Een zeer schuldig landschap in Phnom Penh

Door Piet van den Broek
Geplaatst in Column, Piet van den Broek
Tags: , , ,
17 maart 2017
Tuol Sleng

Piet kocht een ticket voor de luxe bus naar Phnom Penh. Noodlottige beslissing! Ik had moeten begrijpen dat er niet zoiets is als een luxe bus van Pattaya naar Phnom Penh. Voor straf voor mijn domheid kwam ik na een oponthoud van vijf uren aan de grens en een schier eindeloos durende busrit door het duistere platteland van Cambodja om 01.00 uur ‘s nachts aan in hun hoofdstad.

Op goed geluk liet ik me naar een eenvoudig pension brengen en plofte daar gaar en versleten in bed. De volgende ochtend bleek, geluk bij een ongeluk, dat ik me vlakbij een van de plekken bevond die ik in die stad wilde bezoeken. Na in de buurt een ontbijtje verorberd te hebben, richtte ik mijn schreden naar Tuol Sleng, het genocide-museum, waar de Rode Khmer in de tweede helft van de jaren zeventig van de vorige eeuw duizenden mensen martelden alvorens ze af te voeren naar de killing fields buiten de stad.

Een van de genres waarin de Nederlandse schilderkunst in uitblinkt, is het landschap: het Hollandse, het mediterrane, het romantische, het impressionistische, het expressionistische, enz. enz. De schilder Armando voegde daar eind vorige eeuw een geheel eigen soort aan toe: het schuldige landschap. Schilderijen in zwart en rood waaruit veel dreiging en verschrikking spreekt en waarop (zeer abstract) imaginaire plaatsen worden verbeeld waar vreselijke, onnoembare gebeurtenissen hebben plaatsgevonden. Tuol Sleng zou moeiteloos in die serie opgenomen kunnen worden, ware het niet dat dit geen abstracte noch imaginaire maar integendeel een zeer concrete plaats is waarheen je je daadwerkelijk kunt begeven. Dat deed ik dan ook, met veel angstige voorgevoelens over wat ik daar onder ogen zou krijgen.

Ik betrad de ingangsvleugel van het gebouwencomplex (een voormalige school) en was vanaf het eerste ogenblik zeer geschokt over wat ik daar zag. De martelkamers, de gevangenishokjes…… De aanblik van de honderden, zo niet duizenden, foto’s van mensen die hier zijn binnen gebracht en van de martelwerktuigen waarmee zij werden bewerkt om hen binnen de kortste keren te reduceren tot door doodsnood en gruwelijke pijnen overmande wezens, was steeds moeilijker te verdragen. Van de 12.000 mensen die hier naartoe zijn gebracht, hebben het er maar zeven overleefd!

Ik voelde toenemende verslagenheid over de morele afgrond waarmee ik werd geconfronteerd. Nietzsche zei het al: als je maar lang genoeg in de afgrond staart, gaat de afgrond vanzelf terug staren. Ik kreeg het van lieverlee te kwaad en begon mijn geloof in de medemens in sneltreinvaart te verliezen. Dus het is toch waar: homo homini lupus (de mensen zijn wolven voor elkaar). Hier bevond zich de hel op aarde, en de duivel hebben we niet eens nodig als kwelgeest: die rol nemen we met veel geestdrift zelf wel op ons. Vervreemd van mijn gebruikelijke positieve levensinstelling voltooide in na enkele uren totaal in de war mijn dwaaltocht door dit uitermate schuldige landschap.

Tot mijn grote geluk ontmoette ik toen een van de zeven mensen die het overleefd hebben: een vriendelijke oude baas die daar een boekje verkoopt waarin het verhaal van zijn belevenissen is opgeschreven. Zijn naam is Chum Mey. Ik was buitengewoon opgelucht dat ik iemand voor me zag staan die de verschrikkingen daar heeft overleefd. Iemand die teruggekeerd is uit de hel en nog vriendelijk kan glimlachen ook. Ik schudde hem ontroerd en enthousiast de hand alsof hij een dierbare, oude vriend was die ik na vele jaren weer ontmoette. Natuurlijk kocht ik een exemplaar van zijn boekje, als teken dat we niet alle hoop hoeven laten varen. Ik had werkelijk het gevoel dat iemand mij op het allerlaatste moment ervoor had behoed me in de morele afgrond te storten die al uren opdringerig en uitnodigend naar me terug staarde.

