Ayutthaya is wereldberoemd om zijn tempelruïnes en Boeddhakop tussen boomwortels. Maar wie een paar honderd meter zuidelijker loopt, ontdekt een ander verhaal. Een verhaal van Schiedammers, Hollandse pijpenkoppen, hertenhuiden en een koning die de Nederlanders als dank voor militaire steun een lap grond schonk aan de rivier.
Die plek heet Baan Hollanda. Het is klein, soms wat stoffig, en absoluut geen spektakel. Toch is het een van de weinige plekken in Zuidoost-Azië waar je letterlijk op de fundamenten van een VOC-loge staat. Voor wie van geschiedenis houdt en toch al in Ayutthaya is, loont een omweg van een uurtje meer dan je denkt.
Waarom de VOC in Ayutthaya neerstreek
Het begon in 1604, toen Cornelis Specx als eerste Nederlander voet aan wal zette in Siam, nog tijdens de regering van koning Naresuan. De VOC droomde van een handelsroute naar China via Siam. Die droom liep op niets uit, maar de stad zelf bleek een goudmijn. In 1608 gaf koning Ekathotsarot toestemming om een handelspost te openen, met Cornelis van Nijenrode als eerste opperhoofd. In datzelfde jaar reisde een Siamees gezantschap voor het eerst naar stadhouder Maurits in Den Haag.
Ayutthaya was geen achterafstadje. De hoofdstad telde rond 1700 naar schatting bijna een miljoen inwoners en gold als een van de drukste havensteden van Zuidoost-Azië. Portugezen, Japanners, Perzen, Chinezen, Mon en Maleiers leefden er in eigen wijken. De Nederlanders kwamen voor heel concrete waar: hertenhuiden voor Japan, sappanhout voor rode kleurstof, tin uit het zuiden en in magere jaren ook rijst voor Batavia. In ruil brachten ze Japans zilver en koper, Indiase katoen en specerijen mee. Ayutthaya was het draaipunt van een klassieke driehoekshandel.
Een geschenk van de koning en het Rode Gebouw
In 1634 kreeg de Nederlandse aanwezigheid een flinke ruggensteun. De VOC sprong militair bij toen koning Prasat Thong een opstand in vazalkoninkrijk Pattani wilde neerslaan. Als dank kregen de Nederlanders een stuk grond aan de oostoever van de Chao Phraya, net buiten de stadsmuren. Daar verrees een stenen handelspost, in april 1636 gereed onder leiding van Joost Schouten en zijn opvolger Jeremias van Vliet. De Siamezen noemden het complex Tuek Daeng, het Rode Gebouw, omdat het opviel tussen de houten huizen van de stad. Op het hoogtepunt woonden hier zo’n 1500 Nederlanders.
Van Vliet, geboren in Schiedam, is de bekendste figuur uit die periode. Tussen 1633 en 1642 leidde hij de loge en schreef hij vier werken over Siam, waaronder de oudst bewaarde kroniek van de Siamese koningen. Zijn teksten zijn nog altijd een hoofdbron voor historici. Privé werd hij rijk en berucht. Hij had een relatie met de invloedrijke Mon-handelaarster Osoet Pegua, kreeg drie dochters met haar en eindigde later in een corruptieschandaal.
Wat je vandaag nog kunt zien
Het hart van de Nederlandse erfenis is het museum Baan Hollanda, een tweelaags rood-wit gebouw aan de Chao Phraya. Het staat naast een nog werkende scheepswerf, vlak ten zuiden van Wat Phanan Choeng, op de exacte plek van de oude VOC-loge. In 2003 begon het Thaise Fine Arts Department met opgravingen. Daarbij vonden archeologen onder meer:
- scherven Chinees, Vietnamees en Siamees aardewerk
- glaswerk en Hollandse pijpenkoppen
- munten en stukken brons
- hertenbotten en -tanden
- kaurischelpen en koraalstukjes
In 2004 bezochten koningin Beatrix, kroonprins Willem-Alexander en prinses Sirindhorn de opgravingen, ter gelegenheid van vierhonderd jaar Nederlands-Thaise betrekkingen. Beatrix doneerde geld voor een informatiecentrum. In 2013 opende dat als museum.
Op de begane grond is een café met Hollandse hoekjes; verwacht stroopwafels, geen vol bitterballenbuffet (dat schijnt nogal eens te ontbreken). Op de eerste verdieping vind je de vaste expositie. Klein van omvang, maar inhoudelijk doordacht: kopieën van zeventiende-eeuwse kaarten van Johannes Vingboons, replica’s van schilderijen, opgegraven voorwerpen en een replica van een archeologische opgraving. De teksten zijn in het Thais en Engels, niet in het Nederlands. Reken op 30 tot 60 minuten. Het oorspronkelijke gebouw zelf zie je niet meer; de Birmezen verwoestten Ayutthaya in 1767 grondig. De opgegraven funderingen zijn deels zichtbaar gemaakt naast het museum.
