Bijna dertig jaar later voelt de tom yam koeng-crisis nog na in Thailand. Wat begon als een technische beslissing van de centrale bank, groeide uit tot een ramp die spaargeld liet verdampen, bedrijven omverduwde en gezinnen in diepe armoede stortte. De schok bleef niet binnen de landsgrenzen.
Toch is dit geen verhaal van pech of van een gewiekste speculant. Het is het verhaal van jaren goedkoop geleend geld, een te starre wisselkoers en toezicht dat ernstig tekortschoot. Wie de baht van vandaag wil begrijpen, moet terug naar die hete zomer van 1997, het jaar waarin alles in elkaar zakte.
De soep die zijn naam gaf aan een ramp
Veertien jaar lang was het ondenkbaar geweest, en toen gebeurde het toch. De Thaise centrale bank knipte de vaste band tussen de baht en de Amerikaanse dollar door. Voor de buitenwereld was het een droge monetaire ingreep. Voor miljoenen Thai werd het het begin van een nachtmerrie.
In Thailand kreeg de crisis een naam die blijft hangen: de tom yam koeng-crisis, vernoemd naar de pittige garnalensoep. Voor wie het van dichtbij meemaakte, was er weinig pittigs aan. Bedrijven gingen om, spaargeld verdampte en de werkloosheid schoot omhoog.
Hoe Thailand zichzelf klem zette
De jaren voor de crash waren euforisch. Tussen 1985 en 1996 groeide de Thaise economie met gemiddeld zo’n 9 procent per jaar. Dat trok buitenlands kapitaal aan, en daar zat meteen de adder onder het gras. De baht stond vast gekoppeld aan de dollar, ongeveer 25 baht voor één dollar. Die vaste koers gaf buitenlandse banken en investeerders een vals gevoel van zekerheid. Ze leenden massaal geld uit in dollars, omdat dat goedkoop was en het wisselkoersrisico op papier verwaarloosbaar leek.
Thaise bedrijven en vooral financieringsmaatschappijen pompten dat geleende geld in vastgoed en aandelen. Er verrezen kantoortorens waar geen huurders voor waren. De schuld in vreemde valuta stapelde zich op, terwijl het tekort op de lopende rekening in 1996 was opgelopen tot bijna 8 procent van het bruto binnenlands product. Met andere woorden: het land gaf structureel veel meer uit aan het buitenland dan het binnenkreeg.
De aanval waar geen verdediging tegenop kon
Speculanten roken zwakte. In mei 1997 kwam de eerste grote aanval op de baht. De Bank of Thailand verdedigde de koers met hand en tand, kocht eigen valuta op en joeg de rente omhoog. Het werkte, een paar weken. Maar de prijs was hoog: tegen het einde was meer dan 90 procent van de buitenlandse reserves verbrand. De munitie was op.
Wat er stap voor stap gebeurde
- 2 juli 1997. De Bank of Thailand geeft de strijd op en laat de baht zweven. De munt zakt onmiddellijk 15 tot 20 procent.
- De maanden erna. De daling stopt niet. Waar je in juni nog 25 baht voor een dollar kreeg, is dat in januari 1998 ruim 50 baht. De munt verliest meer dan de helft van zijn waarde.
- Augustus 1997. Thailand klopt aan bij het Internationaal Monetair Fonds. Op 11 augustus presenteert het IMF een internationaal financieringspakket van ruim 17 miljard dollar. In ruil eist het IMF stevige hervormingen: snijden in overheidsuitgaven, hoge rente en het opruimen van zwakke financiële instellingen.
- De financiële sector klapt. Insolvente financieringsmaatschappijen worden gesloten, uiteindelijk 56 stuks. Slechte leningen, faillissementen en een bankrun maken de schade compleet.
- November 1997. De crisis wordt ook politiek. Premier Chavalit Yongchaiyudh treedt af. Op 9 november neemt Chuan Leekpai het roer over, voor zijn tweede termijn.
De rekening voor gewone mensen
De cijfers ogen abstract, de gevolgen waren dat niet. In 1998 kromp de Thaise economie met ruim 10 procent. Volgens schattingen gingen er rond de 8.000 bedrijven failliet, al is dat een raming en geen sluitend register. De armoede nam toe, de werkloosheid steeg en er broeide sociale onrust. Wie een dollarschuld had maar in baht verdiende, zag die schuld in een paar maanden meer dan verdubbelen. Stel je voor wat dat met een gezin doet.
Van het beloofde IMF-pakket werd uiteindelijk niet alles opgenomen. Thailand trok in totaal 14,1 miljard dollar op uit het pakket van 17,2 miljard, waarvan 3,2 miljard van het fonds zelf. De rest kwam van andere landen en instellingen.
Langzaam herstel, blijvende littekens
Het herstel kwam sneller dan velen vreesden, al voelde dat ter plekke vast niet zo. De goedkope baht maakte Thaise producten aantrekkelijk in het buitenland, waardoor de export aantrok. Tegen 1999 groeide de economie weer met ongeveer 4 procent en bouwde het land zijn reserves weer op.
Maar de littekens bleven. Nog jaren later draaide een flink deel van de industrie op halve kracht en was de economie kleiner dan in 1996. Het exacte dieptepunt van de baht wordt overigens net iets verschillend opgegeven, ergens tussen de 54 en 56 baht voor een dollar in de winter van 1997-1998. Hoe dan ook: de munt was nog maar de helft waard.
Waarom dit verhaal nog steeds telt
De crisis van 1997 is een schoolvoorbeeld geworden van wat er misgaat als goedkoop buitenlands geld, een te rigide wisselkoers en zwak toezicht samenkomen. Thailand leerde de les op de harde manier: het land bouwde daarna veel grotere valutareserves op en werd voorzichtiger met buitenlandse schuld in vreemde valuta. Wie tegenwoordig in Thailand woont of de baht volgt, ziet een munt die juist bekendstaat om zijn stabiliteit, deels een direct gevolg van de pijn van toen.
Eén misverstand mag de wereld uit. Het vaak genoemde verhaal over speculant George Soros maakt de mythe groter dan de werkelijkheid. Individuele speculanten gaven hooguit het laatste duwtje. De echte oorzaak lag in de structurele zwaktes van de Thaise economie zelf.
De crisis van 1997 ontstond niet door pech of door één speculant, maar door jaren van te makkelijk dollargeld achter een schijnzeker koers. Toen die koers brak, brak alles. Thailand betaalde de hoofdprijs, maar trok er een blijvende les uit die de baht tot vandaag steviger maakt.
Bronnen: IMF, Federal Reserve Bank of Chicago, Goldman Sachs, Bangkok Post, Columbia University, PBS
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Nieuws uit Thailand29 mei 2026Thaise immigratiedienst lanceert THIM-app om wachtrijen te verkorten en straks je visum online te verlengen
Achtergrond29 mei 2026De Aziatische financiële crisis van 1997 begon in Thailand
Vliegtickets29 mei 2026Naar Nederland of België en weer terug naar Thailand: zo vlieg je deze zomer slim en betaalbaar
Reistips29 mei 2026Grab, Bolt of de gewone taxi? Zo reis je slim door Thailand