Die dag was ik verder niet in staat tot enige serieuze psychische activiteit. Apathisch trachtte ik me te ontdoen van de gruwelen waarvan ik kennis had genomen en ik klampte me vast aan het idee dat ik een oude vriend had teruggevonden, die met terugwerkende kracht mijn leidsman door de hel en eruit bleek te zijn. Ik bleef natuurlijk wel worstelen met de vraag hoe het mogelijk is dat mensen hun medemensen systematisch en op grote schaal gruwelijk martelen en afmaken.

Een mogelijk antwoord op die vraag kwam bij me op toen ik de volgende dag de oude bibliotheek van Phnom Penh bezocht. Het mooie gebouw, nog uit de koloniale tijd, ligt op een steenworp afstand van de tempel op de heuvel waar de stad lang geleden is gesticht. Boven een van de ingangen bevindt zich een treffende spreuk in het Frans: La force lie un temps, l’idee enchaine pour toujours. Vrij vertaald : geweld dwingt korte tijd, de gedachte bindt voor altijd. Maar wat als de gedachte mede inhoudt dat je ongelimiteerd geweld mag, ja, moet gebruiken tegen de medemens? Maar wat als de gedachte is dat de ander geen medemens is maar een kwaadaardig wezen dat gepijnigd en vernietigd moet worden? Wat dan?? Ja, dan gebeuren de meest verschrikkelijke dingen en ontstaan de schuldige landschappen die we maar al te goed kennen.

Steeds opnieuw en altijd maar weer….


» Laat een reactie achter


13 reacties op “Een zeer schuldig landschap in Phnom Penh”

  1. Rik zegt op

    Een heel mooi en oprecht stuk! Ik ben hier een paar jaar geleden ook geweest en het staat nog steeds op mijn netvlies brrrr. Je hebt wel een idee wat er daar allemaal gebeurt is maar als je daar daadwerkelijk een kijkje gaat nemen dan pas besef je pas echt wat er gebeurt is. Het was de bedoeling dat ik na Tuol Sleng de killing fields zo bezoeken maar die heb ik over geslagen ik had genoeg gezien van de verschrikkingen die mensen elkaar kunnen aan doen.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +9 (obv 9 stemmen)
  2. Ton zegt op

    Ook deze plek bezocht: de foto’s van de meisjes, jongens, mannen en vrouwen: voor en soms ook na hun dood.
    Killing fields waar vooral na een regenbuii nog altijd stukjes kledingstof en botten uit de grond voor je eigen voeten naar de oppervlakte komen. Dan vraag je je af: van wie zou dat geweest zijn?. De beruchte boom, waar baby’s met hun hoofdje tegen aan werden geslagen.
    De hel kon daar niet erger zijn. Mensen: de ergste soort zoogdieren. En beschaving: een dun laagje vernis.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +11 (obv 11 stemmen)
  3. henk zegt op

    De busreis is inderdaad een drama. Ik heb verschillende keren deze trip gemaakt en in eerste instantie vertellen ze als je het ticket koopt dat het vertrek ligt op 8 uur vanaf Khaosan Road en de aankomsttijd ongeveer 8 uur pm.
    Vertrek klopt wel aardig. Echter de bus vanaf de border vertrekt pas om een uur of 5 in de middag. Aankomst was vervolgens om 3 uur midnacht.
    Ik heb dit vervolgens gemeld en het antwoord was lachend ja we kunnen we niets aan doen want in cambodia hebben we geen mogelijkheid voor controle.
    Het is dus gewoon ticket verkopen en zie maar.
    Echter de bus terug gaat redelijk volgens schema.

