De meeste Nederlanders in Thailand kennen Chang, Leo en Hong Thong. Wat daaronder ligt, blijft vaak onzichtbaar: de rijstdrank die de buurman drinkt, de pot met kruiden bij het kraampje op de hoek, de troebele fles die op het dorpsfeest rondgaat. Lao khao, sato en ya dong zijn samen de basis van het Thaise drinken buiten de toeristische zone.
Sinds 2022 mag er veel meer. Kleine stokers kregen ruimte, thuis brouwen werd toegestaan, de accijns op dorpsdrank ging naar nul. Tegelijk stierven er in Bangkok tien mensen aan een partij ya dong. Die twee dingen horen bij elkaar.
Lao khao is rijst, vuur en weinig geduld
Lao khao betekent letterlijk witte drank. Officieel heet het sura khao. Het wordt gestookt uit rijst, meestal kleefrijst, maar melasse, maïs, suikerrietsap en sorghum komen ook voor. Het percentage ligt tussen 28 en 40, en in de praktijk is dat een schatting: op de uiteindelijke sterkte zit weinig controle. Er is geen rijping. Het distillaat “veroudert” doorgaans twee dagen en gaat dan de fles in.
Dat proef je. De smaak wordt door kenners omschreven als brandstofachtig, en dat is geen belediging, maar een beschrijving. Thai drinken het daarom bijna nooit puur en alleen. Er hoort gub gaem bij, hapjes die de tong beschermen, zoals gefrituurde varkensballetjes of drunken noodles, en een grote fles water.
Je vindt lao khao in flessen van 0,33 liter en van ruim 0,6 liter, meestal achter de kassa. Reken op ongeveer 61 baht (€1,60) voor het kleine formaat en 114 baht (€3) voor het grote. Bij kleine buurtwinkels wordt het ook per shot geschonken, voor rond 13 tot 15 baht. Volgens een oudere bron vertelt de kleur van het etiket je de sterkte: rood of geel 28 procent, groen 30, roze 35, blauw 40. Nieuw sinds dit jaar is de blikjeslijn bij 7-Eleven, Ruang Khao gemixt met ananas, aardbei of citroen, voor 53 baht (€1,40).
De geschiedenis van deze drank is minder vrolijk dan de prijs. In de jaren vijftig kwam er licentieplicht na een reeks methanolvergiftigingen. De oorzaak lag bij de ketels: het distillaat reageerde met tin en aluminium. De staat nam de stokerijen over en verving ze door roestvrij staal. In 1984 waren er nog twaalf distilleerderijen over. ThaiBev kocht ze in 1985 allemaal op en had daarmee het monopolie. Pas in 2003 opende Thaksin de markt weer.
Sato is bezig aan een tweede leven
Sato is de gefermenteerde neef van lao khao, en dus geen gedistilleerde drank. Kleefrijst wordt gestoomd en aangezet met luk paeng, een balletje zetmeel waar gist en schimmels in zitten. Na een paar weken heb je een zoete, lichtzure, troebele drank die het midden houdt tussen sake en makgeolli, maar zoeter dan allebei.
Hoe sterk het is, hangt af van wie je het vraagt. De bronnen lopen uiteen van 2 tot 15 procent, met 5 tot 12 als meest genoemde bandbreedte. Voor de Belastingdienst is alleen de grens van 7 graden interessant, en dat verklaart waarom veel commerciële sato daar netjes onder blijft.
In Isaan is sato boerendrank, gemaakt in het seizoen tussen het eind van de koele maanden en Songkran. Er is een verwante variant, lao u of lao hai, die in een kleipot rijpt onder een deksel van aslijm. De Phu Thai in Sakon Nakhon en Nakhon Phanom staan bekend als de beste makers, en bij feesten houden ze een drinkwedstrijd die vertaald “olifantenbotsing” heet. Wat daar precies bij komt kijken heb ik nergens fatsoenlijk beschreven gevonden, en misschien is dat maar goed ook.
