Hoe een ambtenaar in Ratchaburi de hiv-golf in de branche brak

Tussen juni 1989 en juni 1990 steeg het aandeel sekswerkers met hiv in de Thaise huizen van 3,1 naar 9,3 procent. Een regionale gezondheidsambtenaar in Ratchaburi bedacht toen een simpele regel voor de hele branche. Twee jaar later gold die in het hele land, en binnen een paar jaar draaiden de cijfers om.

Aan het eind van de jaren tachtig stond Thailand aan het begin van een epidemie die niemand meer kon wegkijken. In juni 1991 had 15,2 procent van de sekswerkers in de huizen hiv. Bij de jonge mannen die op hun 21e voor de dienstplicht werden gekeurd, liep het op van 0,5 procent in november 1989 naar 3 procent twee jaar later. Het antwoord kwam niet uit een ministerie in Bangkok, maar uit Ratchaburi. Daar zat Wiwat Rojanapithayakorn, hoofd van het regionale bureau voor de bestrijding van besmettelijke ziekten.

Een regel zonder uitzonderingen

Het idee was bijna beledigend eenvoudig: in elke zaak een condoom bij elke klant, zonder uitzondering. De kracht zat in dat woord elke. Doen alle zaken in een provincie mee, dan heeft een klant die weigert geen alternatief om de hoek. Een vrouw hoefde niet zelf te onderhandelen; de regel van het huis deed dat.

Het werkte snel. Volgens het WHO-bulletin daalde het aandeel soa’s onder sekswerkers in Ratchaburi binnen twee maanden na de start van 13 procent naar minder dan 1 procent.

Gratis dozen en een agent aan tafel

In augustus 1991 besloot het nationale aidscomité, met de premier als voorzitter, het programma in het hele land in te voeren. Het ministerie van Volksgezondheid leverde zo’n 60 miljoen condooms per jaar gratis aan de zaken en aan de vrouwen zelf. Klinieken deden twee tot vier keer per maand controles, mobiele teams gingen langs de zaken.

De politie hielp in ongeveer een derde van de provincies om eigenaren naar de vergaderingen te krijgen. Sluiting was het dreigement, maar dat bleef meestal bij dreigen: in het jaar voor de evaluatie van UNAIDS had één provinciale gezondheidsdienst één zaak gesloten. Bijzonder blijft het wel. Een overheid die prostitutie strafbaar stelt, zat aan tafel met eigenaren van zaken die officieel niet hoorden te bestaan, en deelde daar dozen uit.

Van 14 naar 94 procent

Begin 1989 gebruikte ongeveer 14 procent van de sekswerkers bij klanten een condoom, in juni 1993 was dat 94 procent. Dat bleek uit een studie in The Lancet uit 1994, met Wiwat als medeauteur. Het aantal soa-gevallen bij mannen daalde met 79 procent. UNAIDS zag tussen 1991 en 1993 bij jonge mannen een tien keer lagere kans op een soa en een vijf keer lagere kans op een nieuwe hiv-besmetting.

Toch liep het percentage vrouwen met hiv in de huizen in dezelfde Lancet-tabel nog op tot 29,5 procent eind 1993. Dat lijkt tegenstrijdig, maar dat cijfer telt iedereen die het virus al had, ook van voor de regel. Andere Aziatische landen kopieerden het programma. Wiwat zelf leidde later het landenkantoor van de WHO in Mongolië, een bestemming die weinig mensen bij deze carrière zouden raden.

De bars en de slaapkamer bleven buiten beeld

Het programma had blinde vlekken. Het draaide om de huizen waar iedereen wist wat er gebeurde. Bij bars, karaokezaken en massagesalons gaven eigenaren vaak niet toe dat er sekswerk was, en daar lag het gebruik lager. Thuis veranderde er weinig: bij echtgenotes en vriendinnen bleven veel mannen het condoom gewoon laten liggen.

In 1998 sneed de overheid in het geld voor gratis condooms en aidsremmers. In 2000 lag het binnenlandse budget voor hiv-preventie ongeveer een kwart lager dan in 1997. Een studie uit 2007 vond dat minder dan de helft van de jongens in de elfde klas bij de eerste keer een condoom gebruikte. Dat jaar begon een nieuwe tv-campagne met de slogan Trots om condooms bij je te dragen.

Waar de branche nu staat

De UNAIDS-cijfers over 2024 ogen goed: 0,8 procent van de sekswerkers heeft hiv en 94,7 procent gebruikt een condoom. In het hele land leven ongeveer 620.000 mensen met hiv, met zo’n 7300 nieuwe besmettingen per jaar.

Een onderzoek dat in juli 2026 verscheen in het Journal of the International AIDS Society, met de Thaise organisatie SWING als partner, laat een minder rooskleurige kant zien. Van 1511 sekswerkers in zeven provincies, waaronder Bangkok en Chonburi met Pattaya, had 11,3 procent in de week voor het onderzoek onbeschermd contact met een klant. Meer dan de helft, 53,5 procent, schatte het eigen risico als laag of nul. De onderzoekers wijzen naar de wet: sekswerk is nog altijd strafbaar onder de prostitutiewet van 1996, en dat houdt mensen weg bij testen en preventie. In 1991 zat de overheid ondanks het verbod nog gewoon met de eigenaren aan tafel.

Na middernacht is een vaste rubriek op Thailandblog, elke vrijdag.

Bronnen: UNAIDS, Bulletin of the World Health Organization, Journal of the International AIDS Society (geraadpleegd 19 november 2026).

Over deze blogger

Redactie
Redactie
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. Wij maken o.a. gebruik van AI om onderzoek te doen naar onderwerpen en het schrijven over deze onderwerpen. Wij genereren ook foto's met AI, maar gebruiken daarnaast ook stockfoto's. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.

Laat een reactie achter