Stel je voor: een legercommandant kondigt in zijn gebied de krijgswet af, en vanaf dat moment moet het plaatselijke bestuur naar hem luisteren. Niet de regering, niet een rechter, maar een militair bepaalt wat mag. In Thailand is dat geen denkbeeldig scenario. Het staat zwart op wit in een wet uit 1914, die nooit is ingetrokken.
Veel mensen denken dat zo’n wet allang verstoft in een lade ligt. Toch werd ze in 2025 nog gebruikt, langs de grens met Cambodja en in het zuiden. Voor jou als bewoner of bezoeker loont het te weten hoe ver die macht echt gaat.
Wat “superieure macht” precies betekent
De Krijgswet B.E. 2457, beter bekend als de wet van 1914, is kort. Zeventien artikelen, niet meer. Toch staat er iets ingrijpends in. Op het moment dat de krijgswet ergens geldt, krijgt het leger superieure macht boven het burgerbestuur als het gaat om militaire operaties, het onderdrukken van onrust en het handhaven van de openbare orde. Het burgerbestuur moet dan doen wat de militaire autoriteit eist.
De regering verdwijnt daarmee niet officieel van het toneel. Maar in de praktijk staat ze ineens onder de generaals. En dat is precies het punt dat de wet zo gevoelig maakt.
Een erfenis uit het Siam van Rama VI
De wet komt uit een andere tijd. Koning Vajiravudh, beter bekend als Rama VI, voerde haar in 1914 in. De oudere krijgswet uit 1907 gaf het leger volgens hem te weinig macht om in oorlogstijd de orde te bewaren en aanvallen van buiten of binnen af te slaan. Daarom verving hij die door een modernere versie.
Het opvallende is wat daarna gebeurde, of beter gezegd: wat niet gebeurde. De wet bleef, met enkele kleine wijzigingen, gewoon van kracht door alle regeringswisselingen heen. Meer dan een eeuw later is ze er nog steeds.
Wie de krijgswet kan afkondigen
Hier zit de angel. Een landelijke afkondiging gebeurt via een koninklijke proclamatie. Maar de wet kent ook een lokale route, en die is politiek het meest beladen.
Artikel 4 bepaalt dat bij oorlog of opstand de commandant van een troepenmacht van minstens een bataljon, of de bevelhebber van een fort of kazerne, de krijgswet zelf kan afkondigen. Een hoge officier hoeft daar de regering dus niet eerst om te vragen. Juist die bepaling geeft het Thaise leger zijn bijzondere zelfstandigheid. Critici zien er de juridische kern in van een leger dat zich niet zomaar laat sturen.
Wat het leger mag zodra de wet geldt
Zodra de krijgswet van kracht is, krijgt het leger een hele reeks bevoegdheden. Het mag huiszoeken, spullen vorderen, zaken in beslag nemen, plaatsen bezetten en mensen uit een gebied zetten. Het mag samenkomsten en publicaties verbieden en de pers censureren. En misschien wel het meest ingrijpend: het mag iemand tot zeven dagen vasthouden, zonder huiszoekingsbevel en zonder dat een rechter eraan te pas komt.
| Bevoegdheid | Wat het inhoudt |
|---|---|
| Superieure macht | Leger staat boven burgerbestuur bij orde en veiligheid |
| Aanhouding | Tot 7 dagen zonder bevel en zonder rechterlijke toetsing |
| Militaire rechtbank | Berechting van bepaalde strafzaken buiten de burgerrechter om |
| Huiszoeking en inbeslagname | Doorzoeken, vorderen, in beslag nemen, bezetten |
| Verboden | Verbod op samenkomsten, publicaties, verkeer, reizen |
| Uitzetting | Personen zonder vaste woonplaats uit het gebied zetten |
| Geen schadevergoeding | Geen recht op compensatie voor militaire schade |
Gewone rechtbanken blijven gewoon werken, behalve voor zaken die naar de militaire rechtbank gaan. De bevoegde autoriteit kan namelijk een militaire rechtbank aanwijzen om strafzaken uit het krijgswetgebied te berechten.
Schade? Dan sta je met lege handen
Over een ander punt bestaat geen enkele twijfel. Wie schade lijdt door optreden van het leger onder de krijgswet, kan daar geen vergoeding voor eisen. Geen persoon, geen bedrijf. De wet sluit dat in artikel 16 uitdrukkelijk uit.
