Toen Bangkok een tankstation van de KLM was
Misschien heb je er weleens gestaan, in de rij voor een vlucht naar Chiang Mai, zonder te weten dat op ditzelfde veld in 1924 een Fokker uit Amsterdam neerstreek. Don Mueang draaide toen al tien jaar als militair vliegveld. De KLM maakte er de eerste commerciële landing.
Vijf jaar later werd Bangkok een vast adres in de dienstregeling van de Indië-route, veertienduizend kilometer van Schiphol naar Batavia. Het toestel tankte er bij en de reizigers strekten de benen, soms maar een uur, soms een hele nacht. Dit is het verhaal van die tussenstop, en van wat ervan overbleef.
Een militair grasveld met een primeur
Don Mueang ging op 27 maart 1914 open als basis van de Siamese luchtmacht. Het was pas het tweede vliegveld van het land, na Sra Pathum, het terrein waar nu de paardenrenbaan van de Royal Bangkok Sports Club ligt. Tien jaar lang vlogen er vrijwel alleen militairen, tot in november 1924 een eenmotorige Fokker F.VII uit Nederland verscheen. Die machine, de H-NACC, was op 1 oktober van Schiphol vertrokken voor de allereerste vlucht naar Batavia en had onderweg zo’n beetje alles meegemaakt wat er mis kon gaan.
Boven Bulgarije begaf de motor het. De bemanning zette het toestel bij Plovdiv aan de grond en zat daar wekenlang vast, tot lezers van het weekblad ‘Het Leven’ thuis geld ophaalden voor een nieuwe motor. Op 24 november, 55 dagen na vertrek, landde de Fokker eindelijk in Batavia. De tussenlanding in Siam leverde Don Mueang intussen een primeur op die op geen enkel bord in de vertrekhal staat: de eerste commerciële vlucht in de geschiedenis van het veld.
De langste lijndienst ter wereld
Na een serie proefvluchten in 1928 en 1929 begon KLM in september 1929 met een geregelde dienst op Batavia. Op 25 september 1930 ging de lijn officieel open, eerst elke veertien dagen, vanaf oktober 1931 wekelijks en vanaf 1937 drie keer per week. Tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog kon je nergens ter wereld een langere lijndienst boeken.
De route las als een aardrijkskundeles: Marseille, Rome, Athene, Caïro, Bagdad, Bushire, Jask, Karachi, Jodhpur, Allahabad, Calcutta, Akyab, Rangoon, Bangkok, en dan via Medan en Palembang naar Batavia. De haltes verschoven in de loop van de jaren, maar Bangkok bleef er altijd tussen staan. Ergens tussen Rangoon en de Malakka-route moest het toestel kunnen bijtanken, en Don Mueang lag precies goed.
Bijtanken in de ochtendhitte
Hoe zo’n stop eruitzag, valt af te lezen aan de dienstregeling van 1938. De DC-3 overnachtte in Rangoon en vertrok om half zes ’s ochtends voor de 580 kilometer naar Bangkok. Tanken, papieren, postzakken, en weer verder naar het zuiden. De hele reis duurde toen nog vijfenhalve dag. In de tragere Fokker-jaren, toen je negen tot twaalf dagen onderweg was, bleven reizigers weleens hangen in de stad. Het Oriental Hotel aan de rivier rekent zijn eerste per vliegtuig aangekomen gasten tot het jaar 1931.
Het veld beleefde intussen zijn eigen geschiedenis. In oktober 1933 vochten royalistische opstandelingen en regeringstroepen om Don Mueang tijdens de Boworadet-opstand. Voor de passagiers uit Amsterdam was Siam een tussenstop; voor Siam zelf was het vliegveld die maand de inzet van een machtsstrijd.
Negenhonderd gulden voor een enkele reis
Goedkoop was er niets aan. Een enkele reis Amsterdam-Batavia kostte rond de 900 gulden, al lopen de bedragen per jaar en per bron uiteen. Vrijwel niemand betaalde dat uit eigen zak: aan boord zaten zakenlieden, bestuursambtenaren en een enkele rijke particulier. Wie gewoon verlof had, nam de boot, die er weken over deed.
De post was minstens zo belangrijk als de passagier. Een brief die per mailboot weken onderweg was, lag per vliegtuig binnen dagen op een bureau in Batavia. Voor bedrijven met kantoren in Indië was dat het verschil tussen meebeslissen en achter de feiten aanlopen.
De Pelikaan haalt de kerst
Het beroemdste bezoek aan Don Mueang kwam in december 1933. KLM wilde laten zien wat de lijn kon en stuurde de Pelikaan, een Fokker F.XVIII met alleen kerstpost aan boord, van Amsterdam naar Batavia. Gezagvoerder Iwan Smirnoff en zijn drie bemanningsleden deden er via Bagdad, Karachi en Bangkok vier dagen en ruim vier uur over, op een lijn waar de gewone dienst toen ongeveer negen dagen voor nodig had.
Op 23 december lag de kerstpost in Batavia, en de terugvlucht lukte ook binnen vier dagen. Nederland liep er destijds voor uit: er verschenen herdenkingsmunten en er kwam later zelfs een hoorspel over de vlucht.
De oorlog knipt de lijn door
In mei 1940 hield het op. Duitse troepen bezetten Nederland en daarmee viel het beginpunt van de lijn weg. Don Mueang kreeg kort daarna andere gebruikers: het Japanse leger nam het veld in de oorlogsjaren in gebruik en geallieerde vliegtuigen bombardeerden het meer dan eens. Na de Japanse capitulatie zat er van september 1945 tot maart 1946 nog kort de Britse RAF. Batavia heet inmiddels Jakarta, en de wereld waarvoor de lijn ooit was bedacht, kwam na de oorlog niet meer terug.
Wat er nog van over is
Don Mueang draait nog altijd, en hoe. Wie tegenwoordig met een prijsvechter naar Chiang Mai of Phuket vliegt, vertrekt van hetzelfde veld dat de burgerluchtvaart nog steeds deelt met de Thaise luchtmacht. Tussen de rolkoffers en de 7-Eleven in de vertrekhal merk je weinig van de jaren dertig, maar ouder dan hier wordt vliegen in Azië nergens.
En de KLM? Die vliegt nog steeds op Bangkok, tegenwoordig non-stop naar Suvarnabhumi in ongeveer elf uur en een kwartier. Zelfde maatschappij, zelfde stad. Alleen het bijtanken hoeft niet meer.
Sta je binnenkort op Don Mueang te wachten tot je groep mag boarden, kijk dan even naar de luchtmachtkant van het veld. Daar landde in 1924 een eenmotorige Fokker die er 55 dagen over deed om van Amsterdam in Batavia te komen. Jouw vertraging van veertig minuten valt dan wel mee.
Bronnen: Wikipedia, fokker-history.com, Northwest Airlines History Center, KLM
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Expats en pensionado19 juli 2026Getrouwd met een Thaise? Zo telt je vrouw mee voor je toeslagen, ook zonder BSN
Vliegtickets19 juli 2026Schiphol telt 17 directe vluchten per week naar Bangkok: vliegen voor minder dan 800 euro kan weer
Vliegtickets19 juli 2026Wanneer je het beste in Bangkok kunt landen en vertrekken: aankomst- en vertrektijden van je vlucht
Achtergrond19 juli 2026Lippenstift tegen de weduwegeest: de dood die Isaan al generaties niet begrijpt