    Phnom Penh is een stad met een aantal bezienswaardigheden.
    De killing fields en het genocide museum zijn indrukwekkend, De historie is schokkend.
    Ik heb ook de Tunnels bezocht in Ho Chi Minh in Vietnam, idem indrukwekkend.
    Russian market, de nightmarket en central market zijn ook plaatsen waar je je goed kunt vermaken.
    Naast de central market is een voor cambodja grote Shopping mall.
    Hier waren de eerste roltrappen van Cambodja waarop de bevolking heel vreemd heeft staan kijken hoe dit werkte, angst en beving.
    Het grand palace is erg mooi en ook een boottocht op de rivier is leuk en ontspannend.
    Ik ben nu weer eens met het vliegtuig gegaan. Is met een vroege boeking niet veel duurder. Het visum kost op het vliegveld 20$ terwijl het bij de ambassade in BKK 1000 bath kost. verschil toch 10$.
    Wachttijd op het vliegveld ongeveer 15 minuten. het spaart dus een reis uit naar de ambassade.
    Vanaf het vliegveld met de motor tuktuk.
    De drukte en hektiek is anders dan Bangkok maar desondanks erg leuk.
    Ik probeer iedere keer weer de boottocht te maken van Phnom Penh naar Siem Reap maar steeds het water te laag.
    Vanuit Phnom Penh een tocht naar Shianoukville is wederom goed te doen.

    Cambodja, Phnom Penh naast Thailand/ Bangkok kom ik er erg graag.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +6 (obv 6 stemmen)
    • Harmen zegt op

      Waarschijnlijk lang geleden,nu border visa 35$.
      groetjes, H.

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: 0 (obv 0 stemmen)
  4. rene zegt op

    Zeer oprecht en gevoelig en verstandig verslag. He daar ook 1 jar gewerkt en zelfs buiten d e killing fields en het atheneum martelverhaal kan ik je nog tientallen andere gruwelijke plekken laten zien waar je nooit wil geweest zijn in de tijden van Pol Pot.
    Jammer genoeg ontmotte ik onlangs nog enige Khmer veteranen in Surin die met “plezier” meegedaan hadden. Natuurlijk was het bevel een bevel maar zij leven nog rijkelijk en ongestoord in Thailand zonder zich zorgen te hoeven maken over de wreedheden dioe zij eerlijk bekende begaan te hebben zoals…. verontschuldig mij … een wedstrijd om met het minst aantal slagen van de machete een kind door te hakken.
    Ik vind het een beetje laf van de Thaise overheid dat zij die mensen ongemoeid laat en zij kent ze zeer goed. Ik heb ooit een paar keer het genoegen ??? gead met Hung Sen te praten en die vond de houding van Thailand bijzonder laaghartig in deze (misschien ook andere ) kwestie.
    Graag zou ik die verantwoordelijke voor een internationaal tribunaal zien staan en hun laatste levensdage in een oncofortabele cel geplaatst zien.
    Sorry dit moest me na dit verhaal even van het hart

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +16 (obv 16 stemmen)
    • Cornelis zegt op

      Rene, er is wel degelijk sprake van een tribunaal, het door de Verenigde Naties gesteunde ‘Cambodia Tribunal dat al een aantal vonnissen heeft uitgesproken.
      Verder: als je met Hung Sen de man bedoelt die Cambodja op dictatoriale wijze bestuurt, moet je je bij zijn uitspraken wel realiseren dat de man een voormalige batallionscommandant van de beruchte Rode Khmer is, het regime waaronder alle genoemde vreselijke misdaden werden begaan. In dat licht klinkt zijn uitspraak over de houding van Thailand toch ‘iets’ anders…………….

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: +9 (obv 9 stemmen)
  5. Braadijs zegt op

    Een sereen en toch emotioneel geschreven stuk. Dank en respect. Als reisleider er een aantal keren geweest met nederlanders en belgen. Steeds weer iedereen zeer aangedaan. Het beangstigend idee dat in de mens een monster schuilt is hier, in Tuol Sleng extra navrant doordat veel van die monsters jonge, gehersenspoelde tieners waren. Heel Cambodja was een hel. Een hel van uiteengereten families, van kinderen die werden aangezet hun ouders, broertjes of zusjes om het minste aan te geven en een daarmee een zekere dood in te jagen. Een hel van slavenarbeid. Een hel van hongersnood. En het merkwaardige is dat het Tribunaal dat Cornelis aanhaalt er ten lange leste pas kwam na zware internationale druk. Juist van de landen die tijdens het schrikbewind van Pol Pot wégkeken. Want Pol Pot joeg ook op de in Cambodja wonende vietnamezen, en dat vond het Westen tijdens de vietnamoorlog wel prima. The enemy of my enemy… Cambodja is verlost van Pol Pot dank zij diens noodlottig besluit Zuid-Vietnam binnen te vallen toen dat op instorten stond. Waarop het Noord-Vietnamese leger korte metten met hem en zijn beulsregiem maakte. Maar wij…ja, wij kunnen ons een beetje mede-schuldig voelen.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +8 (obv 8 stemmen)
  6. Eric zegt op

    Prachtig stuk. Veel gevoel. Verwoord denk ik wel datgene een ieder ondervindt op het moment dat dit soort plaatsen wordt bezocht. Of het nu de Killing Fields, Tuolsleng of Auswitsch betreft.
    Herinnering aan dit soort verschrikkingen moet blijven bestaan;

    Wie de geschiedenis niet kent is gedoemd haar te herhalen.

