Hoe Isaan het slagveld werd van Thailands communistische opstand
Dat Noordoost-Thailand een voedingsbodem voor de communistische opstand werd, wordt vaak eenvoudig verklaard met armoede. Veel boeren waren arm, dus zouden ze ontvankelijk zijn geweest voor het communisme. In werkelijkheid lag het ingewikkelder.
De afstand tussen Bangkok en de dorpen in Isaan was destijds niet alleen geografisch groot. Onderwijs, gezondheidszorg en andere overheidsvoorzieningen waren in afgelegen gebieden beperkt. Ambtenaren kwamen vaak van elders en niet iedere dorpeling ervoer de centrale overheid als een macht die er voor hem was.
Daar kwam de harde politiek van de militaire regimes bij. Onder veldmaarschalk Sarit Thanarat werd linkse en andere oppositionele activiteit streng onderdrukt. Een bekend voorbeeld uit Isaan was Khrong Chandawong, een voormalig parlementslid uit Sakon Nakhon. Hij werd in 1961 op bevel van Sarit geëxecuteerd, zonder een normale rechtszaak.
Voor tegenstanders van het regime was de boodschap moeilijk te missen: politieke verandering via het gewone politieke systeem kon gevaarlijk zijn.
Ook de ligging van Isaan speelde de communisten in de kaart. Aan de andere kant van de Mekong lag Laos. Taal, familiebanden en handel hielden niet bij de landsgrens op. De beboste bergen en verbindingen met Laos boden bovendien mogelijkheden voor training, bevoorrading en schuilplaatsen.
Dat betekent overigens niet dat de bevolking van Isaan massaal communist was. Veel dorpelingen wilden vooral een beter bestaan en minder bemoeienis of willekeur van autoriteiten.
De schoten van Ban Na Bua
Ban Na Bua ligt in het huidige district Renu Nakhon in de provincie Nakhon Phanom. Hier vond begin augustus 1965 een gewapend treffen plaats tussen communistische strijders en de Thaise politie. Er vielen doden en gewonden.
De Communistische Partij van Thailand koos later 7 augustus als de historische datum waarop de gewapende volksoorlog was begonnen. De dag werd bekend als Wan Siang Puen Taek, vrij vertaald de Dag waarop de Schoten Klonken.
Er zit alleen een bijzonder historisch probleem aan dat verhaal.
Onderzoek naar krantenberichten uit 1965 wijst erop dat het gevecht mogelijk niet op zaterdag 7 augustus, maar op zondag 8 augustus plaatsvond. Een bericht in de Bangkok Post van maandag 9 augustus sprak over het gevecht van “gisteren”.
De veiligste conclusie is daarom dat het eerste symbolische vuurgevecht in augustus 1965 bij Ban Na Bua plaatsvond. De CPT maakte vervolgens 7 augustus tot zijn officiële herdenkingsdatum. Op 7 augustus 2026 is het 61 jaar geleden dat die symbolische datum werd gevestigd.
De Koude Oorlog kwam naar het Thaise platteland
De strijd in Isaan was nooit uitsluitend een Thaise aangelegenheid. Thailand lag midden in het frontgebied van de Koude Oorlog in Zuidoost-Azië.
De CPT kreeg steun uit communistische landen. China was ideologisch belangrijk en vanuit het zuiden van China werden radio-uitzendingen voor Thailand verzorgd. Via Laos en Noord-Vietnam bestonden verbindingen voor opleiding en bevoorrading. Sommige Thaise communisten kregen buiten Thailand een politieke, militaire of medische opleiding.
Aan de andere kant stonden Bangkok en Washington. Amerikaanse luchtmachtbases in Thailand speelden een grote rol tijdens de oorlog in Vietnam en de geheime luchtoorlog boven Laos. De Verenigde Staten maakten zich tegelijkertijd zorgen dat de communistische beweging binnen Thailand sterker zou worden.
Daarom ging het niet alleen om soldaten en wapens. Amerikaanse overheidsstukken uit de jaren zestig laten zien dat wegen, gezondheidszorg, onderwijs, politie en lokaal bestuur ook onderdeel waren van het contraguerrillabeleid.
Een weg naar een afgelegen dorp kon dus twee doelen hebben. Voor de bewoners betekende hij betere bereikbaarheid en economische kansen. Voor de overheid betekende dezelfde weg dat politie, leger en ambtenaren een gebied konden bereiken waar de communisten eerder vrij spel hadden.
