Misschien heb je er zelf ooit gestaan. Aan de oever bij Chiang Khong of Nong Khai, met een koud biertje, terwijl smalle houten boten de rivier op gingen en netten in het water zakten. Tot ongeveer 2010 was dat heel gewoon. De Mekong zat vol vis, meer dan duizend soorten, en hele dorpen leefden ervan.
En dat beeld verdwijnt nu. De vangst is in twee generaties ingestort, door jarenlange overbevissing en een muur van stuwdammen boven en beneden de grens. Toch varen sommige vissers nog steeds uit. Niet omdat het geld oplevert, maar omdat de rivier gewoon bij hen hoort.
Wat nachtvissen op de Mekong betekent
De kleine Mekong-visser werkt met kieuwnetten en, in de sterke stroming bij Chiang Khong, met drijfnetten. De nacht en de vroege ochtend zijn de logische momenten. Veel vissen zijn dan actief, het is koeler, en netten die je ’s avonds uitzet, licht je ’s nachts of bij zonsopgang. De vangst gaat dezelfde ochtend in tobbe en manden naar de markt, nog nat en spartelend.
Precies vastleggen hoe dat nachtwerk aan de Thaise oever verloopt, is lastig. Harde beschrijvingen zijn schaars, en veel gebeurt op de tast en op ervaring. Wat wel vaststaat, is het ritme: uren wachten in het donker, bij een net dat steeds minder oplevert. Zwaar werk, op een manier die je pas voelt als je zelf een nacht mee zou gaan.
De pla buek, de reus die bijna verdween
Het paradepaardje van deze visserij is de reuzenmeerval, in het Thais ปลาบึก, pla buek. Het is de zwaarste vis die alleen in zoet water leeft. Hij kan meer dan 300 kilo wegen en zo’n drie meter lang worden, en in 2005 haalde hij het Guinness-record voor grootste zoetwatervis. De IUCN zet hem inmiddels in de zwaarste categorie, ernstig bedreigd, en hij leeft nog maar in kleine, geïsoleerde groepjes in het middendeel van de rivier.
In de Thaise volkscultuur is de pla buek een eerbiedwaardig dier. Vroeger bracht je offers en deed je rituelen voordat je op hem mocht vissen. Bij Wat Pla Buek in Chiang Khong staat nu een gouden mevalstandbeeld. Een monument voor een vis die uit de rivier verdween.
Hoe snel het misging
De cijfers uit Chiang Khong laten zien hoe hard het ging. Begin twintigste eeuw ving men er nog honderden per jaar, daarna liep het terug:
- Begin twintigste eeuw: jaarlijks in de honderden.
- 1990: een piek van 69 vissen.
- Eind jaren negentig: onder de tien.
- 2000: elf vissen.
- 2001: zeven vissen.
- 2002: nog maar vijf vissen.
- 2006: de laatste geregistreerde legale wildvangst in Thailand.
In juni 2006 spraken bijna zestig Thaise vissers af helemaal te stoppen met het vangen van de pla buek, ter gelegenheid van het zestigjarig troonjubileum van koning Bhumibol. Sindsdien is er in Thaise wateren geen bevestigde wilde reuzenmeerval meer gezien.
Overbevissing legde de eerste scheuren
De dammen krijgen vaak de volle schuld, maar het begon eerder. Generaties lang werd de trekvis het liefst groot en volwassen gevangen, en juist op de paaigronden in het droge seizoen. Dat zijn precies de vissen die voor nageslacht moeten zorgen. Zo ontstonden er gaten in de voortplanting nog voordat de eerste stuwdam er stond.
De dammen die alles veranderden
Vanaf 1993 bouwde China in de bovenloop, de Lancang, een reeks stuwdammen, te beginnen met Manwan. Elf stuks staan er inmiddels, en samen regelen ze naar schatting zo’n 40 procent van de wateraanvoer in het droge seizoen. Zo bepaalt een land ver stroomopwaarts hoeveel water er langs een Thais vissersdorp stroomt, en wanneer.
Dichterbij ligt de Xayaburi-dam in Laos, sinds 2019 in bedrijf en ongeveer 314 kilometer boven Chiang Khan. Vissers wijzen die aan als het kantelpunt. Het waterpeil gaat er sindsdien grillig op en neer, wat de vissen in de war brengt en hun trek verstoort. De vistrappen die de grote soorten zouden moeten helpen, werken volgens lokale visnetwerken niet. En er staan nieuwe projecten op de tekentafel, zoals Pak Beng en Sanakham dat laatste vlak bij de grens.