Ondertussen is sato bezig aan een opmars die niemand tien jaar geleden had voorspeld. Restaurant Samrub Samrub zette het in 2023 op de kaart, en in december 2025 opende Noi Samrub Bar in Bangkok met vermoedelijk de grootste sato-selectie van de stad. Merken als NanuanChun, Zatom uit Surin en Eighty20 uit Chiang Mai mikken op een jonger, stedelijker publiek. Boerendrank in een designfles, met de prijs die daarbij hoort.
Ya dong staat in een pot naast de weg
Ya dong betekent geweekte medicijn. Het is lao khao waar kruiden in hebben getrokken, en het komt uit de traditionele Thaise geneeskunde, waar alcohol werd gebruikt om werkzame stoffen uit planten te halen. Bedoeld in kleine hoeveelheden, als tinctuur. Een traditionele behandelaar mag het nog altijd legaal voorschrijven.
Zo wordt het alleen zelden gedronken. Je herkent de kraampjes aan de grote glazen potten en het felrode opschrift, meestal aan het eind van de middag, meestal omringd door motortaxichauffeurs in gekleurde hesjes. Je krijgt een shot uit de pot, en daarnaast prik glua, een dipje van zout, chili en suiker, en een schijf zure mango. Verkopers beloven van alles: meer kracht, meer energie, meer libido.
Sinds 2015 hebben ook chiquere bars in Bangkok hun eigen ya dong, en er zijn versies in de Verenigde Staten op de kaart verschenen. De potten met een schorpioen of slang erin zijn vrijwel altijd voor toeristen bedoeld, niet voor de lokale klant.
De wet ging open, de controle niet mee
Tot 2022 was legaal drank maken in Thailand praktisch voorbehouden aan grote bedrijven. Je had 10 miljoen baht (ruim €260.000) geregistreerd kapitaal nodig, plus een productiecapaciteit van 30.000 liter per dag voor gedistilleerd of 10 miljoen liter per jaar voor bier. Een dorpsstoker haalde dat nooit.
De ministeriële regeling van 2022 schrapte die drempels. Kleine producenten mochten voortaan machines tot 50 pk gebruiken en 50 mensen in dienst nemen, in plaats van 5 pk en zeven man. Voor het eerst werd ook thuis stoken en brouwen expliciet toegestaan: iedereen van 20 jaar of ouder mag met een vergunning van de Excise Department tot 200 liter per jaar maken voor eigen gebruik. Verkopen mag niet.
In mei 2025 volgden nieuwe versoepelingen. De eis dat je eerst een jaar een kleine vergunning moest hebben gehad voordat je een middelgrote fabriek kon beginnen, verviel. Kleine en middelgrote stokerijen mogen sindsdien binnen 100 meter van openbaar water staan, mits ze hun afvalwater zuiveren. Craft beer mag in fusten van minimaal 20 liter door het hele land worden verkocht.
En dan het deel dat in de juichende berichten van vorig jaar ontbrak. Op 6 mei 2026 verscheen in het vakblad Societies een onderzoek van Chiang Mai University en partners, gebaseerd op 58 gesprekken met 23 producenten en 35 ambtenaren in vier provincies, uitgevoerd tussen maart en augustus 2025. De uitkomst is ongemakkelijk. Nieuwe werkinstructies bleven uit, waardoor ambtenaren in veel districten gewoon de oude regels bleven toepassen. De handhaving verschilt sterk per district. Producenten missen technische kennis, waardoor het alcoholpercentage en de kwaliteit per partij schommelen. Het afvalbeheer is nauwelijks geregeld.
Eén ambtenaar zegt het onomwonden: er is geen strikte kwaliteitscontrole op lokaal geproduceerde drank, en het is dus onduidelijk of er schadelijke stoffen in zitten. Een producent legt uit waarom veel mensen buiten het systeem blijven: de aanvraag is zo ingewikkeld dat gemeenschappen liever zonder vergunning doorgaan. Eerder Thais onderzoek vond bovendien verschillen tussen het vermelde en het gemeten alcoholpercentage, en vluchtige stoffen zoals aldehyden in het product.
Dat is de kern van de zaak. De wet werd ruimer, de weegschaal en het laboratorium niet.
Waar het echt fout gaat, heet methanol
Het gevaar van lao khao zit niet in de kracht. Wie 40 procent drinkt, weet dat hij 40 procent drinkt. Het gevaar zit in methanol, en dat ontstaat niet vanzelf bij normale gisting. Het wordt erbij gemengd, meestal industriële methanol, om het volume of de zogenaamde kracht op te voeren.
