Een staatsgreep in Thailand is zelden chaos. Het is eerder een ingesleten routine. Het leger zet, vaak samen met conservatieve en royalistische kringen, een gekozen regering af en neemt de macht over. Onderzoekers spreken van de vicieuze cirkel van de Thaise politiek. Elke ronde begint en eindigt met een coup.
Voor Nederlandse en Belgische lezers met een band met Thailand is dat meer dan een geschiedenisles. Wie er woont, overwintert of een Thaise partner heeft, merkt de gevolgen direct. Avondklok, censuur, en drukte bij trein en bus. Je leest hier hoe zo’n coup verloopt, en wat het voor jou betekent.
Waarom Thailand zo vaak een coup kent
Thailand staat bekend als een van de meest coupgevoelige landen ter wereld. De meeste tellingen komen uit op dertien geslaagde staatsgrepen sinds het einde van de absolute monarchie in 1932, al rekenen sommige bronnen de coup van 2014 als de twaalfde. Het verschil zit in wat je meetelt: mislukte pogingen, de revolutie van 1932 zelf, of zogeheten zelfcoups.
De laatste geslaagde greep dateert van 2014, toen het leger premier Yingluck Shinawatra afzette. Daarna regeerde een junta tot de verkiezingen van 2019. Het is veelzeggend dat het leger in acht jaar tijd twee leden van dezelfde familie afzette: in 2006 broer Thaksin, in 2014 zus Yingluck.
Wat eraan voorafgaat
Een staatsgreep komt in Thailand vrijwel nooit uit het niets. Steeds keren dezelfde ingrediënten terug:
- Een langdurige politieke crisis. In 2014 greep het leger in na zeven maanden onrust. Die crisis kostte zes maanden lang aan minstens 28 mensen het leven en raakte zo’n 700 gewonden.
- Straatprotesten van twee kampen. De tegenstelling tussen de stedelijke, royalistische middenklasse en de plattelandsachterban van de Shinawatra-partijen vormt de rode draad sinds 2006.
- Een patstelling die ingrijpen rechtvaardigt. Het leger presenteert zich steevast als neutrale ordehandhaver die bloedvergieten wil voorkomen.
- Welwillendheid van paleis en bureaucratie. De junta van 2006 stelde via een tijdelijke grondwet zelf het kabinet en de wetgevende vergadering aan, en liet de grondwetcommissie samenstellen door staatsambtenaren, academici en royalistische bondgenoten.
Zo verloopt een staatsgreep, stap voor stap
Wie de coups van 2006 en 2014 naast elkaar legt, ziet bijna hetzelfde script. Tot in de teksten van de bevelen toe.
- De staat van beleg wordt afgekondigd, vaak voor zonsopgang. In 2014 deed legerleider Prayuth Chan-ocha dat om 3 uur ’s nachts via televisie, zonder de politie of andere diensten vooraf in te lichten.
- Het leger ontkent aanvankelijk dat het een staatsgreep is. In 2014 liet het weten dat de staat van beleg geen coup was. Veel mensen geloofden daar niets van.
- De partijen worden uitgenodigd voor overleg, dat vastloopt. In 2014 riep Prayuth eerst op tot gesprekken. Toen die mislukten, werden sleutelfiguren van regering en oppositie vastgehouden in de Army Club in Bangkok.
- De feitelijke machtsovername wordt op tv aangekondigd door de legerleider. Prayuth verscheen, geflankeerd door de legertop, op alle grote zenders en verklaarde dat leger en politie voortaan het land bestuurden.
- De regering wordt ontbonden en het kabinet moet zich melden. Het kabinet, inclusief de afgezette premier, kreeg het bevel zich onmiddellijk te melden bij de nieuwe militaire commissie.
- De grondwet wordt opgeschort of afgeschaft. In 2014 schortte de junta de grondwet van 2007 grotendeels op, behalve het hoofdstuk over de koning. In 2006 verdween de grondwet van 1997 helemaal, samen met het parlement en het constitutionele hof.
- Parlement, senaat en soms ook het hof worden ontbonden.
- Avondklok, samenscholingsverbod en censuur volgen. In 2014 gold een avondklok van 22.00 tot 5.00 uur. Politieke bijeenkomsten werden verboden, tegenstanders gearresteerd, internet gecensureerd en de media onder controle gebracht. In 2006 lagen protesten en alle politieke activiteiten stil.
- Er wordt een junta met een eigen naam opgericht. In 2014 heette die eerst de National Peace and Order Maintaining Council, later de National Council for Peace and Order, met Prayuth aan het hoofd.
- De koning bekrachtigt de couppleger. Deze stap is cruciaal: zonder die zegen mist de machtsovername haar legitimiteit binnen de Thaise verhoudingen.
- Een tijdelijke grondwet geeft de junta amnestie en verregaande macht. De junta van 2014 verleende zichzelf via die interim-grondwet zowel amnestie als brede bevoegdheden.
- Er komt een routekaart naar verkiezingen, met een nieuwe permanente grondwet. Op een korte interim-grondwet die partijen en verkiezingen verbiedt, volgt een permanente grondwet die wel verkiezingen toestaat.
- De nieuwe grondwet verankert blijvende militaire invloed. De grondwet die koning Vajiralongkorn in 2017 ondertekende, versterkte de positie van het leger en voorzag in een volledig benoemde senaat en strenge controle op gekozen politici.