Na 1976 kwamen de studenten naar het bos
Op 6 oktober 1976 vond op en rond de Thammasat-universiteit in Bangkok een bloedbad plaats onder studenten en andere demonstranten. Daarna volgde opnieuw een militair bewind.
Duizenden studenten, intellectuelen en linkse activisten kozen daarop voor de jungle. Velen sloten zich aan bij de CPT.
Dat leek aanvankelijk een enorme versterking. De partij kreeg goed opgeleide jongeren binnen die konden schrijven, organiseren, medische hulp bieden en politieke propaganda maken. De gewapende beweging telde in deze periode landelijk duizenden strijders.
Maar er ontstond ook wrijving.
De nieuwe generatie stelde andere vragen dan de oude partijleiding. Studenten die kort daarvoor nog voor democratie hadden gedemonstreerd, kwamen terecht in een strak georganiseerde maoïstische beweging. Niet iedereen geloofde dat een langdurige boerenoorlog naar Chinees voorbeeld geschikt was voor Thailand.
Het bondgenootschap begon barsten te vertonen.
Waarom de communistische opstand instortte
De neergang van de CPT wordt soms bijna volledig toegeschreven aan premier Prem Tinsulanonda en zijn beroemde Order 66/2523 uit 1980. Dat doet geen recht aan wat er werkelijk gebeurde.
De internationale wereld rond de CPT was toen al aan het veranderen.
China en Vietnam waren inmiddels rivalen geworden. Na de Vietnamese inval in Cambodja veranderden ook de verhoudingen tussen Beijing en Bangkok. China had steeds minder belang bij het steunen van Thaise communisten. In juli 1979 stopten de communistische radio-uitzendingen vanuit China en verdween belangrijke Chinese steun.
Ook de verbindingen via Laos werden moeilijker. Tegelijk liepen binnen de CPT de spanningen tussen de partijleiding en een deel van de studenten en intellectuelen verder op.
Toen kwam Prem met een andere aanpak.
Order 66/2523 van 23 april 1980 is interessant, omdat de Thaise regering daarin feitelijk erkende dat je een opstand niet alleen met militaire middelen kon oplossen. Politiek werk moest vooropstaan. Sociale onrechtvaardigheid, corruptie en misbruik door overheidsfunctionarissen moesten worden aangepakt.
Ook tegenover communisten die uit de jungle kwamen, veranderde de toon. Zij moesten als landgenoten worden behandeld en geholpen worden om weer een bestaan in de samenleving op te bouwen.
Dat gaf strijders die steeds minder perspectief zagen een uitweg.
Steeds meer communisten verlieten daarop hun kampen. Grote bolwerken verdwenen of werden door veiligheidstroepen ingenomen. Rond 1983 was de georganiseerde communistische opstand grotendeels gebroken, al verdwenen kleine restgroepen niet van de ene op de andere dag.
De herinnering bleef achter in Isaan
Voor wie Isaan alleen van tegenwoordig kent, is het moeilijk voor te stellen dat plaatsen in Nakhon Phanom, Sakon Nakhon en de Phu Phan-bergen ooit deel uitmaakten van een guerrillaoorlog.
Toch zijn de sporen niet volledig verdwenen.
In Ban Na Bua wordt de geschiedenis van Wan Siang Puen Taek nog altijd levend gehouden. De lokale gemeenschap heeft van de communistische periode geen vergeten hoofdstuk gemaakt, maar een deel van haar eigen geschiedenis.
Misschien is juist daar de interessantste les te vinden. De communistische opstand in Thailand werd niet beëindigd door een beslissende veldslag. De beweging verloor buitenlandse steun, raakte intern verdeeld en zag tegelijkertijd een Thaise staat tegenover zich die begreep dat alleen harder vechten niet voldoende was.
In de rijstvelden van Isaan werd daardoor niet alleen gevochten om grondgebied. Er werd ook gevochten om de vraag wie het vertrouwen van de dorpen kon winnen.
Bronnen
- King Prajadhipok’s Institute
- Kyoto University, Southeast Asian Studies
- U.S. Department of State, FRUS
- Martin Stuart-Fox, Asian Survey
- Order 66/2523
- Nakhon Phanom University
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Hotels5 augustus 2026Hotel review: The Heritage Pattaya Beachfront**** Resort – groot zwembad, harde bedden, rustig eind van Pratumnak
Achtergrond5 augustus 2026Waar geestenhuisjes sterven
Expats en pensionado5 augustus 2026Deze bouwkeuzes besparen echt geld bij een huis in Thailand
Kort nieuws5 augustus 2026Thailandnieuws woensdag 5 augustus 2026