    Waar ik me inmens aan stoor is echter het aanpraten van collectief schuldgevoel.
    Mensen van een bepaalde leeftijd die geleefd hebben in een tijd dat er kwalijke zaken gebeurden en de mogelijkheid hadden invloed uit te oefenen mogen zich van mij schuldig voelen. Maar ik en velen met mij passen er voor om nu, anno 2013, ons schuldig te moeten voelen voor: De kruistochten, het uitsterven van de dodo, uitmoorden van Native Americans (Indians), Slavernij, onderdrukking van “zwarten”, verraden van Joden in WO II, politionele acties in Indonesie, de Vietnam oorlog of de verschrikkingen in Cambodja. Laat staan dat we daar nu nog financieel voor moeten opdraaien.

    Dus neen, we kunnen ons daar niet mede-schuldig aan voelen!

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +7 (obv 7 stemmen)
  7. Sommeil zegt op

    Eergisteren Cambodja, gisteren Joegoslavië, vandaag Syrië.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +7 (obv 7 stemmen)
  8. Ben zegt op

    Met de bus naar Phnom-Penh en Siem reap is goede doen maar danis mijn advies blijf een nacht in aran slapen en ga s morgens vroeg naar de grens koop je visa aan de grens 30$ en dan naar busstation met de free shuttlebus en koop daar een ticket.
    Als je pas om 11.00 12.00 uur aan de grens bent is het een drama wachttijden van 2 uur zijn geen uitzondering voor de route terug geldt vanaf phom phen ga met de nachtbus cq hotelbus vertrek ca middernacht aankomst poi pet omstreeks 8 uur.vanuit siem reap vertrek om 06.00u
    Heb dit al meerdere malen gedaan. In aran zelf busticket kopen naar Bangkok of pattaya tenzij je een combiticket hebt ( risico van wachten op je medepassagiers die eventueel met een andere bus komen). Ik doe het altijd zelf.
    Ben

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +2 (obv 2 stemmen)
  9. Niek jansen zegt op

    Pol Pot werd gesteund door de VS en geallieerden incl.Nederland, maar ook door China, omdat hij de vijand was van Vietnam.
    Het zijn overigens de Vietnamezen, ‘onze’ vijand toen, die het regiem van Pol Pot hebben verslagen.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: +10 (obv 10 stemmen)
    • Jasper van Der Burgh zegt op

      En die er vervolgens hun eigen terreur op loslieten. Mijn vrouw, Cambodiaans oorlogsslachtoffer, kan daar mooi – en vol haat – over vertellen. Zonder in detail te treden kan ik je verklaren dat de Vietnamezen zo mogelijk nog wreder waren, en zeer diep gehaat, zeker onder de noord Cambodiaanse bevolking.

      VA:F [1.9.22_1171]
      Waardering: +2 (obv 2 stemmen)
  10. Peter Korevaar zegt op

    Een prachtig stukje en zo herkenbaar omdat we er zelf ook geweest zijn. Het laat een diepe indruk achter. Dan is er nog het vervolg, het bezoek aan de killing fields even buiten Phnom Penh. Zet de koptelefoon op die daar aangelegd wordt, luister en huiver. De stem en de muziek en de geluiden zorgen voor ijskouder rillingen in een tropisch Cambodja. We hebben van deze Tuol Sleng gevangenis nog een fotocollage staan op youtube…. https://youtu.be/rgPDRsOxHl4

    VA:F [1.9.22_1171]
    Waardering: 0 (obv 0 stemmen)

Laat een reactie achter

Thailandblog.nl gebruikt cookies

Dankzij cookies werkt onze website het beste. Zo kunnen we je instellingen onthouden, jou een persoonlijk aanbod doen en help je ons de kwaliteit van de website te verbeteren. Lees meer

Ja, ik wil een goede website