De boosdoener is de larve van een mijt, kleiner dan een speldenknop. Alleen dat larvestadium bijt. Hij zit in hoog gras, in struikgewas en langs akkerranden, hecht zich als je erlangs strijkt en laat na een paar uur weer los. Je merkt er niets van.
Thailand registreerde in 2024 bijna negenduizend gevallen, met zeven doden. Vorig jaar stonden er half oktober 7055 patiënten in de boeken. De sterfte zit vooral bij mensen boven de 65, precies de leeftijd waarop veel lezers hier hun tuin nog zelf bijhouden.
Tien dagen na de wandeling
Tussen de beet en de eerste koorts zitten meestal zo’n tien dagen, soms zes, soms twintig. Het begint met hoge koorts, hoofdpijn en spierpijn. Na een dag of vier krijgt een deel van de patiënten er een fijne uitslag bij, die vanaf de romp uitzakt naar armen en benen.
Het korstje, de eschar, is het enige teken dat echt richting geeft. Bij ongeveer de helft van de patiënten is het te vinden. Het doet geen pijn en het jeukt niet, en het zit zelden op een plek waar je zelf kijkt: de lies, de oksel, de band van je onderbroek, de plooi achter je knie. Vraag je vrouw of ze even meekijkt. Dat klinkt onnozel, maar het scheelt in de praktijk dagen.
Waar de kans het grootst is
Bij een uitbraak in Ban Pongyeang, een bergdorp boven Chiang Mai, belandden tussen juni 2006 en mei 2007 142 kinderen met koorts in het Nakornping-ziekenhuis. Bij 65 van hen werd de bacterie aangetoond. Van die bevestigde gevallen had 73 procent een eschar. Een deel was nog geen jaar oud en had de hele dag op de rug van de moeder gehangen terwijl zij op het land werkte.
Tel je alle gevallen van 2003 tot en met 2024 op, dan staan Chiang Rai (17.135) en Chiang Mai (16.324) bovenaan, gevolgd door Tak, Mae Hong Son en Nan. Per hoofd van de bevolking ligt het anders: Nan haalde in 2019 bijna 115 gevallen per 100.000 inwoners. Isaan doet mee, met Ubon Ratchathani en Roi Et in de top vijf van vorig jaar. De piek ligt tussen augustus en oktober, aan het staartje van het regenseizoen.
Waarom artsen het missen
De Thaise ziektebestrijdingsdienst keek naar zeventien patiënten die aan scrubtyfus overleden. Bij zeven van hen stelde de arts meteen de goede diagnose. De rest kreeg eerst het etiket koorts zonder oorzaak, dengue of luchtweginfectie. Bij maar vier van de zeventien was een eschar gevonden. Wie later dan vijf dagen na de eerste koorts binnenkwam, liep flink meer kans het niet te halen.
Dat ligt niet alleen aan de arts. De standaardtest vraagt twee bloedmonsters met twee tot vier weken ertussen, en het eerste monster is vaak nog negatief. Een betrouwbare sneltest bestaat niet. Thaise artsen in het noorden behandelen daarom op vermoeden: doxycycline, 100 milligram, twee keer per dag, zeven dagen. Onbehandeld overlijdt ongeveer zes procent, behandeld ruim één procent.
Wat kleding en spray echt doen
Een vaccin is er niet. De Thaise dienst adviseert lange mouwen, een lange broek en een middel met 20 tot 30 procent DEET op de huid. De Amerikaanse CDC voegt daar permethrine aan toe, 0,5 procent, op je kleren en niet op je huid.
Dat laatste is het nuttigste advies. Zo’n larve kruipt over je heen tot hij een plek vindt waar stof strak tegen de huid ligt, en juist daar spuit je nooit. Behandelde kleding werkt dus beter dan een natte onderarm. Eerlijk erbij: het onderzoek naar permethrine tegen mijtenlarven is oud en dun; het is vooral een legermaatregel die is blijven hangen. Verder: niet op het gras zitten, en na het werk meteen douchen en je kleren in de was.
En als je thuis ziek wordt
Bij reizigers werden tussen 1996 en 2008 maar zestien gevallen gemeld, in Nederland twee in 2012. Je huisarts heeft dit vrijwel zeker nooit gezien. Zeg er dus bij waar je was en wat je deed: hoog gras, tuin, bosrand, rijstveld. Vraag of hij naar een eschar zoekt. Het bloed kan naar een gespecialiseerd centrum, maar het starten van de behandeling hoeft niet op die uitslag te wachten.
Voor twee weken Phuket hoef je hier niet wakker van te liggen. Heb je een huis met een lap grond in Nan, Chiang Rai of Sisaket, dan komt dit risico elk jaar terug. Koorts binnen drie weken na tuinwerk: ga naar de dokter en noem het gras.
Bronnen: Thaise Department of Disease Control, medRxiv, Emerging Infectious Diseases (CDC), PLOS Neglected Tropical Diseases, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Expats en pensionado30 juli 2026Verzekerde expats moeten in Thaise privéklinieken vaak toch eerst zelf voorschieten
Belasting Thailand30 juli 2026Wanneer Thailand jouw overgemaakte buitenlandse inkomen belast
Gezondheid30 juli 2026Erectiepillen in Thailand: streng geregeld op papier, overal te koop in de praktijk
Gezondheid30 juli 2026Thaise artsen misten scrubtyfus bij tien van zeventien overleden patiënten
Gilded aan het McCormick ziekenhuis in Chiang Mai. De dokters in Mae Hong Son wilden er ook niet aan. Ze had al twee weken koorts, Ame. Haar moeder wilde haar vanuit het ziekenhuis in Pai overbrengen naar Chiang Mai. Eerst betalen zei de arts. 7000 Baht. Waar haal je die vandaan midden in de nacht? Een bevriende Duitser kwam te hulp. Met de ziekenwagen naar Chiang Mai, Ame lag aan de beademing. In het McCormick hadden ze het zo in de gaten. Het werd wel bijna een week in het ziekenhuis om te herstellen. Ze redde het, deed een universitaire studie en daarna nog een part time masters. Ze heeft nu twee kinderen en , ,een man en full time baan. Eind goed, al goed maar niet dankzij de dokters in de provincie Mae Hong Son.