De Isaan telt twintig provincies en ruim 22 miljoen inwoners, ongeveer een derde van Thailand. Vrijwel iedereen daar spreekt thuis een taal die aan de overkant van de Mekong gewoon Lao heet. In Bangkok heet diezelfde taal officieel Noordoost-Thais. Dat verschil is geen taalkunde, maar politiek.
Die politiek begon met deportaties en eindigde voorlopig bij een stembus. Er kwamen belastingambtenaren, dienstplicht, Thaise schoolboeken en in 1902 ook kanonnen. Toch bepaalt de regio sinds 2001 wie er in Bangkok regeert, of dat nu uitkomt of niet. In februari draaide dat opnieuw om. Hieronder de route van Lao Vorstendom naar Thais kiesdistrict.
Het begon met een verwoeste stad
In 1779 nam het leger van koning Taksin Vientiane in. De stad bleef staan, maar de Emerald Buddha ging mee naar Siam, samen met enkele duizenden Lao families die bij Saraburi werden neergezet. Bijna vijftig jaar later probeerde koning Anouvong van Vientiane er alsnog onderuit te komen. In januari 1827 trokken zijn legers over de Khorat-vlakte tot op drie dagmarsen van Bangkok. Het liep uit op een tegenaanval, de plundering en verwoesting van Vientiane, en de dood van Anouvong in gevangenschap.
Wat daarna gebeurde, bepaalt tot vandaag wie er in de Isaan woont. Siam verplaatste de bevolking van de centrale Mekong-streek naar de rechteroever, het huidige noordoosten van Thailand. Tienduizenden mensen, in golven, tot in de jaren dertig van de negentiende eeuw. Volwassen mannen werden getatoeëerd om belasting en herendienst te kunnen innen. Als je je Thaise partner ooit hebt horen zeggen dat haar familie “eigenlijk Lao” is, dan klopt dat historisch beter dan de meeste schoolboeken toegeven.
Fransen aan de Mekong, en ineens had Bangkok haast
In 1893 dwong Frankrijk met kanonneerboten af dat de Mekong de grens werd. Alles op de linkeroever ging naar Frans Indochina. Parijs beschouwde Lao-sprekenden als beschermelingen, ook die aan de andere kant van de rivier, en dat was voor Bangkok precies het probleem. Een provincie met “Lao” in de naam was een uitnodiging.
Prins Damrong Rajanubhab voerde daarom het thesaphiban-systeem door, vastgelegd in de bestuurswet van 1897. Lokale vorstenhuizen verloren hun inkomsten en hun benoemingsrecht aan commissarissen uit Bangkok. Er kwam belastinginning, er kwam dienstplicht. En de namen gingen op de schop: Monthon Lao Kao heette in 1899 nog Noordoostelijke Monthon en werd in 1900 Monthon Isan. Isan is Sanskriet voor noordoost. De regio werd dus vernoemd naar haar ligging ten opzichte van de hoofdstad, niet naar de mensen die er woonden.
De opstand die geen monument kreeg
Rond 1901 ging in het noordoosten het verhaal dat er een ramp zou komen en dat een phu mi bun, een man met verdienste, de wereld zou gaan regeren. Ong Man, een luitenant van de Lao ziener Ong Keo, riep zichzelf uit tot die man. Op 28 maart 1902 overviel zijn groep het stadje Khemmarat, doodde twee ambtenaren en ontvoerde de gouverneur. Commissaris Sanphasitthiprasong stuurde vierhonderd soldaten naar Surin, Sisaket, Yasothon en Ubon.
Op 3 april liep een colonne rebellen bij Ban Saphue in een hinderlaag. Driehonderd doden, vierhonderd gevangenen, geëxecuteerd op het plein Thung Sri Muang in Ubon. Lokale overlevering zegt dat vrouwen die in de buurt moesten zijn een bloem achter hun oor droegen om te laten zien dat ze niet bij de opstandelingen hoorden, en dat wie een palmblad droeg zonder pardon werd onthoofd. Sommige lokale bronnen dateren de slag op 1901 in plaats van 1902; dat is nooit netjes uitgezocht. Wat wel vaststaat: er kwam geen monument, geen museum, geen bordje. Pas in 2022 organiseerden kunstenaars en dorpelingen daar de eerste dodenherdenking, met twaalf monniken. Honderdtwintig jaar na dato.
