baht.
Ik ben geen gierigaard. Mijn AOW en het pensioen van de veiling leveren samen zo’n 85.000 baht per maand op; daar leef je goed van in Isaan. Op de bank staat 400.000 baht voor mijn gehuwdenvisum, die ik niet mag aanraken, anders krijg ik mijn verlenging niet. Dat boekje was mijn andere rekening. Mijn terugweg. Als het hier ooit misging, als Noi en ik, als ik ooit alleen.
Die zin heb ik nooit afgemaakt, ook niet in mijn hoofd.
Lek heeft nooit een baht terugbetaald. Hij reed me wel elk jaar naar het immigratiekantoor in Udon, vijfenvijftig kilometer heen, vier uur wachten op een plastic stoel, 1.900 baht voor een stempel. Benzinegeld wilde hij niet. Dat stond niet in het boekje. Daar had ik geen boekje voor.
Wie houdt het bij
Op wan phra, de heilige dag, ging ik met Noi naar de tempel. De abt is een klein mannetje met een bril waarvan één poot met plakband vastzit. Hij spreekt Engels dat hij twintig jaar geleden leerde van een Zweedse rugzaktoerist die drie maanden bleef hangen. Hij zegt daarom ‘yah’ in plaats van ‘yes’.
Het eerste jaar vroeg ik hem hoe dat nu zat met verdienste. ‘Wie houdt het bij?’
Hij lachte zo hard dat hij moest hoesten. ‘Nobody. That is the point.’
‘Dan weet je nooit of je quitte staat.’
‘Yah,’ zei hij blij, alsof ik eindelijk iets begreep. ‘Exactly.’
Er loopt een tempelhond rond met één oor. Ik noem hem Kees, naar een inkoper uit Rijnsburg die ook altijd op de laatste seconde drukte. Kees vindt mij aardig, omdat ik zijn naam niet in het Thais kan uitspreken en hij de mijne niet.
Die ochtend had ik besloten dat ik Lek na de tempel zou aanspreken. Ik word vierenzeventig. Ik wilde het geld niet in één keer, ik wilde een afspraak. Duizend per maand, desnoods vijfhonderd. Het ging me om het principe. Dat dacht ik in elk geval.
De abt preekte die dag over vastgrijpen. Noi vertaalde fluisterend in mijn oor. Wie iets vasthoudt, wordt erdoor vastgehouden. Ik dacht aan mijn boekje en vond het gezwets. Een schuld is een schuld. Dat heeft niets met vasthouden te maken, dat is boekhouden.
De offerdoos
Na afloop vroeg de abt of de farang wilde helpen tellen. Dat vraagt hij vaker, half als grap, omdat ik bankbiljetten sneller op stapels leg dan wie ook in het dorp. De tempel houdt een groot kasboek bij, met kolommen in blauwe balpen: datum, bedrag, naam, en voor wie de verdienste bestemd is. Dat laatste begreep ik nooit. Hoe stuur je verdienste door? Wat is het rekeningnummer?
Ik telde, hij schreef. Bij een briefje van honderd, opgevouwen tot een klein vierkantje, las hij hardop de naam op het papiertje dat erbij zat.
‘Lek,’ zei hij. ‘For mae khong Henk.’
Ik telde door. Toen stopte ik.
‘Voor wie?’
‘Mother of Henk.’ Hij bladerde terug in het kasboek. Bladzijde na bladzijde. Elke heilige dag een regel, honderd baht, dezelfde vijf Thaise woorden. ‘Nine years,’ zei hij. ‘You didn’t know?’
Ik wist het niet.
Mijn moeder is in 1998 gestorven, in een verzorgingshuis in Hoofddorp, op haar zevenentachtigste, zonder drama. Ze at graag zoute drop en ze vond dat ik te veel werkte. Dat had ze gelijk in.
‘Waarom?’ vroeg ik.
De abt zette zijn bril recht. ‘At his father’s cremation you told him something. In Holland, after the funeral, nobody gives anything to the dead anymore. Nothing.’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Lek thought your mother must be very hungry.’
Ik schoot in de lach. Dat was het eerste wat er gebeurde; ik schoot hardop in de lach, hier in de sala, met een stapel briefjes van twintig in mijn hand. Mijn moeder, die nog nooit een dag honger had geleden, die me elke zondag een tweede gehaktbal opdrong, zat volgens Lek al tientallen jaren met een lege maag in een Hollands hiernamaals. Niemand die eraan dacht. Behalve een rijstboer uit Ban Khok Sa-at die haar nooit had gezien.
Toen hield het lachen op en kwam er iets anders.
Ik rekende het natuurlijk uit. Ik kan niet anders. Vier heilige dagen per maanmaand, negen jaar, bijna vierhonderdvijftig keer honderd baht. Rond de 45.000. Lek verdient in een goede maand misschien 9.000 met zijn rijst en wat klussen erbij. Hij heeft er nooit iets over gezegd. Hij heeft er nooit een bonnetje voor gevraagd.
‘Hij betaalt het nooit terug,’ had ik vorig jaar tegen Noi gezegd. ‘Niet één baht.’
De abt schreef de regel in het kasboek, gewoon, zoals elke week. Kees kwam tegen mijn knie liggen. Ik legde het briefje van honderd op de juiste stapel en telde verder, want de doos was nog niet leeg en ik was de enige die snel kon tellen.
Voldaan
Thuis haalde ik het boekje uit de la. Ik heb het niet verscheurd; dat soort dingen doe ik niet. Ik pakte een pen, geen potlood, en schreef onder het totaal het woord dat we in Aalsmeer op afgehandelde facturen stempelden. Voldaan. Met de datum erbij, zoals het hoort.
Noi zag het van over mijn schouder. Ze leest geen Nederlands.
‘Wat staat daar?’
‘Dat het klopt,’ zei ik.
Ze keek me lang aan. Ze vroeg niet verder. Dat doet ze nooit, en ik heb nooit geweten of dat beleefdheid is of dat ze alles allang weet.
’s Avonds kwam Lek de ladder lenen. Zijn dakgoot lekte, zei hij. Ik had mijn zin al klaarliggen, die over duizend per maand, desnoods vijfhonderd, het ging om het principe. Ik zei hem niet. Ik vroeg of hij de grote ladder wilde of de kleine.
Hij nam de grote.
Ik heb Lek nooit verteld dat ik het weet. Volgende maand moet ik weer naar Udon voor mijn stempel, en hij heeft al gezegd dat hij me om zes uur ophaalt.
Op de eerstvolgende heilige dag stopte ik een zakje zoute drop in de offerdoos dat ik uit Nederland had laten opsturen. De abt vroeg wat het was. Ik zei dat het voor mijn moeder was.
Hij proefde er eentje en trok een gezicht alsof ik hem vergiftigde.
De ladder heeft Lek nog steeds.
Lees ook
Over deze blogger
Lees hier de laatste artikelen
Het leven in Thailand17 november 2026Uit het Thaise leven gegrepen: verdienste zonder bonnetje
Het leven in Thailand5 november 2026Uit het Thaise leven gegrepen: de Vietnamveteraan die in Thailand eindelijk rust vond
Het leven in Thailand17 oktober 2026Uit het Thaise leven gegrepen: post op de vensterbank
Het leven in Thailand2 oktober 2026Uit het Thaise leven gegrepen: een fles nam ob

