Waarom Thailand sinds 1932 meer dan twintig grondwetten heeft gehad en wat dat zegt over de stabiliteit
Twintig grondwetten in bijna een eeuw tijd. Geen enkel land buiten Latijns-Amerika doet Thailand dat na. Voor wie het koninkrijk van buitenaf bekijkt, oogt het rustig en welvarend, een magneet voor toeristen en pensionado’s. Maar onder die kalme buitenkant schuilt een land dat zijn hoogste wet voortdurend scheurt en opnieuw schrijft.
Hoe kan dat? En wat zegt het over de stabiliteit waar je als bewoner of bezoeker op vertrouwt? Het antwoord ligt niet in eindeloze democratische verfijning, maar in een ingesleten patroon van machtsovernames. Begin 2026 stemden de Thai voor een volgende ronde. Tijd om te begrijpen wat er speelt.
De cijfers liegen er niet om
Het meest genoemde getal is twintig. Onafhankelijke bronnen komen er allemaal op uit: de juridische bibliotheekgids van de Universiteit van Melbourne, het naslagwerk ConstitutionNet en het juridische overzicht van NYU. Sinds 1932 telt Thailand twintig grondwetten en handvesten, inclusief de tijdelijke grondwet van 2014 en de huidige tekst uit 2017.
De levensduur van die teksten is veelzeggend kort. Drie cijfers zetten dat scherp neer.
| Grondwet | Levensduur |
|---|---|
| Gemiddelde van de negentien eerdere teksten | 4 jaar en 3 maanden |
| Langstlopende (grondwet van Siam, 1932) | 13 jaar en 5 maanden |
| Kortstlopende (tijdelijk handvest, 1932) | 6 maanden |
Let op een veelvoorkomende verwarring. Oudere naslagwerken noemen soms zeventien grondwetten of minder. Dat is geen andere telmethode, maar simpelweg een verouderde stand. De Encyclopædia Britannica spreekt bijvoorbeeld nog van zeventien, met de tekst van 2007 als laatste, omdat dat artikel de latere edities van 2014 en 2017 niet meeneemt. Het actuele en breed gedragen getal is twintig.
De staatsgreep als motor
Een nieuwe grondwet komt in Thailand zelden voort uit een breed maatschappelijk debat. Veel vaker is het de directe uitkomst van een militaire machtsovername. Na elke geslaagde coup schrappen de machthebbers de bestaande grondwet, meestal zonder het publiek te raadplegen.
De logica is steeds dezelfde, en als je het patroon eenmaal ziet, zie je het overal. Een regering omverwerpen is een zware schending van de geldende grondwet. Dus schaffen de coupplegers die grondwet eerst af, en vaardigen ze daarna een bevel uit dat henzelf vrijwaart van strafvervolging. Vervolgens benoemen ze een commissie die een nieuwe tekst schrijft, doorgaans zo dat hun eigen positie netjes verankerd raakt.
Over het exacte aantal coups verschillen de tellingen iets, afhankelijk van of je de revolutie van 1932 zelf meerekent. Veel bronnen komen op twaalf geslaagde staatsgrepen, naast veel meer mislukte pogingen. Tel je 1932 mee, dan worden het er dertien. De recentste geslaagde coup dateert van 2014, toen het leger premier Yingluck Shinawatra afzette. Geen enkel ander land in de moderne geschiedenis kende er zoveel.
Wat verandert, en wat hardnekkig hetzelfde blijft
Hier zit de kern voor wie Thailand echt wil begrijpen. Je moet drie lagen uit elkaar houden, want ze bewegen niet in hetzelfde tempo. De juridische regel verandert voortdurend. Twintig grondwetten in bijna een eeuw is uitzonderlijk veel.
De feitelijke machtsstructuur daarentegen is opvallend constant. Op papier wisselen de teksten snel, maar in de praktijk blijven de basale instituties grotendeels overeind. Vrijwel elke grondwet houdt vast aan een constitutionele monarchie waarin de koning een centrale positie behoudt, en waarin het leger zich opwerpt als bewaker van die orde. Een Amerikaans diplomatiek archief verwoordde het treffend: elke grondwet bepaalde de spelregels slechts totdat er nieuwe spelers opstonden en nieuwe regels nodig werden.
De interpretatie hiervan is omstreden, en daar zit de frustratie van veel waarnemers. Critici zien de stroom grondwetten als bewijs van chronische instabiliteit. Anderen wijzen erop dat de onderliggende elite, het paleis, het leger en de oude bureaucratie, juist opmerkelijk stabiel blijft. Dat is de paradox: de teksten wisselen, de werkelijke machthebbers grotendeels niet. De grondwet is in Thailand niet het instrument dat de macht beteugelt, maar het instrument waarmee de macht zichzelf telkens opnieuw legitimeert.
De cyclus van 1997 tot 2017
Het mechanisme wordt mooi zichtbaar rond de grondwet van 1997. Die tekst kreeg de bijnaam “volksgrondwet”, en niet zonder reden. Ze gold als een mijlpaal vanwege de brede publieke betrokkenheid bij het opstellen, legde een gekozen tweekamerstelsel vast en erkende voor het eerst expliciet veel mensenrechten. Even leek er iets te kantelen.
