Zet twee verdachten naast elkaar. De verdenking is gelijk, hun strafblad is blanco en beiden wonen al jaren op hetzelfde adres. De eerste heeft spaargeld. De tweede verdient per dag of bewerkt grond waarop nog een lening rust. Bij dezelfde borgsom is de beslissing op papier gelijk, maar alleen de eerste kan naar huis en zijn zaak voorbereiden. De ander verliest werkdagen en laat mogelijk een gezin zonder inkomen achter.
De Thaise regels zetten geld op de laatste plaats
De Thaise grondwet gaat uit van onschuld totdat een rechter definitief anders beslist. Ook de regels van de hoogste rechterlijke macht zijn helder. Sinds 2022 moeten rechtbanken bij voorlopige vrijlating eerst kijken naar vrijlating zonder borg en zonder onderpand. Een belofte om op de zitting te verschijnen kan voldoende zijn.
Als de rechter meer zekerheid nodig vindt, kan hij een meldplicht, reisverbod, contactverbod of toezicht opleggen. Elektronische controle is bedoeld voor verdachten met een hoog risico. Geld of bezit staat pas aan het einde van die reeks.
De rechter hoort ook rekening te houden met iemands vermogen om onderpand te vinden. Sinds een wijziging uit 2025 moeten rechtbanken medeverdachten afzonderlijk beoordelen. De rechter kan de vrijlating zelfs voortzetten als een garant zich terugtrekt, zolang nieuwe risico’s ontbreken.
Toch blijven er richtbedragen. Bij veel feiten geldt als bovengrens 10.000 baht voor ieder jaar van de maximale gevangenisstraf. Een verdenking waarop maximaal tien jaar staat, kan zo uitkomen op 100.000 baht. Bij levenslang noemt de regeling 300.000 baht en bij de doodstraf 400.000 baht.
Honderdduizend baht is niet voor iedereen hetzelfde
Het Thaise minimumloon ligt, afhankelijk van provincie en bedrijfstak, tussen 337 en 400 baht per dag. Een borgbedrag van 100.000 baht staat daarmee gelijk aan 250 tot bijna 297 volledige brutodaglonen. Daar zijn eten, huur, vervoer en schoolgeld nog niet vanaf.
Een familielid dat eigen geld of geschikt bezit inbrengt, mag soms volstaan met 20 procent van het vastgestelde bedrag. Dat is geen automatisch recht. En zelfs 20.000 baht vertegenwoordigt voor een minimumloner 50 tot 59 werkdagen bruto.
Voor iemand met spaargeld is borg tijdelijk geblokkeerd vermogen. Een arm gezin moet lenen, goud verpanden, land belasten of een commerciële garant betalen. De rechtbank kan het geld na afloop teruggeven, maar rente en bemiddelingskosten komen niet terug. Een kleine boer heeft misschien land, maar geen bruikbare eigendomsakte zonder hypotheek. Een student heeft zelden bezit op eigen naam.
Daar ontstaat de scheve behandeling. De rechter hoeft armoede nergens als reden voor opsluiting op te schrijven. Het is genoeg om een bedrag vast te stellen dat voor de ene verdachte haalbaar is en voor de andere niet.
Hoge toekenningscijfers vertellen maar de helft
De landelijke cijfers lijken op het eerste gezicht gunstig. In 2019 dienden verdachten 217.903 verzoeken om voorlopige vrijlating in. Rechtbanken stonden er 200.713 toe, ruim 92 procent. De toenmalige president van het Hooggerechtshof plaatste daar zelf een belangrijke kanttekening bij: rechtbanken behandelden jaarlijks ongeveer 500.000 tot 600.000 strafzaken, maar ontvingen slechts rond de 200.000 verzoeken om vrijlating.
Een hoog percentage toewijzingen zegt dus niets over verdachten die niet aanvragen, de procedure niet kennen of bij voorbaat geen onderpand kunnen aanbieden. Ook maakt de statistiek geen onderscheid tussen vrijlating zonder geld en werkelijk gestort geld of bezit.
Dat geld niet de beste maatstaf voor betrouwbaarheid is, blijkt uit oudere landelijke cijfers van de rechterlijke macht. In 2017 kregen 217.495 verdachten voorlopige vrijlating. Van hen werden er 3.467 als gevlucht geregistreerd, 1,61 procent. Vrijlating brengt risico mee, maar het overgrote deel verscheen kennelijk wel.