Mensenrechtenorganisaties wijzen hier al jaren op. Er is geen effectief rechtsmiddel tegen schade die het leger binnen de krijgswet aanricht. Het leger kan zonder rechterlijke controle activiteiten verbieden, media censureren, doorzoeken, in beslag nemen en mensen tot zeven dagen vasthouden. Voor de getroffene blijft er weinig over dan het te accepteren.
Wat er op papier staat, en wat er echt gebeurt
De wet is bedoeld voor oorlog of opstand. In de praktijk is ze in Thailand vooral een instrument van binnenlandse machtspolitiek geworden. Bij vrijwel elke staatsgreep sinds 1932 speelde de krijgswet een rol.
Het duidelijkste voorbeeld is 2014. Op 20 mei van dat jaar kondigde legerleider generaal Prayuth Chan-ocha om drie uur ’s nachts landelijk de krijgswet af. Twee dagen later pleegde hij een staatsgreep en zette hij de regering af. In de praktijk werd de wet daarna vooral gebruikt om kritiek op het leger de kop in te drukken. De landelijke krijgswet bleef bijna een jaar van kracht. Pas op 1 april 2015 werd ze opgeheven, al behield het leger zijn brede macht via artikel 44 van de tijdelijke grondwet dat de premier zeggenschap gaf over zo goed als elk onderdeel van het bestuur.
De stand van zaken in 2026
De krijgswet geldt nu niet landelijk, maar is wel op twee plekken actief. In het diepe zuiden, in de provincies Pattani, Yala en Narathiwat, wordt ze al jaren samen met het noodbevel ingezet tegen een gewapende opstand. Daar maakt de krijgswet zeven dagen detentie mogelijk zonder bevel, aanklacht of rechterlijke toetsing. In combinatie met het noodbevel kan dat oplopen tot 37 dagen. Tussen 2019 en 2023 telde een mensenrechtenorganisatie meer dan 700 gevallen van vermeende willekeurige detentie, waaronder enkele zeventienjarigen.
Begin 2025 wilde de regering de krijgswet in vier zuidelijke districten opheffen. Na dodelijke aanslagen in april werd dat uitgesteld. En aan de oostgrens kwam de wet datzelfde jaar opnieuw boven water. Tijdens het grensconflict met Cambodja kondigde Thailand in juli 2025 de krijgswet af in acht districten van Chanthaburi en Trat. Eind augustus volgde Ban Nong Chan in de provincie Sa Kaeo. Wie dacht dat de wet een dode letter was, kreeg ongelijk.
Krijgswet en noodtoestand zijn niet hetzelfde
Tot slot een misverstand dat vaak terugkomt. Krijgswet en noodtoestand worden door elkaar gehaald, maar het zijn twee verschillende dingen. Bij krijgswet neemt het leger direct het gezag over, op grond van de wet van 1914. Het noodbevel is een aparte regeling die onder de premier valt. Dat onderscheid bepaalt wie aan de knoppen zit: bij krijgswet is dat het leger zelf.
Een tweede hardnekkig misverstand is dat alleen de regering de krijgswet kan afkondigen. Artikel 4 laat zien dat ook een legercommandant dat mag. En juist dat maakt deze oude wet zo veelzeggend over de plaats van het leger in Thailand.
Slot
De Krijgswet van 1914 is geen stoffig overblijfsel, maar een levend instrument dat het leger boven de regering plaatst zodra het wordt afgekondigd. Ze geeft ruime bevoegdheden, beperkt de rechten van burgers en sluit schadevergoeding uit. Ze geldt in 2026 nog altijd. Daarmee blijft ze een sleutel om Thailand te begrijpen.
Bronnen: International Commission of Jurists, Human Rights Watch, Bangkok Post, Khaosod English, Al Jazeera, Euronews, Nation Thailand
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant, is er gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Wij genereren soms ook foto's met AI. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Kort nieuws21 juni 2026Thailand nieuwsoverzicht zondag 21 juni 2026
Achtergrond21 juni 2026Camera’s hangen overal in Thailand, terwijl de privacywet je maar deels beschermt
Achtergrond21 juni 2026Isaan en Centraal-Thailand vormen twee verschillende werelden binnen één staat
AOW21 juni 2026Lang in Thailand verblijven? Zo voorkom je verrassingen met je AOW