Veel van die hervormingen verdwenen weer bij de militaire staatsgreep van 2006. Daarna kwam de tekst van 2007, gevolgd door de coup van 2014 en de huidige grondwet van 2017. Die laatste werd opgesteld onder militair bewind, na de machtsovername van 2014. Kiezers keurden de tekst goed met 61,4 procent bij een opkomst van 59,4 procent. De grondwet gaf de militaire raad de bevoegdheid om een panel te benoemen dat de senatoren koos, met gereserveerde zetels voor de legertop. Critici stellen dat die opzet het leger feitelijk invloed op de regering garandeert, hoe de verkiezingen ook uitpakken.
Hoe Thailand naar grondwet nummer eenentwintig koerst
Dit deel maakt het onderwerp in 2026 brandend actueel. De grondwet van 2017 staat op het punt vervangen te worden, en de aanloop laat het oude patroon opnieuw zien, alleen nu via de rechter in plaats van via een tank.
De keten verliep zo. Op 29 augustus 2025 zette het Constitutionele Hof premier Paetongtarn Shinawatra af wegens een ethische schending, na een uitgelekt telefoongesprek met de voormalige Cambodjaanse leider Hun Sen. Ze was de tweede recente Pheu Thai-premier die zo verdween; haar voorganger Srettha Thavisin werd in 2024 op vergelijkbare wijze afgezet. Daarna kwam Anutin Charnvirakul aan de macht. Het parlement koos hem op 5 september 2025 tot premier, met gedoogsteun van de People’s Party en onder één duidelijke voorwaarde: een nieuwe grondwet.
Vervolgens ontbond Anutin in december het parlement, precies zoals afgesproken, waarna zijn regering demissionair werd in aanloop naar vervroegde verkiezingen. Op 8 februari 2026 kregen de kiezers naast die verkiezingen een referendum voorgelegd, met de vraag of het schrijven van een volledig nieuwe grondwet mocht beginnen. De uitslag was duidelijk.
| Stem | Aantal | Percentage |
|---|---|---|
| Voor | 19,97 miljoen | 59,77% |
| Tegen | 10,55 miljoen | 31,58% |
| Onthouding | 2,89 miljoen | 8,65% |
Afgerond stemde zo’n zestig procent voor, bij een opkomst van negenenzestig procent. Eén bron noemde ruim vijfenzestig procent, waarschijnlijk berekend over alleen de geldige stemmen. Sindsdien draait het proces: eind mei 2026 lagen er voorstellen in het parlement voor een grondwetgevende vergadering, met de uitdrukkelijke bepaling dat die de eenheidsstaat en het bestel met de koning als staatshoofd moet behouden.
Nieuwe grondwet betekent niet altijd vooruitgang
De grootste valkuil is de aanname dat een nieuwe grondwet automatisch vooruitgang betekent. De Thaise geschiedenis laat het tegendeel zien. Het schrijven van een nieuwe tekst is vaak juist het sluitstuk van een machtswisseling, niet het begin van meer democratie.
Een tweede valkuil is overoptimisme over de hervorming van 2026. Er is een helder volksmandaat, maar dat is geen garantie. Tussen 2020 en 2022 waren er zesentwintig pogingen om de grondwet te wijzigen of te herschrijven, waarvan er slechts één slaagde. Ook twee pogingen in 2025 liepen op niets uit. In de praktijk wordt de grondwet alleen aangepast wanneer de verandering uitkomt voor het zittende establishment. Verder blijft de tekst stevig afgeschermd van echte hervorming.
Of het proces deze keer wel een afgeronde nieuwe grondwet oplevert, en wanneer, valt niet te zeggen. Het ligt nu bij het parlement en hangt af van politieke verhoudingen die in Thailand snel kunnen kantelen.
Wat je hieraan hebt
Een paar concrete handvatten als je het land volgt:
- Tel niet de grondwetten om de stabiliteit te meten, maar kijk naar wie er werkelijk aan de touwtjes trekt. Paleis, leger en de oude bureaucratie zijn de constante factor.
- Let bij elke nieuwe grondwet vooral op de bepalingen over de senaat en over de benoeming van de premier. Daar zit telkens de echte machtsverdeling verstopt.
- Wees voorzichtig met het woord “democratisering”. In Thailand is een nieuwe grondwet net zo vaak een herverdeling van macht binnen de elite als een uitbreiding van volksinvloed.
Slot
Twintig grondwetten, en misschien snel nummer eenentwintig. Toch blijft de echte macht, paleis en leger voorop, opvallend op zijn plek. Het hoge aantal wijst dus niet op vooruitgang, maar op een cyclus van omverwerpen en herschrijven. In Thailand is een nieuwe grondwet zelden een nieuw begin.
Bronnen: ConstitutionNet, The Nation Thailand, FULCRUM (ISEAS), Bangkok Post, Britannica, NYU GlobaLex, Universiteit van Melbourne, The Diplomat, Al Jazeera, Reuters, Wikipedia
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Belasting Nederland5 juni 2026Nieuw belastingverdrag tussen Nederland en Thailand: toelichtende nota voor de Eerste en Tweede Kamer
Relaties5 juni 2026Niet alleen om geld of seks: waarom westerse mannen voor een Thaise vrouw kiezen
Politiek5 juni 2026Waarom Thailand sinds 1932 meer dan twintig grondwetten heeft gehad en wat dat zegt over de stabiliteit
Achtergrond5 juni 2026De bargirl van Generatie Z werkt niet meer in de bar maar op haar telefoon