In oktober 2019 raakten in Chonburi 22 mensen gewond na een besmette partij ya dong, vijf van hen overleden. In augustus 2024 was het raak in Bangkok. Vanaf 22 augustus stroomden de ziekenhuizen vol: 44 mensen ziek, uiteindelijk tien doden. Achttien verkooppunten in zes districten, Min Buri, Khlong Sam Wa, Lat Krabang, Prawet, Nong Chok en Khan Na Yao, bleken allemaal bij dezelfde leverancier te hebben ingekocht. Het ging om een vrouw van 49 die de drank maakte volgens het recept van haar overleden vader, met alcohol die ze had gekocht van twee broers van 44 en 46. Ze zei tegen de politie dat ze niet wist dat er methanol in zat.
Wat methanol zo verraderlijk maakt, is het tijdsverloop. Tussen de 25 en 90 milliliter kan dodelijk zijn. Je darmen nemen het binnen tien minuten op, maar de eerste 12 tot 24 uur kun je er volkomen normaal uitzien en je normaal voelen. Pas daarna komen de klachten: duizeligheid, wazig zien, en dan is er vaak al schade aan de oogzenuw. Wie na het drinken van lokale sterke drank slecht gaat zien, moet niet wachten tot de ochtend.
Het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken geeft voor Thailand een advies dat kort en bruikbaar is: koop bij gelicentieerde winkels, bars, restaurants en hotels, vermijd zelfgemaakte drank, controleer of het zegel intact is en let op slordig drukwerk of spelfouten op het etiket. Namaakflessen van bekende merken zijn er ook.
Wat je ervoor betaalt en wat de staat eraan verdient
Er zit een scheefheid in het Thaise belastingstelsel die je aan de schapprijzen kunt aflezen. Op lao khao van 35 tot 40 procent mag maximaal 400 baht (€11) per liter pure alcohol worden geheven, of 50 procent van de waarde. Op wijn van 9 tot 16 procent is dat maximaal 2.000 baht (€53) per liter pure alcohol. De veel sterkere drank wordt dus ongeveer vijf keer lichter belast dan de zwakkere.
Voor gefermenteerde lokale drank op rijstbasis tot 7 graden, waaronder sato, geldt sinds de verlaging 0 procent op de waarde plus 150 baht (€4) per liter pure alcohol. Dat is de laagste categorie die er is.
Voor een kleine producent blijft er weinig over. Een gelicentieerde stoker in Chiang Mai verkocht haar flessen van 679 milliliter voor 60 baht, waarvan 29,5 baht naar de belasting ging, plus 3.000 baht (€79) per jaar aan vergunningskosten. Bijna de helft van de verkoopprijs is heffing. Wie zonder vergunning stookt riskeert celstraf en boete, al lopen de genoemde bedragen tussen bronnen uiteen.
Wat dit voor jou betekent
De beslisregel is korter dan het verhaal. Verzegelde fles van een bekend merk: prima. Sato van een geregistreerde producent: prima, en vaak lekkerder dan je verwacht. Een shot uit een open pot van een kraampje waarvan je de bevoorrading niet kent: dat is het punt waar de rekening kan oplopen tot iets wat geen 15 baht kost.
Bronnen: Bangkok Post, Nation Thailand, Thai PBS World, Khaosod English, Pattaya Mail, Royal Gazette, Societies (Chiang Mai University), Library of Congress Global Legal Monitor, Tilleke & Gibbins, Nishimura & Asahi
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Expats en pensionado28 juli 2026Het invaren naar het nieuwe pensioenstelsel is bijna klaar en jij hebt er niets over te zeggen!
Achtergrond28 juli 2026‘Spoorloos’ is weg en bijna niemand weet wat ervoor in de plaats kwam: zoektochten naar verdwenen ouders
Achtergrond28 juli 2026Een muur bij Cambodja, een lint bij Maleisië: hoe Thailand met zijn buren omgaat
Kort nieuws28 juli 2026Thailand nieuwsoverzicht dinsdag 28 juli 2026