Wat een coup betekent voor wie in Thailand is
Voor wie in Thailand woont of er overwintert, draait het minder om kosten in baht dan om beperkingen en duur. Dit overzicht is gebaseerd op de coups van 2006 en 2014:
| Gevolg | Wat het in de praktijk betekende | Jaar |
|---|---|---|
| Avondklok | Verbod om ’s nachts buiten te zijn (2014: 22.00 tot 5.00 uur) | 2014 |
| Samenscholingsverbod | Verbod op politieke bijeenkomsten, later ook op groepen groter dan vijf personen | 2014/2015 |
| Mediacensuur | Tv en radio onderbroken, buitenlandse zenders uit de lucht, controle op sociale media | 2006/2014 |
| Vervoer | Tijdelijke chaos, mensen haastten zich voor de avondklok naar huis, lange rijen bij trein, metro en bus | 2014 |
| Duur militair bewind | Junta regeerde van 2014 tot de verkiezingen van 2019, dus ongeveer vijf jaar | 2014 tot 2019 |
| Geweldsniveau | Meestal bloedeloos, in 2014 geen onmiddellijk verzet, het leger zette zelfs bussen in om demonstranten naar huis te brengen | 2014 |
Uitzonderingen, risico’s en valkuilen
Niet elke machtswisseling verloopt via tanks. Het land kent ook de rechterlijke staatsgreep. Sinds 2006 verloor de familie Shinawatra zes keer de macht via gerechtelijke uitspraken of coups, waarbij het constitutionele hof vaak wordt gezien als instrument van het royalistisch-militaire establishment.
Verder is het goed om te weten dat de couppleger het zelden meteen een coup noemt. Die ontkenning is bijna een vast onderdeel, en wie erop afgaat, onderschat de situatie. Bloedeloos betekent bovendien niet zonder slachtoffers vooraf: het geweld valt meestal voor de coup, tijdens de protesten. En de terugkeer naar democratie duurt jaren en is vaak schijn. Critici noemden de grondwet van 2017 een vorm van gestuurde democratie die teruggrijpt op de Koude Oorlog.
Hardnekkige misverstanden
Rond Thaise coups leven enkele beelden die niet kloppen:
- De staat van beleg betekent dat het meevalt. Onjuist. In 2014 was de staat van beleg in feite al een staatsgreep, en meestal is het de opmaat naar de rest.
- Het leger kiest geen partij. Het leger zegt neutraal te zijn, maar in 2014 kwam de afzetting van de regering precies overeen met het doel van de antiregeringsdemonstranten.
- Dit is uniek en onvoorspelbaar. Het tegendeel is waar. Het patroon herhaalt zich al decennia en is tot in detail herkenbaar.
Praktische tips als je in Thailand bent
Mocht de spanning oplopen, dan helpen een paar simpele voorbereidingen:
- Houd betrouwbare bronnen bij de hand, zoals je ambassade en Engelstalige Thaise media. Lokale tv kan tijdelijk uit de lucht zijn.
- Neem een avondklok serieus en plan vervoer ruim op tijd. Rond de aankondiging ontstaat vaak grote drukte bij trein en bus.
- Vermijd protestlocaties en politieke bijeenkomsten. Daar geldt het eerste verbod en daar valt het meeste risico.
- Zorg dat je wat contant geld en je belangrijke documenten bij de hand hebt, voor het geval banken of diensten kort verstoord raken.
- Registreer je zo nodig bij je ambassade, zodat je noodberichten ontvangt.
Wat onzeker blijft
Het exacte aantal staatsgrepen verschilt per bron. De ene telt er twaalf sinds 1932, de andere dertien geslaagde coups, weer een andere komt op 22 coups in totaal, waarvan er dertien slaagden. Het verschil zit, zoals gezegd, in de definitie.
Ook de actuele inschatting van het couprisico is veranderlijk. In 2025, tijdens de crisis rond premier Paetongtarn Shinawatra, ontkende de legerleiding de geruchten over een coup. Sommige analisten noemden een staatsgreep onwaarschijnlijk vanwege de binnen- en buitenlandse gevolgen, terwijl anderen verwachtten dat Paetongtarn binnen enkele maanden zou vallen. Uiteindelijk verliep haar afzetting via de rechter, niet via het leger. Macht verschuift in Thailand de laatste jaren dus steeds vaker langs de rechterlijke weg.
Slot
Een Thaise staatsgreep volgt een vast script: crisis, staat van beleg, ontkenning, een aankondiging op tv, ontbinding van regering en grondwet, avondklok en censuur, een junta met koninklijke zegen, en jaren later een grondwet die het leger blijvend invloed geeft. Voor wie er woont, ligt het echte risico in de beperkingen, niet in geweld.
Bronnen: The Washington Post, CNN, TIME, CBS News, The Christian Science Monitor, Nation Thailand, CNBC, ConstitutionNet, East Asia Forum en Cambridge University Press.
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Economie11 juni 2026De tweede economie van Thailand: hoe het grijze circuit het land draaiende houdt
Achtergrond11 juni 2026Het draaiboek van de Thaise staatsgreep: zo verloopt een coup, stap voor stap
Reistips11 juni 2026Wanneer kun je het best naar Zuidoost-Azië reizen? Het hangt af van de moesson
Gezondheid11 juni 2026Schimmel en jeuk in de tropen: zo houd je je huid gezond in Thailand