Ayutthaya was ooit een van de grootste steden van Azië. Tempels met vergulde torens, brede grachten, schepen uit China, Perzië en Europa aan de kade. In 1767 brandde het Birmese leger de stad plat. Wat overbleef, zijn ruïnes waar je nu tussen rode bakstenen loopt.
Van die bloeitijd is bijna geen beeld bewaard. Op één doek na, dat in Amsterdam hangt. Een Nederlandse schilder legde de stad vast toen ze nog overeind stond. Thaise boeken en tentoonstellingen komen er steeds weer bij terug, als het beste beeld dat er is. Maar de man die het schilderde, had Ayutthaya nooit gezien.
Wat je op het doek ziet
Je kijkt op de stad neer, alsof je in een ballon boven de rivier hangt. Binnen de muren staan tempels met spitse torens; daartussen lopen grachten waar bootjes op liggen. Bovenaan, in sierlijke letters, staat één woord: IUDEA. Het is een groot doek, een kleine meter hoog en ruim een meter veertig breed, olieverf op canvas. Op de achtergrond golven groene heuvels naar de horizon.
Die heuvels zijn het probleem. Ayutthaya ligt in de platte delta van de Chao Phraya, kilometers ver zonder één berg. De schilder heeft ze er gewoon bij bedacht, of hij hield een wolkenpartij voor bergen. Wie de stad kent, ziet meteen dat hier iemand aan het werk was die er zelf nooit rondliep.
De schilder die Azië nooit zag
De maker is Johannes Vingboons. In het Rijksmuseum staat het doek op naam van zijn werkplaats. Vingboons was cartograaf en aquarellist in Amsterdam en werkte voor uitgever Joan Blaeu. Hij tekende de halve wereld, van Brazilië tot Japan, zonder ooit de haven van Amsterdam achter zich te laten.
Zijn beelden bouwde hij op uit wat anderen meebrachten: schetsen en verhalen van kapiteins, stuurlui en kooplui die wel gevaren hadden. Zo ontstond een stad die klopt in de sfeer, maar rammelt in de details. Mooi om te zien, riskant om op te vertrouwen.
Een raam voor de heren van de VOC
Het doek hing niet zomaar ergens. De Amsterdamse kamer van de VOC gaf opdracht voor een reeks van ongeveer tien schilderijen, allemaal handelsposten in Azië, bedoeld voor de vergaderzaal van het Oost-Indisch Huis. Terwijl de bewindhebbers vergaderden, keken ze uit op hun bezit aan de andere kant van de wereld. In Ayutthaya had de Compagnie een werf en handelde ze in huiden en sappanhout, het rode verfhout waar goed aan te verdienen viel.
Later verhuisde het schilderij naar het ministerie van Koloniën in Den Haag, tot het Rijksmuseum het in 1885 kreeg. Het museum vertelt er tegenwoordig eerlijk bij dat dezelfde VOC ook honderdduizenden mensen als slaaf verscheepte. Het raam op de verte had een prijs.
Judea en niet dat uit de bijbel
De naam op het doek verwart nog weleens. Met het bijbelse Judea heeft deze stad niets te maken. Europeanen maakten van de Thaise naam van alles: Iudea, Judea, Judia. Ze schreven op wat ze meenden te horen. Zo kreeg de hoofdstad van Siam op Hollandse kaarten een naam die haar nooit toebehoorde, en die tot vandaag blijft plakken.
Wie de stad echt wil natekenen
Wil je Ayutthaya echt reconstrueren, dan heb je meer aan een ander werk van Vingboons: een gedetailleerde aquarel met de titel Afbeldinge der stadt Iudiad Hooft des Choonincrick Siam, bewaard in de Koninklijke Bibliotheek. Daarop staan zoveel gebouwen dat onderzoekers er losse tempels op kunnen aanwijzen.
Perfect is die kaart ook niet. De vorm van de stad klopt niet; de plattegrond is uitgerekt en scheefgetrokken. Maar voor wie wil weten wat er binnen de muren stond, is het detail bruikbaarder dan het grote doek in Amsterdam. Het beroemde schilderij is vooral mooi. Het minder bekende blad zegt meer.
Het schilderij is een Hollandse dagdroom over een echte stad. Het klopt van geen kant, met die verzonnen heuvels aan de horizon, en toch is het bijna alles wat we van het oude Ayutthaya bewaard hebben. Wie nu tussen de bakstenen van het historische park staat, kijkt naar de rest van dat verhaal.
Bronnen: Rijksmuseum, De Groene Amsterdammer, ayutthaya-history.com
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Thailand algemeen25 juli 2026Onder je Thaise huis zit geen riool, maar een put vol bacteriën
Ayutthaya25 juli 2026Het enige portret van Ayutthaya hangt in Amsterdam, en het klopt niet
Economie24 juli 2026De wietkater van Isaan: boeren zitten met kassen vol onverkoopbare cannabis
Cultuur24 juli 2026Waarheid of sensatie: hoe films jouw Thaise relatie in beeld brengen