Praktische informatie voor je bezoek
Baan Hollanda ligt zo’n 75 kilometer ten noorden van Bangkok, net buiten het centrale eiland van Ayutthaya. Vanaf het treinstation ben je er in tien minuten met een tuktuk of huurfiets, een ritje van 2,5 tot 2,7 kilometer. Het museum staat aan Soi Khan Rua, ongeveer driehonderd meter ten zuiden van Wat Phanan Choeng. Die combinatie werkt prima, omdat die tempel een van de oudste en drukst bezochte van de stad is.
Het museum is open van woensdag tot en met zondag, van 9.00 tot 16.00 uur. Op maandag en dinsdag is het gesloten; officiële feestdagen die op de openingsdagen vallen blijven gewoon open. De begane grond met lobby en café is gratis. Voor de expositie op de eerste verdieping lopen de gemelde prijzen uiteen, van gratis tot 50 baht (ongeveer € 1,30). Reken voor de zekerheid op een klein bedrag. Het gebouw onderging recent een renovatie en is daarna heropend; check de openingstijden voor je gaat, want bezoekers meldden in 2024 incidenteel onverwachte sluitingen.
In de buurt: Portugezen, Japanners en een tempel
Ayutthaya was een lappendeken van buitenlandse wijken, en Baan Hollanda krijgt pas echt context als je twee andere plekken meepakt. Pal aan de overkant van de rivier, een kort tochtje met de bootjes die je voor een paar baht overzetten, ligt de Portugese nederzetting met de fundamenten van de Sint-Petruskerk uit 1540, de oudste christelijke gemeenschap van Siam. Iets verderop, ook aan de oostoever, vind je het Japanse dorp, Ban Yipun. Aardig detail: de Thai-Japanese Association vond deze plek in de jaren dertig terug met behulp van VOC-archieven. De Nederlandse koopmansadministratie heeft de Japanse buren letterlijk op de kaart helpen zetten.
Het museum bij het Japanse dorp is uitgebreider dan Baan Hollanda. Je vindt er expositiehallen over samoerai-huurlingen, Yamada Nagamasa en de half-Portugees-Japanse hofkokkin Marie Guimar. Toegang voor buitenlanders is rond de 50 baht. Wat Phanan Choeng zelf, de Chinees-Thaise tempel met een immens zittend Boeddhabeeld, ligt op loopafstand van Baan Hollanda en wordt door veel bezoekers in dezelfde lus meegenomen.
Een eerlijke verwachting en wat onzeker is
Wie naar Baan Hollanda gaat met het idee een grote ruïne aan te treffen, komt bedrogen uit. Het is een klein, soms wat verouderd ogend museum op een afgelegen plek, naast een werkende scheepswerf met af en toe blaffende honden. Sommige bezoekers vinden het de moeite niet waard, anderen prijzen juist de rust en de inhoud. Allebei klopt. De waarde zit ergens anders. Dit is een van de weinige plekken in Azië waar je letterlijk op de grond staat waar Nederlandse kooplieden ruim anderhalve eeuw woonden en handelden. De combinatie met de Japanse en Portugese sporen laat zien hoe kosmopolitisch Ayutthaya in haar bloeitijd was, en hoe weinig daarvan in onze schoolboeken is doorgesijpeld.
Slot
Voor wie van geschiedenis houdt en al in Ayutthaya is, is een omweg naar Baan Hollanda de moeite waard. Niet om spectaculaire ruïnes, want die zijn er niet, maar om het verhaal en de plek zelf. Combineer het bezoek met Wat Phanan Choeng en het Japanse dorp en je begrijpt waarom deze stad ooit een van de drukste havens van Azië was.
Bronnen: Baan Hollanda, Dutch Trading Post Heritage Network, Bangkok Post, Wikipedia, Travelfish, Tripadvisor, Nederlandse ambassade in Bangkok
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant is er gebruikgemaakt van ChatGPT als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Reistips27 april 2026Zo reis je slim door Bangkok: alles over BTS, MRT, boten en het 20 baht-misverstand
Leven in Thailand27 april 2026Aangifte doen bij de Thaise politie: zo voorkom je dat je urenlang voor niets op het bureau zit
Ambachten27 april 2026Sanctuary of Truth in Pattaya: het houten meesterwerk dat nooit af komt
Geschiedenis27 april 2026VOC-sporen in Ayutthaya: hier wandel je over Hollandse handelsgrond