Galwegkanker daalt in Isaan, maar de leverbot uit koi pla blijft
In de rivieren en vijvers van Isaan leeft een parasiet die volgens een nieuwe urinetest de helft van de onderzochte volwassenen in 21 Thaise provincies bij zich draagt. De leverbot komt binnen via rauwe zoetwatervis, zoals in koi pla. Na dertig tot veertig jaar kan hij galwegkanker veroorzaken, een kanker die nergens ter wereld zo vaak wordt geregistreerd als in Thailand.
Zit je met je schoonfamilie aan tafel in een dorp bij Khon Kaen of Sakon Nakhon, dan kan er koi pla op de mat staan: fijngehakte rauwe zoetwatervis met kruiden. Voor veel families is dat gewoon eten, al generaties lang. Onderzoekers van de Universiteit van Khon Kaen kijken er anders naar. Zij volgen sinds 2013 honderdduizenden mensen in de regio en vinden de parasiet Opisthorchis viverrini nog altijd op grote schaal. Het kankeronderzoeksinstituut van de WHO zet hem in de zwaarste categorie kankerverwekkers. Het goede nieuws: het aantal nieuwe gevallen van galwegkanker daalt. Het slechte: de oorzaak zwemt nog volop rond.
Van slak naar vis naar mens
De kringloop is eenvoudig en hardnekkig. Eitjes van de worm komen met ontlasting in het water terecht. Daar eten slakken van het geslacht Bithynia ze op. In de slak groeien ze vier tot vijf weken, waarna larven het water in zwemmen en zich tussen de schubben van zoetwatervissen boren, vooral karperachtigen.
Wie die vis rauw of half gaar eet, krijgt de larven binnen. Ze kruipen vanuit de darm de galwegen in en zijn daar binnen een maand volwassen. Een leverbot kan er meer dan twintig jaar blijven zitten.
Koi pla en pla som, kort gefermenteerde vis, noemen de onderzoekers als de gewone bronnen van besmetting in Noordoost-Thailand en Laos. Katten en andere viseters dragen de worm ook. Een dorp dat zelf netjes kookt, houdt hem dus niet zomaar buiten de deur.
Een op de twee volgens de urinetest
Hoeveel mensen de worm dragen, hangt af van hoe je zoekt. In 1981 vond Thailand bij 34,6 procent van de mensen in het noordoosten eitjes in de ontlasting. Na twintig jaar voorlichting en behandeling was dat 15,7 procent.
Een grote studie uit juli 2025 zet die daling in een ander licht. Onderzoekers testten 20.322 mensen van 15 jaar en ouder in 21 provincies in het noorden, noordoosten en oosten. Het ontlastingsonderzoek vond bij 12,2 procent een besmetting. Een nieuwe urinetest, die ook lichte infecties oppikt, kwam uit op 50,3 procent, met per plaats uitschieters van 22,2 tot 71,4 procent. Mannen, ouderen en mensen die rauwe vis aten, waren vaker besmet. Eerdere tellingen hebben het probleem dus onderschat, concluderen de onderzoekers.
In het screeningsprogramma CASCAP meldde 32,4 procent van 263.588 deelnemers uit 20 provincies een leverbotinfectie. Bij 0,36 procent werd galwegkanker vastgesteld. De gevallen liggen opvallend vaak langs de Chi, de Mun en de Songkhram.
Een kanker die zich laat zien als het te laat is
De worm zelf geeft meestal weinig klachten. Het gevaar zit in de jaren. De besmetting begint vaak al in de kindertijd en houdt de galwegen chronisch ontstoken. Na dertig tot veertig jaar krijgt een deel van de dragers galwegkanker, mannen vaker dan vrouwen. Is de tumor niet meer te opereren, dan overlijdt de meerderheid binnen een jaar na de diagnose.
Daarom draait CASCAP om een echo van de buik bij mensen zonder klachten. Van 2013 tot en met 2025 kregen ruim 906.000 mensen zo’n echo. Van de kankers die zo werden gevonden, zat meer dan 80 procent nog in stadium 0 tot II. Bij mensen die pas met klachten naar het ziekenhuis kwamen, was dat ongeveer 20 procent. Wie vroeg wordt gevonden, kan vaker geopereerd worden en leeft langer.
De pil doodt de worm, niet de littekens
Tegen de worm zelf bestaat een middel, praziquantel, dat de WHO op aanvraag van ministeries gratis levert. Maar in dorpen waar veel rauwe vis op tafel komt, raken mensen na de kuur snel opnieuw besmet. En de pil herstelt de littekens in de galwegen niet. Wie jaren drager was, is na behandeling dus niet vanzelf van het kankerrisico af.
Wat wel werkt, is saai: vis goed garen. Thaise voorlichters gaven daar kookdemonstraties en deelden goedkope kookpotten uit. Ook de wc telt mee, want zonder ontlasting in het water geen besmette slakken. Geen onderwerp voor aan tafel, maar het is wel de helft van de kringloop.
Minder kanker, niet minder worm
Er is vooruitgang. Een analyse van vier Thaise kankerregisters over 2012 tot en met 2021, in april 2025 gepubliceerd in The Lancet Regional Health Southeast Asia, laat een daling zien van gemiddeld 7,2 procent per jaar bij mannen en 5,8 procent bij vrouwen. Voor 2026 rekenen de onderzoekers op ongeveer 6 nieuwe gevallen per 100.000 mannen en 3,4 per 100.000 vrouwen. Het noorden en noordoosten blijven de risicogebieden. Een gemiddelde zegt alleen weinig over wie veertig jaar drager was.
Eet je mee in Isaan, dan is goed gegaarde vis wat de leverbot betreft de veilige keuze. Heeft je partner of schoonfamilie jarenlang rauwe vis gegeten, dan kan een arts beoordelen of een echo zinvol is. CASCAP werkt vanuit de Universiteit van Khon Kaen, waar ook het Srinagarind-ziekenhuis staat.
Bronnen: WHO, Cholangiocarcinoma Research Institute Khon Kaen University, The Lancet Regional Health Southeast Asia (geraadpleegd 11 november 2026).
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. Wij maken o.a. gebruik van AI om onderzoek te doen naar onderwerpen en het schrijven over deze onderwerpen. Wij genereren ook foto's met AI, maar gebruiken daarnaast ook stockfoto's. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Geld en financiën12 november 2026Dotteren in Bangkok kost €8.590,-, Nederlanders betalen een deel zelf
Expats en pensionado12 november 2026Wonen in Jomtien, rustiger dan Pattaya en het immigratiekantoor om de hoek
Thailand tips12 november 2026Hoelang is het vliegen naar Thailand, en waarom duurt de terugweg langer?
Huis bouwen12 november 2026Ultra-premium buitenverf moet in Thailand 11 tot 15 jaar meegaan