Wie DEET op armen en benen smeert, verwacht dat muggen op afstand blijven. Onderzoekers ontdekten echter dat vrouwelijke exemplaren van de gelekoortsmug, Aedes aegypti, hun gedrag door ervaring kunnen aanpassen. Deze soort kan dengue, chikungunya, zika en gele koorts overbrengen.
Tijdens het onderzoek kregen muggen meerdere keren toegang tot warm bloed, terwijl ze tegelijk DEET roken. Na drie van deze ervaringen reageerde ongeveer 60 procent op alleen de geur van DEET met pogingen om te bijten. In verschillende controlegroepen lag dat percentage tussen 13 en 23 procent.
De muggen hadden dus een eenvoudige associatie gevormd: deze geur betekent voedsel. Dat lijkt op aangeleerd gedrag waarbij een dier een prikkel koppelt aan een beloning. Een geur die normaal afstoot, kan daardoor tijdelijk aantrekkelijk worden.
Effect ontstond onder specifieke omstandigheden
De uitkomst klinkt verontrustend, maar vraagt om nuance. Het onderzoek vond plaats in een gecontroleerd laboratorium. De muggen werden bewust en herhaaldelijk tegelijk aan DEET en bloed blootgesteld. Buiten krijgen ze te maken met wind, lichaamsgeur, beweging, warmte, koolstofdioxide en allerlei andere prikkels.
Ook veranderde de chemische werking van DEET niet. Een voldoende hoge concentratie bleef de muggen afschrikken. Het aangeleerde gedrag werd vooral zichtbaar wanneer de hoeveelheid DEET laag genoeg was om een bloedmaaltijd toe te laten, maar nog wel duidelijk waarneembaar was.
Dat kan in de praktijk gebeuren wanneer iemand het middel uren eerder heeft aangebracht en de beschermende werking door zweten, water of wrijving is afgenomen. Een mug die dan toch succesvol prikt, zou de resterende geur met voedsel kunnen verbinden. Of dit buiten het laboratorium vaak gebeurt en hoelang muggen die herinnering vasthouden, is nog niet duidelijk.
DEET blijft een betrouwbaar afweermiddel
Het onderzoek toont niet aan dat DEET geen bescherming meer biedt. Internationale gezondheidsorganisaties beschouwen het nog steeds als een van de betrouwbaarste middelen tegen muggen en andere stekende insecten. Ook icaridine, IR3535 en sommige geregistreerde producten met PMD kunnen bescherming bieden.
DEET doodt muggen niet. Het beïnvloedt hun zintuigen, waardoor ze menselijke geuren en andere signalen minder goed kunnen gebruiken om een geschikte plek te vinden. De werking hangt onder meer af van:
- de concentratie van de werkzame stof;
- de hoeveelheid die je aanbrengt;
- warmte en luchtvochtigheid;
- zweten, zwemmen en afdrogen;
- het tijdstip waarop je het middel opnieuw gebruikt.
Een hogere concentratie beschermt doorgaans langer, maar boven ongeveer 50 procent neemt de beschermingsduur nauwelijks verder toe. Opnieuw smeren blijft belangrijk zodra muggen weer beginnen te steken, maar nooit vaker dan op het etiket staat.
Extra belangrijk voor inwoners en reizigers in Thailand
De ontdekking is relevant voor Thailand, waar dengue regelmatig voorkomt. De Aedes aegypti leeft graag dicht bij mensen en legt eitjes in kleine hoeveelheden stilstaand water. Denk aan emmers, bloempotten, dakgoten, oude banden en open waterbakken.
Deze mug steekt vooral overdag, met veel activiteit in de vroege ochtend en tegen het einde van de middag. Alleen onder een klamboe slapen is daarom niet genoeg. Een bredere aanpak biedt meer bescherming:
- draag luchtige kleding die armen en benen bedekt;
- gebruik DEET, icaridine of IR3535 volgens de gebruiksaanwijzing;
- plaats horren voor ramen en deuren;
- slaap zo nodig ook overdag onder een klamboe;
- maak waterbakken wekelijks leeg en schoon;
- verwijder voorwerpen waarin regenwater blijft staan.
Gebruik je ook zonnebrandcrème, smeer die dan eerst. Breng het muggenmiddel enkele minuten later aan. Combinatieproducten zijn minder praktisch, omdat zonnebrand meestal vaker opnieuw moet worden aangebracht dan DEET.
Geen reden om de muggenspray weg te gooien
Muggen blijken flexibeler en slimmer dan lang werd aangenomen. Ze kunnen zelfs een onaangename geur koppelen aan een geslaagde bloedmaaltijd. Toch bewijst dit laboratoriumonderzoek niet dat DEET muggen voortaan aantrekt. De belangrijkste les is eenvoudiger: breng het middel goed aan, laat de bescherming niet ongemerkt verdwijnen en combineer het met kleding, horren en het verwijderen van broedplaatsen.
Bronnen: Journal of Experimental Biology, Wereldgezondheidsorganisatie, Centers for Disease Control and Prevention.
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
AOW23 juli 2026Acht op tien AOW’ers merken dat hun koopkracht daalt
Verkeer en vervoer23 juli 2026Met je rijbewijs in Thailand: dit geldt voor auto en scooter
Kort nieuws23 juli 2026Thailand nieuwsoverzicht donderdag 23 juli 2026
Geschiedenis23 juli 2026Hoe koning Mangrai het noorden van Thailand tot één rijk smeedde