Van Lao naar Noordoost-Thais
Veldmaarschalk Phibun Songkhram maakte het karwei af. Tussen 1939 en 1942 vaardigde hij twaalf ratthaniyom uit, staatsdecreten over kleding, taal, omgangsvormen en de landsnaam. Siam werd Thailand. In het openbaar hoorde je Centraal-Thais te spreken. De Lao-identiteit in het noordoosten werd officieel omgedoopt tot Thai Isaan.
Het oude Tai Noi-schrift, waarin de regio eeuwenlang schreef, verdween daarmee uit de klas en uit het openbare leven. Wie nu in Khon Kaen opgroeit, spreekt Isaan en schrijft Thai, zonder vaste spelling voor de eigen taal. De hoeden en de westerse pakken van Phibun zijn allang weer verdwenen, na 1945 draaide de regering een deel van zijn decreten zelfs terug. De taalpolitiek bleef. Dat is het eerlijke oordeel over die periode: de rare regels sneuvelden, de fundamentele niet.
Vier politici, doodgeschoten langs de weg
In maart 1949 werden vier parlementariërs uit het noordoosten opgepakt op beschuldiging van landverraad. Thongin Phuriphat uit Ubon, Thawin Udon uit Roi Et, Chamlong Daoruang uit Maha Sarakham en Thongplaew Cholaphum kwamen om tijdens een transport tussen twee gevangenissen, doodgeschoten door hun politie-escorte van Phao Sriyanond. Het incident staat bekend als Kilo 11. Tiang Sirikhan uit Sakon Nakhon, in de oorlog commandant van naar schatting 16.000 getrainde Seri Thai-guerrillastrijders, werd in 1952 vermoord; zijn lichaam werd verbrand en de resten pas veel later in Kanchanaburi teruggevonden.
De laatste van die generatie was Khrong Chandawong, onderwijzer en parlementslid uit Sakon Nakhon. Op 31 mei 1961 zette de regering hem en zijn medestander Thongphan Sutthimat op een veld achter het districtskantoor van Sawang Daen Din, zonder proces, op grond van artikel 17 dat Sarit Thanarat absolute macht gaf. Zijn laatste woorden, “weg met de dictatuur, leve de democratie”, worden bij Thaise demonstraties nog altijd geciteerd. In de Thaise geschiedenisles komen deze namen niet voor.
De weg die Washington betaalde
Tussen 1955 en 1957 bouwden de Amerikanen een weg van Khorat naar Nong Khai, voor ongeveer twintig miljoen dollar. De eerste snelweg van Thailand op internationale standaard, de eerste met asfalt en beton. Op 20 februari 1957 kreeg hij zijn naam: Thanon Mittraphap, Vriendschapsweg. Veel Nederlanders denken bij die naam aan de vriendschap met Laos. Het ging om de vriendschap met de Verenigde Staten.
De weg voedde de luchtmachtbases in Udon Thani, Ubon, Nakhon Phanom en Korat, en moest het platteland aan de steden binden voordat de communisten het omgekeerde konden doen. Hij werkte. Alleen reed er later vooral iets anders overheen: goedkope arbeid richting Bangkok. Een Thaise kunstenaar die de vier provincies rond het Phu Phan-gebergte afreisde, merkte op dat je alleen het beton en de elektriciteitspalen hoeft weg te denken om er de jaren zeventig terug te zien. Overdreven? Rij zelf eens van Sakon Nakhon naar Kalasin en oordeel.
Nabua, 7 augustus 1965
In het dorp Nabua, district Na Kae in Nakhon Phanom, viel op 7 augustus 1965 het eerste schot tussen communistische strijders en de Thaise veiligheidsdiensten. De Communistische Partij van Thailand had toen zo’n 1200 gewapende mannen. Op het hoogtepunt waren het er tienduizend tot twaalfduizend, en negentig procent van de strijd speelde zich af in het noordoosten. Een zestienjarig meisje uit Nakhon Phanom liep in 1966 naar Noord-Vietnam voor een medische opleiding. Ze was niet de enige.