Vuil water en zieke vis
De dammen houden ook vruchtbaar slib tegen, het slib waar de rivier en de mensen langs de oever van afhankelijk zijn. Daar komt zorg over vervuiling bovenop. In april 2026 vonden vissers bij Chiang Khan een vis met vreemde bulten en zweren over zijn hele lijf. Volgens een lokale visserij- en toerismegroep was het al het derde geval in twee maanden. De vis ging niet naar de markt en niet in de pan, uit angst voor gif in het water, maar naar een instituut voor onderzoek.
Wat het betekent voor de mensen
Een onderzoeker van de Maha Sarakham-universiteit schat dat de visverliezen boven de 70 procent liggen als je de zijrivieren meerekent. Achter dat percentage zitten gewone levens. Een visser in Chiang Khan haalde voor de dam zo’n tien kilo per dag op. Nu is vier tot vijf kilo per week een goede week, en sommige weken vangt hij niets. In het dorp Ban Muang in Nong Khai zou nog maar zo’n twintig van de honderd vissers actief zijn.
Het scherpst voel je het bij een vissersvrouw uit de streek. Zij verdiende ooit rond de 100.000 baht per maand, omgerekend ongeveer 2600 euro. Eén net ving toen tien tot twintig kilo op een dag. Nu laat ze een net soms een week hangen voor een enkele vis, draait ze verlies, en vaart ze nog eens per tien dagen uit. Niet omdat het iets oplevert, maar uit respect voor de traditie. Dat is het soort koppigheid dat je herkent bij iedereen die een ambacht ziet verdwijnen.
Ook het toerisme voelt het
Waar de rivier smal is, op één plek maar 56 meter tussen Thailand en Laos, leefden mensen ook van boottochtjes voor bezoekers. Ook dat loopt terug. Waar in een goed seizoen nog zo’n 2.500 tochten werden gemaakt, zijn het er nu nog ongeveer 700. Laag water en te weinig vis om te laten zien, houden de toeristen weg. De leegloop treft zo niet alleen de vissers, maar het hele dorp eromheen.
De vis die overleeft in een betaalvijver
Het wrange is dat de pla buek zelf niet is uitgestorven. Sinds de jaren tachtig draait er een overheidskweekprogramma, met het grootste bekende broedbestand bij een onderzoekscentrum in Nakhon Sawan. Gekweekte reuzenmevallen zwemmen nu in commerciële hengelvijvers zoals Bueng Samran bij Bangkok, met exemplaren tot rond de 140 kilo. Thailand is het enige land dat het vissen op zulke particuliere voorraden toestaat, en de verkoop van jonge visjes aan die vijvers helpt het kweekprogramma betalen.
Niet iedereen is daar blij mee. Critici vinden dat je zo een ernstig bedreigde soort verlaagt tot een pretproduct. Voorstanders zeggen juist dat de vis zonder die vijvers alleen nog iets zou zeggen aan specialisten en oude riviervissers. Dat de handel groot is, blijkt uit de bedragen. Voor één exemplaar van een verwante reuzensoort werd 1,7 miljoen baht betaald, omgerekend ongeveer 44.700 euro. De heilige vis van de Mekong is koopwaar geworden.
De Mekong raakte in twee generaties leeg, en met de vis verdwijnt een manier van leven. Toch varen sommige mannen nog uit, tegen beter weten in, omdat de rivier bij hen hoort. Wie ooit langs die oever stond, begrijpt precies waarom ze het niet kunnen laten.
Bronnen: National Geographic, South China Morning Post, Devex, ThaiAngler, Mekong River Commission, Khaosod English
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Vliegtickets7 juli 2026Bangkok heeft twee luchthavens en dat verschil kan je reis maken of breken
Reisverzekering7 juli 2026Allianz: Nederlanders blijven massaal reizen en kiezen vooral voor buitenland
Vliegtickets7 juli 2026flydubai start dagelijkse vluchten naar Don Mueang in Bangkok
Hotels7 juli 2026Hoteldeals Thailand dinsdag 7 juli 2026: Palette Jomtien Longstay in Pattaya, vanaf €6 per nacht