Een Sukhothai-boeddha loopt, een Ayutthaya-boeddha draagt een kroon
Het oudste werk komt niet eens van de Thai. Tussen de zesde en de elfde eeuw maakten de Mon in de centrale vlakte beelden van steen en stucwerk, met zware oogleden, een brede neus en volle lippen. Toen de eerste Thaise heersers rond 1238 Sukhothai stichtten, stonden die tempels er al. Wat volgde is geen rechte lijn. Stijlen liepen door elkaar, koningen grepen terug op oude voorbeelden, en in de negentiende eeuw brak één vorst bewust met een regel die eeuwen vastlag.
Khmer-trekken en oorlellen tot de schouders
Vanaf de elfde eeuw zie je in het oosten en midden van het land de hand van de Khmer. Lopburi-beelden lijken op wat je in Cambodja vindt. Ze hebben een kegel van lagen lotusblad op de schedel, een lichte glimlach en oorlellen tot bijna op de schouders. Een geliefd type is de Boeddha onder de opengesperde koppen van een naga, de slang die hem tegen de regen beschermt.
In het noorden kregen beelden een rond, vol gezicht. Hoe oud die noordelijke stijl precies is, weet niemand zeker. De oudste stukken met een jaartal komen uit de vijftiende eeuw.
De vlam van Sukhothai
In de dertiende eeuw kwam het theravada-boeddhisme uit Sri Lanka naar Sukhothai, en daarmee een nieuw beeld: een ovaal gezicht, fijne krulletjes en een vlam op de kruin. Beeldhouwers lieten kleine anatomische details weg. Ze wilden geen mens tonen, maar iemand die boven de mens uitsteeg. Hun bekendste vondst is de lopende Boeddha, met één voet naar voren en het lichaam in een lichte S-bocht.
Het bekendste Sukhothai-beeld staat in Bangkok. De gouden Boeddha van Wat Traimit is drie meter hoog en weegt 5,5 ton. Eeuwenlang zat hij onder een laag pleister, waarschijnlijk tegen plunderaars. Op 25 mei 1955 viel het beeld tijdens een verhuizing; het pleister barstte en daaronder glom goud. Hoeveel goud er precies in zit, daarover verschillen de opgaven.
Ayutthaya kleedt de Boeddha als koning
Aan het hof van Ayutthaya, hoofdstad van 1350 tot 1767, draaide alles om ceremonie. De Boeddha kreeg een kroon, juwelen en sjerpen, als een vorst die over de wereld heerst. Voor een man die alles had opgegeven, is dat een opvallende keuze.
Wat de handen vertellen
De vroegste Indiase beelden kenden maar zes handgebaren, schrijft de Thaise jeugdencyclopedie Saranukrom: de aarde als getuige aanroepen, mediteren, de eerste preek, onderwijzen, angst wegnemen en een gunst schenken. Thais zeggen geen mudra, maar pang, en rekenen de hele houding mee.
Het vaakst zie je pang maravichai. De Boeddha zit, zijn linkerhand ligt open in zijn schoot en de rechter hangt over de knie naar de grond. Zo riep hij de aarde tot getuige toen de demon Mara hem van zijn verlichting wilde afhouden.
In de negentiende eeuw werkte prins-monnik Paramanuchitchinorot, later de hoogste monnik van het land, voor Rama III een hele reeks houdingen uit. Hij koppelde ze ook aan weekdagen. Die koppeling zie je in veel tempels terug als een rij beelden, elk met een offerbakje ervoor. Ben je op zondag geboren, dan zoek je de staande Boeddha met de armen gekruist voor de buik. Woensdag heeft er twee, een voor overdag en een voor de avond. Zaterdag hoort bij de Boeddha onder de naga.
Een koning die de knobbel wegliet
Na de val van Ayutthaya ging Bangkok vooral verzamelen. De eerste Chakri-koningen lieten duizenden beelden naar de nieuwe hoofdstad brengen, onder meer een bronzen Boeddha van acht meter uit Sukhothai voor Wat Suthat.
De echte breuk kwam van een monnik. In 1830 liet Vajirañāṇa, de latere Rama IV, een beeld gieten naar Sri Lankaans voorbeeld, zonder de knobbel op de schedel die sinds de oudheid bij elk boeddhabeeld hoorde. Dat beeld, Phra Samphutthaphanni, staat nu in de ordinatiehal van Wat Phra Kaew. Als koning liet hij er later toch een vlam op zetten.
Zijn zoon Rama V liet in 1901 een kopie van Phra Phuttha Chinnarat uit Phitsanulok gieten voor Wat Benchamabophit. Het brons kwam van omgesmolten oude kanonnen.
Beton, marmer en een douanepost
De beelden die je nu langs de snelweg ziet, draaien om schaal. De zittende Boeddha van Wat Muang in Ang Thong is 92 meter hoog, gemaakt van beton met goudverf, en was in 2008 na achttien jaar bouwen klaar. De Big Buddha van Phuket meet 45 meter, is bekleed met wit Birmaans marmer en kostte zo’n 30 miljoen baht, grotendeels uit giften. Verfijning zoek je er niet. Of je dat erg vindt, is smaak.
Wil je een beeld meenemen, dan loop je tegen de wet van 1961 aan. Voor de uitvoer van antiek en kunstvoorwerpen, oud of nieuw, heb je vooraf toestemming nodig van het Fine Arts Department. Je vraagt die aan met formulier Sor Kor 6, in Bangkok bij het Office of National Museums of bij het Nationaal Museum in Chiang Mai. Losse delen, zoals een boeddha hoofd of een hand, mogen het land helemaal niet uit. Voor Thais is een los hoofd een belediging, en de handel in fragmenten hangt samen met plundering van oude tempels.
Koop dus een heel beeld, of koop er geen. Reken voor de vergunning op meerdere werkdagen: de opgaven lopen uiteen van drie tot veertien.
Bronnen: Fine Arts Department, Saranukrom Thai, Silpa Wattanatham, MCOT, Thairath, Khaosod, Thailandblog
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. Wij maken o.a. gebruik van AI om onderzoek te doen naar onderwerpen en het schrijven over deze onderwerpen. Wij genereren ook foto's met AI, maar gebruiken daarnaast ook stockfoto's. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Nieuws uit Thailand27 september 2026Toeristen opgelet: wateroverlast in Bangkok raakt verkeer naar luchthavens en stations
Vliegtickets27 september 2026Vliegdeals Thailand 27 september: Amsterdam naar Bangkok met China Southern voor €448
Kort nieuws27 september 2026Thailandnieuws 27 september: overstromingen eisen acht levens, noodmaatregelen rond Bangkok en grote hinder voor reizigers
Vliegtickets27 september 2026Overstromingen zorgen voor vertraging en bagageproblemen op Suvarnabhumi in Thailand