Prachinburi is een vergeten Khmer-stad en bakermat van Thaise kruidengeneeskunde op één dag
Twee plekken, één dag, en je krijgt een beeld van Thailand dat je in Pattaya of op Phuket nooit te zien krijgt. Geen drukke promenades, geen rijen toeristenbussen, maar een rustige provincie waar de geschiedenis letterlijk in de grond zit. Voor wie meer wil dan stranden en winkelcentra, is Prachinburi precies het soort bestemming dat Thailand zo de moeite waard maakt.
Het mooie is bovendien dat je er prima vanuit Bangkok heen rijdt: in ongeveer twee uur sta je tussen ruïnes die ouder zijn dan veel Europese kathedralen, en daarna loop je rond in een ziekenhuis waar moderne artsen samenwerken met traditionele kruidenkenners. Een combinatie die je nergens anders in Thailand op deze manier vindt.
Een handelsstad van veertien eeuwen oud
Si Mahosot ligt zo’n twintig kilometer ten zuiden van het provinciehoofdstadje Prachinburi, ongeveer 130 kilometer ten oosten van Bangkok. De stad bloeide tussen de zesde en dertiende eeuw, eerst onder de Mon-cultuur van het Dvaravati-rijk en later onder Khmer-invloed. Op het hoogtepunt was Si Mahosot een belangrijk handelsknooppunt: archeologen vonden er voorwerpen uit India, Sri Lanka en China, wat erop wijst dat de bewoners volop deelnamen aan de toenmalige wereldhandel.
Wat de plek wetenschappelijk uitzonderlijk maakt, is het waterbeheer. Si Mahosot is de enige oude stad in Zuidoost-Azië die op verhoogd terrein werd gebouwd, met grachten die uit lateriet zijn uitgehakt. Binnen en buiten de stadsmuren zijn meer dan driehonderd vijvers en putten gevonden, een aanwijzing voor een aanzienlijke bevolking. De grachten waren tussen de zestien en twintig meter breed en omsloten een ovaal terrein van zo’n 700 hectare.
Hindoes binnen, boeddhisten buiten
Religieus was Si Mahosot een gemengde gemeenschap. Binnen de stadsmuren overheerste het hindoeïsme, met tempels en Shiva-lingams. Daarbuiten leefden vooral boeddhisten. Onder de Khmer-koning Jayavarman VII, eind twaalfde eeuw, kreeg Si Mahosot een van de 111 zogeheten arokaya sala: ziekenhuizen die de koning door zijn hele rijk liet bouwen.
Daarmee is de geneeskundige traditie van de streek opvallend oud, een rode draad die later op een paar kilometer afstand opnieuw wordt opgepakt. De plek voelt aan als een open archief: niet één gerestaureerde tempel met een ticketkantoor ervoor, maar een uitgestrekt landschap waarin overal sporen van een verdwenen beschaving boven komen drijven. Voor wie van geschiedenis houdt en zich graag iets zelf laat ontdekken, is dat juist de aantrekkingskracht.
Wat je vandaag te zien krijgt
Wees eerlijk gewaarschuwd: dit is geen Ayutthaya en al helemaal geen Angkor. De ruïnes zijn verspreid, vaak begroeid en op het eerste gezicht onaanzienlijk. Voor wie ervan houdt om over een uitgestrekt, vrijwel verlaten terrein te dwalen waar af en toe een laterieten muur of een stenen Boeddhavoet uit de struiken opduikt, is dat juist de charme.
De interessantste deellocaties liggen niet in een omheinde zone, maar verspreid over het district Si Mahosot:
- Sa Kaeo: een vierkante vijver van achttien meter breed, uitgehakt in natuurlijk lateriet, met aan alle vier de zijden bas-reliëfs van olifanten, leeuwen, makara’s en kinnari’s.
- Sa Morakot: ligt zo’n drie kilometer zuidoostelijk van het hoofdterrein. Niet te verwarren met de gelijknamige toeristische zwemvijver in Krabi. Hier vind je wat in Thailand wordt beschouwd als de oudste en grootste replica van de voetafdrukken van de Boeddha, gegraveerd in de laterieten vloer en in het midden voorzien van een dharma-wiel.
- Wat Ton Pho in Si Maha Phot: hier staat een bodhiboom die volgens overlevering een afstammeling is van de boom in India waaronder Boeddha zou zijn ontwaakt. Het is de enige bodhiboom in Thailand die door het Fine Arts Department als nationaal erfgoed is geregistreerd.
Wie zich serieus voor de geschiedenis interesseert, begint of eindigt in het Prachinburi National Museum in de provinciehoofdstad. De collectie is bescheiden, maar van uitzonderlijke kwaliteit: een prachtig Dvaravati-boeddhabeeld in meditatiehouding, fijne Khmer-reliëfs en lateien in de stijl van Sambor Prei Kuk in Cambodja. Fotograferen is officieel niet toegestaan, al is de praktijk wisselend.
Van koninklijke residentie tot kruidenziekenhuis
Rij vanaf het museum een paar minuten verder en je staat ineens voor een geel-wit Europees ogend gebouw in een verzorgde tuin. Dit is het Chao Phraya Abhaibhubejhr-gebouw, het hart van wat tegenwoordig het Chao Phraya Abhaibhubejhr-ziekenhuis is. Het huis is in 1909 gebouwd door Chao Phraya Abhaibhubejhr (Chum Abhaiwong), de toenmalige gouverneur van Prachinburi, om koning Rama V (Chulalongkorn) te ontvangen tijdens een geplande reis. Die reis kwam er niet meer: de koning overleed in 1910.
