Wat je Thaise schoonfamilie zegt, zei je oma ook
Wie in Thailand woont, merkt het vanzelf: eten zit overal in de taal. Een Thai vraagt niet of je honger hebt, maar of je al rijst hebt gegeten. Precies zoals wij het over brood hebben als het om geld of overleven gaat. Twee volken, twee basisvoedsels, en toch verrassend vaak dezelfde gedachte erachter.
Echt identieke eetspreekwoorden zijn zeldzaam, dat zeg ik er eerlijk bij. Vaker bestaat dezelfde les in beide talen, maar kiest elke taal zijn eigen ingrediënt. Waar wij een appel of een brood pakken, pakt de Thai een vis of een kom rijst. Zo simpel is het.
Eten zit overal in de Thaise taal
In het Thais betekent kin khao letterlijk “rijst eten”, en het is gewoon het woord voor eten. Rijst is er wat brood bij ons is, het gewoonste dagelijkse voedsel, en juist daarom duikt het op zodra het over iets belangrijks gaat. Wij hebben brood op de plank, we eten droog brood als het tegenzit, en we spreken het woord van wie ons brood geeft. De Thai doet dat met rijst.
Dat is eigenlijk de kern als je de twee talen naast elkaar legt. Niet zozeer dat er precies dezelfde spreekwoorden bestaan, maar dat beide culturen naar hun meest basale bord grijpen zodra het over geld, honger of verraad gaat. Bij ons ligt er brood op tafel, bij hen een kom rijst en een vis ernaast.
Grote vissen eten de kleine
Dit is de schoonste tweeling die ik kon vinden. Wij zeggen: de grote vissen eten de kleine. Machtige mensen buiten de zwakkeren uit. In het Thais heet dat ปลาใหญ่กินปลาเล็ก (plaa yài kin plaa lék), letterlijk grote vis eet kleine vis. Het woordenboek van de Thaise Koninklijke Academie omschrijft het net zo: wie meer macht of kracht heeft, wint altijd van wie minder heeft.
Eerlijk is eerlijk, dit beeld is bijna overal ter wereld hetzelfde. De Engelsen kennen het, de Chinezen kennen het. Het ligt zo voor de hand dat vrijwel elke taal het in dezelfde vorm heeft. Dat maakt het niet minder waar, maar wel minder bijzonder dan het lijkt.
De rotte appel en de rotte vis
Bij ons bederft één rotte appel de hele mand. In Thailand is het een rotte vis: ปลาเน่าตัวเดียวเหม็นทั้งข้อง (plaa nao tua diao men thang khong), oftewel één rotte vis laat de hele fuik stinken. Die khong is een gevlochten viskorf, geen fruitmand, en voor een Thai is dat beeld net zo dichtbij als de appel voor ons. De les is exact dezelfde: één slecht exemplaar trekt de reputatie of de sfeer van de hele groep omlaag.
Het aardige is dat Thai zelf de link naar onze appel al leggen. Op Thaise taalsites staat dit spreekwoord gewoon naast de Engelse variant over de rotte appel in het vat. Twee volken die aan het water wonen, en allebei pakten ze hun eigen dagelijkse kost om te zeggen dat bederf besmettelijk is.
Het brood, de rijst en de dankbaarheid
Wij kennen “wiens brood men eet, diens woord men spreekt”. Er zit een wrange kant aan: van wie je afhankelijk bent, naar die praat je. Afhankelijkheid buigt je tong. De Thai hebben iets wat op hetzelfde punt draait, maar de moraal net anders legt. ข้าวแดงแกงร้อน (khao daeng kaeng ron), rode rijst en hete curry, is een herinnering om dankbaar te zijn tegenover wie je gevoed heeft. Het staat voor bunkhun, het besef dat je iets verschuldigd bent aan wie goed voor je was. Ons spreekwoord is nuchter en een tikje wantrouwig; jouw mening is zo ongeveer gekocht. Het Thaise is deugdzaam, wees dankbaar, dat hoort.