De opstand liep dood, deels militair, deels door amnestieregelingen waarmee kaderleden in de jaren tachtig het bos uitkwamen. Wat er wel van bleef: de staat begreep dat armoede in de Isaan een veiligheidsprobleem was. Scholen, wegen en elektriciteit kwamen niet omdat het rechtvaardig was, maar omdat het rustig moest blijven. Dat onderscheid klinkt hard, en het is niet mijn conclusie alleen; de counterinsurgency-logica staat gewoon in de beleidsstukken van die jaren.
Van jungle naar stembus
Vanaf 2001 werd het noordoosten het politieke zwaartepunt van Thailand. De partijen van Thaksin Shinawatra haalden er verkiezing na verkiezing meer dan honderd zetels. De regio leverde ook het gros van de roodhemden die in 2010 in Bangkok de straat op gingen. Bij de verkiezingen van 2023 won Pheu Thai nog 73 van de 133 Isaan-zetels, tegen 35 voor Bhumjaithai.
Op 8 februari 2026 kantelde dat. Bhumjaithai van premier Anutin Charnvirakul kwam landelijk uit op ongeveer 193 zetels, de People’s Party op 118, en Pheu Thai op 74, het slechtste resultaat ooit. In Buriram, thuisbasis van de familie Chidchob, gingen alle tien districten naar Bhumjaithai, en ook elders in het noordoosten vielen zetels die bijna twintig jaar rood waren geweest. De opkomst zakte naar ongeveer 65 procent. Noem het geen emancipatie van de regio. Onderzoekers wijzen op de rol van het ministerie van Binnenlandse Zaken en van districtshoofden bij de organisatie van de stemming, en op de nationalistische stemming na de grensoorlog. De Isaan heeft van patroon gewisseld, niet van positie.
Nog altijd de armste hoek van het land
De cijfers zijn saai en genadeloos. Een derde van de bevolking, ongeveer een tiende van de economie. Het regionale product lag in 2024 rond 104.000 baht per hoofd (ongeveer 2700 euro bij een koers van 38,3 baht per euro op 25 juli 2026), tegen ruim 250.000 baht landelijk. De armoede in de regio wordt geschat op zo’n twintig procent, terwijl het landelijke cijfer voor 2024 op 4,89 procent uitkwam. Vandaar de leegte in de dorpen doordeweeks en de volle bussen met Songkran.
Daar kwam vorig jaar de grensoorlog met Cambodja overheen. Het begon op 23 juli 2025 met een landmijn in het district Nam Yuen in Ubon Ratchathani, escaleerde in december opnieuw, en kostte volgens de tellingen ruim honderd levens, met bijna een miljoen ontheemden aan beide zijden. Dat waren de dorpen van Surin, Sisaket, Ubon en Buriram. Wie daar familie heeft, weet dat een staakt-het-vuren op papier iets anders is dan een rustige nacht.
Vraag in Khon Kaen of Nong Khai wat mensen thuis spreken. Je krijgt zelden “Noordoost-Thais” te horen. Meestal “Lao”, soms “Isaan”, afhankelijk van wie het vraagt en waarom. Honderdtwintig jaar na naamsverandering heeft het de formulieren gehaald en de schoolboeken ook. Verder dan de voordeur is het beleid nooit gekomen.
Bronnen: The Isaan Record, Prachatai, Bangkok Post, Reuters, East Asia Forum, NESDC
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Thailand algemeen26 juli 2026Investeringsfraude in Thailand: zo herken je de val voordat je geld weg is
Geschiedenis26 juli 2026Hoe de Isaan Thais werd gemaakt en waar dat niet lukte
Belasting Nederland26 juli 2026Waarom de Belastingdienst kan besluiten dat je nog gewoon in Nederland woont
Kort nieuws26 juli 2026Thailand nieuwsoverzicht zondag 26 juli 2026