Zijn zoon Rama VI gebruikte de villa wel, en kreeg het later samen met zijn echtgenote prinses Suvadhana zelfs cadeau. Toen de prinses zich in Engeland bij haar dochter vestigde, schonk ze het terrein aan het Thaise leger, waarna er een militair en later een algemeen ziekenhuis verrezen. Het ziekenhuis kreeg op 20 juni 1966 zijn huidige naam, ter ere van de oorspronkelijke bouwheer. In 1990 registreerde het Fine Arts Department het oude gebouw als nationaal monument. In 1994 opende in dat gerestaureerde gebouw een museum voor traditionele Thaise geneeskunde.
Waarom dit ziekenhuis anders is
In de jaren tachtig stond de Thaise kruidengeneeskunde op het punt te verdwijnen. Westerse medicijnen waren goedkoop, oude apothekers stierven uit en hun kennis verdween met hen. Een groep artsen en apothekers in Prachinburi besloot daar iets aan te doen. Ze begonnen recepten te verzamelen, kruiden te kweken en de werkzame stoffen wetenschappelijk te onderzoeken. Wat als nostalgisch nevenproject begon, groeide uit tot een nationaal voorbeeld: het ziekenhuis combineert nu reguliere zorg met een volwaardig programma in traditionele Thaise geneeskunde, met eigen kruidenproductie, een dagspa en een onderzoekslijn die door het ministerie van Volksgezondheid is geaccrediteerd.
Voor de bezoeker zit de aantrekkingskracht in de combinatie. Je wandelt door een museum waar oude apothekersladen, vijzels en glazen potten met kruiden staan opgesteld, en glazen potten met schorpioenen, slangen en schildpadschilden, die vroeger in voorschriften terugkwamen. Je ziet hoe een traditionele apotheker met een ouderwetse balans precies de juiste hoeveelheid afweegt. In de winkel ernaast verkoopt het ziekenhuis zijn eigen producten: kruidenkompressen, zalven tegen spierpijn, shampoos met butterfly pea, tandpasta met guavablad en capsules met fa thalai chon, een kruid dat tijdens de coronaperiode landelijk in de belangstelling kwam. De prijzen zijn laag, de kwaliteit is goed, en een aanzienlijk deel van de winst gaat terug naar de stichting van het ziekenhuis voor onderzoek en steun aan boeren die de kruiden telen. Wie meer wil dan rondkijken, kan in het ziekenhuis terecht voor een traditionele Thaise massage, een kruidenstoombad, een herbal compress of een acupunctuurbehandeling. De prijzen liggen ver onder die van de spaketens in Bangkok of Pattaya, en de behandelaars zijn opgeleid binnen het ziekenhuis zelf.
Praktische informatie
Het museum en de winkel zijn dagelijks geopend van 8.30 tot 16.00 uur; de toegang is gratis. Het hoofdterrein van Si Mahosot en Sa Morakot is doorgaans open van 8.30 tot 16.30 uur, ook gratis, al zijn de praktische omstandigheden, geen ticketkantoor en weinig bewegwijzering, eerder die van een verlaten platteland dan van een geregisseerde toeristische site. Trek stevige schoenen aan, neem water mee en ga niet midden op de dag in het hete seizoen: schaduw is schaars.
Vanuit Bangkok rijd je in ongeveer twee uur naar Prachinburi, via de route Rangsit – Nakhon Nayok – Prachinburi. Bussen vertrekken meermaals per dag vanaf de Mo Chit-busterminal en er rijden ook reguliere treinen naar het station van Prachinburi, sinds de verhuizing vooral vanaf Krung Thep Aphiwat. In de stad zelf is een huurauto, een bromfiets of een songthaew het handigst, want de afstanden tussen ziekenhuis, museum en de archeologische plekken bedragen al snel tien tot twintig kilometer. Een logische dagindeling is om vroeg in de ochtend bij Si Mahosot rond te kijken, zolang het nog koel is. En daarna naar het Prachinburi National Museum te gaan om de losse vondsten in context te zien, en de middag te besteden aan het Abhaibhubejhr-gebouw en de winkel. Wie blijft slapen, vindt eenvoudige hotels en guesthouses in de provinciehoofdstad. Voor meer comfort kun je doorrijden naar een resort in de richting van Khao Yai.
Tot slot
Prachinburi is geen plek voor wie afvinklijstjes met hoogtepunten wil bijhouden. Het is een plek voor wie houdt van laagjes: een handelsstad uit de zevende eeuw, een Khmer-ziekenhuis uit de twaalfde, een Europees paleis uit de twintigste en een levende geneeskundige traditie uit alle eeuwen daartussen. Voor de prijs van een dag rustig rondrijden krijg je een stuk Thaise geschiedenis dat zich nergens anders in deze samenhang laat zien.
Bronnen: Bangkok Post, Tourism Authority of Thailand, Museum Thailand, Fine Arts Department Thailand, ScienceDirect, The Siam Society
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant is er gebruikgemaakt van ChatGPT als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Achtergrond3 mei 2026Bargirl of fabrieksbaan in Bangkok: wat zijn nu echt de verdiensten in 2026?
Cultuur3 mei 2026Een bruidschat (Sin sod) tussen eerbetoon en verkapte vermogensoverdracht
Expats en pensionado3 mei 2026Vader blijven na een scheiding in Thailand vraagt goede voorbereiding
Achtergrond3 mei 2026Thaise brouwers wonnen juridische strijd tegen Singha en Chang en craft beer is een feit