De keerzijde daarvan is een van de bekendste gezegden van het land: กินบนเรือนขี้บนหลังคา (kin bon reuan khi bon langkha), eten in het huis en schijten op het dak. Het betekent ondankbaarheid tegenover wie je onderdak en eten gaf. Het beeld komt van een kat, legt de Koninklijke Academie uit, die netjes binnen eet maar op het dak zijn behoefte doet. En dat was vroeger een echt probleem, want op die daken vingen mensen het regenwater op om te drinken. Kattenpoep erbovenop, en je kon het niet meer gebruiken. Het eten is in dit spreekwoord dus eigenlijk bijzaak. De kern is de ondank, en een dak vol viezigheid dat niemand had gevraagd.
Spreekwoorden die je voor de gek houden
Hier moet je oppassen, want sommige gezegden lijken op elkaar en betekenen iets heel anders. Van twee walletjes eten is bij ons van beide kanten profiteren, handig opportunisme. Het Thaise จับปลาสองมือ (jap plaa song meu), met twee handen vis vangen, betekent juist twee dingen tegelijk willen en ze allebei mislopen. Aan de buitenkant broers, in de les elkaars tegenpool.
Zo ook met verandering van spijs doet eten, dat over afwisseling gaat. Het lijkt op ข้าวใหม่ปลามัน (khao mai plaa man), nieuwe rijst en vette vis, maar dat gaat over de frisheid van iets nieuws, meestal een pril huwelijk of prille liefde. Wie ze verwart, zegt iets onwaars aan tafel, en een Thai hoort dat meteen.
En soms past er helemaal niets
Lang niet elk eetspreekwoord steekt de grens over. “De soep wordt nooit zo heet gegeten als ze wordt opgediend”, dat het altijd meevalt, heeft geen Thaise tegenhanger die met eten werkt. En het Thaise ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ (tam nam phrik lalai maenam), chilipasta stampen en die in de rivier oplossen voor verspilde moeite, komt bij ons het dichtst bij water naar de zee dragen. Dat is water, geen eten. De overlap is dus echt kleiner dan je zou hopen.
Twee Thaise gezegden om te bewaren
Deze hebben geen Nederlandse tegenhanger, maar ze zijn te mooi om te laten liggen. ใกล้เกลือกินด่าง (klai kleua kin dang), dicht bij het zout maar toch als eten, betekent dat je het waardevolle misloopt terwijl het vlak naast je ligt. De ander is lastig netjes te vertalen, maar de strekking is helder: กำขี้ดีกว่ากำตด (kam khi dee kwa kam tot) zegt dat iets vasthouden, hoe onaanzienlijk ook, beter is dan lucht vasthouden. Iets is beter dan niets, in stevige boerentaal.
Probeer er maar eens een. Zeg tegen je schoonvader dat één rotte vis de hele fuik laat stinken en kijk wat hij doet. Misschien knikt hij en zet hij er zelf een tegenover. Misschien haalt hij zijn schouders op en pakt hij nog wat rijst.
Bronnen: Koninklijke Academie van Thailand, Ensie Spreekwoordelijk Nederlands
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Analyse11 juli 2026Analyse: Thailand verliest economisch terrein aan sneller groeiende ASEAN-buren
Achtergrond11 juli 2026Het leven achter de tralies: hoe buitenlanders een Thaise gevangenis overleven
Vliegtickets11 juli 2026De koers die je in de gaten houdt voor je Thailand-ticket is de verkeerde
Vliegtickets11 juli 2026Vliegdeals Thailand zaterdag 11 juli 2026: Amsterdam naar Thailand met Etihad Airways vanaf €484
Mooi onderwerp, dacht dat deze een aardig vergelijk is met กำขี้ดีกว่ากำตด (kam khi dee kwa kam tot)
‘Beter één vogel in de hand dan tien in de lucht’
Had heel veel jaren geleden een maatje dat, dat soort gezegden uit de mouw schudden.
Deze twee bezigde hij regelmatig.
Geloof niet dat het de dikke van dalen heeft gekend.
De guldens rollen voorbij terwijl je de centen op aan het rappen bent.
In een kleine vijver ben je algauw de grootste kikker.