Intussen zaten eind 2025 nog 30.428 mensen in Thais voorarrest, ruim 10 procent van alle gevangenen. Dat waren er 28 procent meer dan in januari 2021, terwijl de totale gevangenispopulatie in diezelfde periode met 11 procent daalde. Niet al deze mensen zitten vast omdat ze een borgsom niet konden betalen. In de openbare cijfers staan weigering, ontbrekend onderpand, procesfase en inkomen echter niet aan elkaar gekoppeld. Daardoor is niet vast te stellen hoe groot de armoedestraf precies is.
Het Justice Fund kan voor mensen met weinig geld borg en juridische kosten betalen. De hulp is niet automatisch. De aanvrager wordt opnieuw beoordeeld op onder meer vluchtgevaar, de verdenking en zijn financiële positie. Wie het fonds niet kent of niet tijdig bereikt, blijft buiten beeld.
Voorarrest kan ook de rechtszaak veranderen
Twee verdachten met dezelfde aanklacht vergelijken vraagt meer dan de borgsom. Een eerlijk onderzoek moet ook leeftijd, strafverleden, woonplaats, bewijs, advocaat en vluchtgevaar meenemen. Iemand die eerder is gevlucht, is immers niet vergelijkbaar met iemand die altijd op zittingen verscheen.
Juist daarom is de ontbrekende informatie zo hinderlijk. De Thaise rechtbanken publiceren geen landelijk gekoppeld bestand met inkomen, beroep, gestorte borg, soort onderpand, duur van het voorarrest en het uiteindelijke vonnis. Ook is niet zichtbaar hoeveel mensen later zijn vrijgesproken of korter werden veroordeeld dan zij al vastzaten.
Een Amerikaanse studie, gebaseerd op de min of meer willekeurige verdeling van zaken over strenge en minder strenge borgrechters, laat zien waarom die koppeling nodig is. Voorarrest vergrootte de kans op een veroordeling, vooral doordat opgesloten verdachten vaker schuld bekenden. Later werkten zij ook minder vaak in de formele economie. Dat bewijst niets voor Thailand, maar maakt gericht Thais onderzoek wel dringend.
Een verdachte in vrijheid kan documenten zoeken, getuigen spreken en met zijn advocaat overleggen. Een verdachte in een overvolle gevangenis wil vooral naar buiten. Voor een alleenstaande kostwinner tikt iedere dag door. Schuld bekennen kan eerder een einde aan de hechtenis maken dan maanden wachten. Zo kan de borgbeslissing ook de afloop van de zaak beïnvloeden.
Tot slot
Thailand heeft de afgelopen jaren verstandige regels ingevoerd. Vrijlating zonder geld moet vooropstaan, risico’s moeten per persoon worden beoordeeld en rechters hebben alternatieven voor een contante borgsom. Op papier is de richting duidelijk.
Gelijke regels leveren pas gelijke rechtsbescherming op als rechtbanken vastleggen wat er gebeurt. Publiceer daarom per geanonimiseerde zaak het inkomen, de borgvorm, het bedrag, de duur van de hechtenis en de afloop. Controleer ook of rechters hebben onderzocht wat een verdachte kan betalen voordat zij onderpand vragen.
Zolang die cijfers ontbreken, kan Thailand wel zeggen dat arm en rijk dezelfde kans op vrijheid krijgen, maar niemand kan het controleren. Hoeveel dagloners, studenten en kleine boeren in 2025 vastbleven, terwijl een vergelijkbare verdachte met geld naar huis ging, staat nergens in de landelijke statistiek.
Bronnen:
- Royal Gazette, regeling voorlopige vrijlating en borgstelling uit 2022
- Royal Gazette, wijziging van de regeling uit 2025
- FIDH en UCL, Thailand Annual Prison Report 2026
- Thailand Institute of Justice, interview met de president van het Hooggerechtshof
- Court of Justice, onderzoek naar elektronische controle en voorlopige vrijlating
- Justice Fund, hulp bij borg en juridische kosten
- American Economic Association, onderzoek naar de gevolgen van voorarrest
- OECD, Access to Justice and the Economic Implications of Crime and Violence in Thailand
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Expats en pensionado30 juli 2026Verzekerde expats moeten in Thaise privéklinieken vaak toch eerst zelf voorschieten
Belasting Thailand30 juli 2026Wanneer Thailand jouw overgemaakte buitenlandse inkomen belast
Gezondheid30 juli 2026Erectiepillen in Thailand: streng geregeld op papier, overal te koop in de praktijk
Gezondheid30 juli 2026Thaise artsen misten scrubtyfus bij tien van zeventien overleden patiënten