Kosmische straling boven Centraal-Azië: of een retourtje Bangkok gevolgen heeft voor je gezondheid
Het is een vraag die je pas stelt als je al zit. Ergens boven Centraal-Azië, gordels uit, buiten min 55 graden, en dan bedenk je dat er nauwelijks dampkring meer boven je hangt. Hoe erg is dat eigenlijk?
Het antwoord is verrassend goed te berekenen, en het valt mee. Maar de cijfers die erover circuleren, kloppen zelden. De vergelijking met röntgenfoto’s zwabbert met een factor vier, de norm die iedereen aanhaalt geldt niet voor passagiers, en de kankercijfers van cabinepersoneel gaan waarschijnlijk helemaal niet over straling.
Niemand heeft een cijfer voor Bangkok
Geen enkele toezichthouder publiceert een dosis voor Amsterdam-Bangkok. Het Duitse Bundesamt für Strahlenschutz heeft wel een routetabel, maar daar staan Rio de Janeiro en Santo Domingo in, en geen Bangkok. Het RIVM rekende in 2004 nog met categorieën: intercontinentaal, 30 tot 60 microsievert per vlucht. Daarna niets meer.
Wat overblijft, is zelf rekenen. Frankfurt-Singapore duurt elf uur vijfenveertig en levert volgens het BfS 28 tot 50 microsievert per enkele reis op. Amsterdam-Bangkok duurt elf uur vijftien en loopt over vergelijkbare breedtegraden. Verdubbel dat voor de terugweg en je zit op 0,06 tot 0,10 millisievert. Vlieg je met een overstap in Doha of Istanbul, tel er dan een vijfde tot een derde bij op.
Twee tot vier longfoto’s, of acht
Hoeveel longfoto’s dat zijn, hangt af van wie je het vraagt. De ANVS houdt 0,01 tot 0,02 millisievert per longfoto aan. Het RIVM en het Belgische FANC rekenen met 0,04. De richtlijn van de medisch specialisten geeft een spreiding van 0,007 tot 0,24, gebaseerd op literatuur uit 2008. Dezelfde vlucht is dus anderhalf tot acht foto’s, puur afhankelijk van de bron die je pakt.
Twee tot vier is het eerlijkste antwoord. Anders gezegd: een retour Bangkok staat gelijk aan zo’n twee weken gewoon thuis ademhalen, want de natuurlijke achtergrondstraling hier is 0,004 millisievert per dag. Op de 2,8 millisievert die je in Nederland per jaar sowieso oploopt, komt er met één retour ongeveer twee procent bij.
En een CT-scan van je buik? Die is 7 tot 10 millisievert. Honderd tot tweehonderd retourtjes Bangkok, liggend, in een half uur.
Je route is een van de gunstigste
Het verschil tussen routes is groter dan je zou denken. Frankfurt-San Francisco duurt elf uur vijfentwintig en kost 45 tot 110 microsievert. Frankfurt-Singapore duurt twintig minuten langer en kost 28 tot 50. Bijna dezelfde vliegtijd, ruim de helft minder straling.
Dat komt door het aardmagneetveld, dat boven de evenaar geladen deeltjes wegbuigt en boven de polen nauwelijks. Jouw vlucht begint op 52 graden noorderbreedte en zakt vrijwel meteen zuidwaarts. De zwaarst belaste passagiersroute ter wereld is trouwens ook een Bangkokvlucht: Bangkok-New York, over de pool, 101 microsievert per keer. Precies het verkeerde voorbeeld dus, en je vindt het bovenaan bij elke zoekopdracht.
Meespelend detail: de zon zit in 2026 net over zijn maximum. Een actieve zon blaast kosmische deeltjes weg, dus je zit deze winter eerder aan de onderkant van die marge dan aan de bovenkant.
De grens van 1 millisievert geldt niet voor jou
Bijna elk stuk hierover noemt de grens van 1 millisievert per jaar voor burgers. Die grens bestaat, in artikel 9.1 van het Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming. Maar een paar bladzijden eerder haalt datzelfde besluit kosmische straling tijdens vluchten voor niet-bemanningsleden uit zijn werkingssfeer.
Je overschrijdt dus niets, ook niet met vijf retourtjes per jaar. Prettig, en tegelijk ben je het houvast kwijt waarvan je dacht dat je het had. Voor bemanning ligt het anders: boven 1 millisievert per jaar zijn ze officieel blootgestelde werkers, met een limiet van 20. Hun dosis wordt niet gemeten met een badge maar berekend met software.
Het RIVM schatte in 2004 dat zo’n 4000 Nederlanders via Schiphol boven die millisievert uitkomen. Niemand heeft dat cijfer sindsdien bijgewerkt.
Wat de studies over bemanning wel en niet zeggen
Een Harvard-onderzoek uit 2018 vond onder 5366 cabinepersoneelsleden anderhalf keer zoveel borstkanker, ruim twee keer zoveel melanoom en vier keer zoveel andere huidkanker. Dat cijfer duikt geregeld op in Nederlandse media, meestal met kosmische straling erbij als verklaring.
Alleen: die studie werkt met zelfrapportage, zonder diagnosedatum en zonder dosisgegevens, en de auteurs leggen zelf geen verband. Het Britse Industrial Injuries Advisory Council ging er in 2020 doorheen en kwam op het tegenovergestelde uit. Noch kosmische straling, noch uv door de cockpitruit draagt waarschijnlijk substantieel bij. Cockpitglas houdt uv-B vrijwel volledig tegen, en kosmische straling dringt juist dieper door dan de huid. De waarschijnlijkste boosdoeners zijn de zon tijdens layovers en een kapot dag-nachtritme.
Vliegend personeel zit op 2 tot 3 millisievert per jaar, bij zevenhonderd tot duizend vlieguren. Jij maakt er met twee retourtjes vijfenveertig.
Voor de gewone Thailandganger is dit geen risico, maar een rekensom. Twee retourtjes per jaar, twintig jaar lang, komen samen op 2 tot 4 millisievert. In het rekenmodel van het RIVM is dat een extra kans op kanker van ongeveer 1 op 10.000. Naast de kans van 1 op 2 die je in Nederland toch al hebt.
Bronnen: Bundesamt für Strahlenschutz, RIVM, Autoriteit NVS, Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming, Environmental Health (2018), Industrial Injuries Advisory Council (2020)
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
AOW3 augustus 2026Doorwerken na je AOW klinkt vrijwillig, maar de bescherming wordt wel flink afgebouwd
Gezondheid3 augustus 2026Kosmische straling boven Centraal-Azië: of een retourtje Bangkok gevolgen heeft voor je gezondheid
Kort nieuws3 augustus 2026Thailandnieuws maandag 3 augustus 2026
Opinie3 augustus 2026TB-opinie: Tienduizend valse behandelingen heten menselijke fouten tot iemand de declaraties ernaast legt