Ultrabewerkt voedsel: waarom het je hele lichaam kan beschadigen en zelfs je hersenen!
Ultrabewerkt voedsel is niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Frisdrank, snacks, koekjes, repen, kant-en-klaarmaaltijden en ontbijtgranen uit kleurrijke dozen zijn goedkoop, makkelijk en overal te koop. Maar een grote internationale studie, gepubliceerd in het medische tijdschrift The Lancet, laat zien dat deze producten niet alleen “ongezond” zijn. Ze lijken werkelijk elk belangrijk orgaansysteem in je lichaam te schaden en vormen een wereldwijd gezondheidsrisico.
Volgens de onderzoekers zijn wij als mens simpelweg niet biologisch aangepast aan dit soort fabrieksvoeding. Ons lichaam is gebouwd op echt eten: groenten, fruit, peulvruchten, noten, granen, eieren, vis en vlees. Niet op industriële mengsels van suikers, vetten, zetmeel, additieven en aroma’s die ontworpen zijn om zo lekker mogelijk te zijn en die je bijna automatisch te veel laten eten.
Wat is ultrabewerkt voedsel precies?
Om te begrijpen waar het over gaat, helpt het Nova-systeem. Dat deelt voeding in groepen in, op basis van hoe sterk een product is bewerkt.
Aan het ene uiteinde staan onbewerkte of minimaal bewerkte producten, zoals:
- Groenten en fruit
- Ongezouten noten
- Onbewerkte granen, zoals havermout of zilvervliesrijst
- Eieren, melk, ongepaneerde vis of vlees
Aan het andere uiteinde staat de groep ultrabewerkt voedsel. Dat zijn producten die grotendeels bestaan uit industrieel bewerkte ingrediënten die je thuis niet in je keukenkastje hebt, zoals:
- Kunstmatige zoetstoffen, kleurstoffen en aroma’s (E-nummers)
- Emulgatoren en verdikkingsmiddelen
- Geraffineerde oliën, vet en/of suikers in grote hoeveelheden
Denk aan:
- Frisdrank
- Chips
- Koekjes en wafels
- Snoep
- Ontbijtgranen met suiker
- Kant-en-klare pizza’s
- Diepvriesmaaltijden en andere kant-en-klare maaltijden
- Instantnoedels, zoals mama-noedels
- Fastfood zoals burgers en kipnuggets
- Energiedrankjes
- Smeerkaas uit een kuipje
- Suikerhoudende yoghurtdrank
- Snacks zoals borrelnootjes
- Brood met veel ingrediënten, zoals wit casinobrood uit de fabriek
- Repen zoals mueslirepen of proteïnerepen met lange ingrediëntenlijsten
Vaak hebben ze een lange ingrediëntenlijst met veel E-nummers en termen die je niet direct herkent als gewoon eten.
Wat laat het nieuwe onderzoek zien?
De onderzoekers bekeken een groot aantal studies uit verschillende landen. Daaruit kwam een duidelijk patroon naar voren.
- In totaal werden meer dan honderd langlopende onderzoeken geanalyseerd.
- In 92 van die studies werd een verband gevonden tussen veel ultrabewerkt voedsel en een hoger risico op chronische ziekten en vroegtijdige sterfte.
- Het gaat dan onder meer om obesitas, diabetes type 2, hart- en vaatziekten, bepaalde vormen van kanker en depressie.
Opvallend is dat de effecten niet beperkt lijken tot een orgaan. De onderzoekers beschrijven schade aan vrijwel alle belangrijke systemen in het lichaam: het hart en de bloedvaten, de lever, de darmen, de hormoonhuishouding, het immuunsysteem en zelfs de hersenen!
Hun conclusie: ultrabewerkt voedsel is geen onschuldige “traktatie”, maar een factor die op bevolkingsniveau een grote rol speelt in de wereldwijde ziektelast.
Hoe kan dit eten je lichaam zo veel schade doen?
Er is niet één simpele oorzaak. Het probleem is een combinatie van eigenschappen die elkaar versterken.
1. Te veel calorieën in te korte tijd
Ultragebewerkte producten zijn vaak energiedicht: veel calorieën in een klein volume. Door de zachte structuur en sterke smaak eet je snel, zonder dat je lichaam op tijd verzadigingssignalen afgeeft. Gevolg: je eet meer dan je nodig hebt.
2. Veel suiker, ongezonde vetten en zout
Frisdrank, koek, snacks en kant-en-klaarmaaltijden bevatten vaak grote hoeveelheden vrije suikers, verzadigd vet en zout. Deze combinatie verhoogt het risico op hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten en diabetes type 2.
3. Te weinig vezels en beschermende stoffen
Doordat er weinig volwaardige ingrediënten in zitten, mis je belangrijke vezels, vitamines, mineralen en bioactieve stoffen uit bijvoorbeeld groenten, fruit en volle granen. Dat is slecht voor je darmen, immuunsysteem en stofwisseling.
4. Invloed op je darmmicrobioom
Je darmen zitten vol bacteriën die meehelpen aan je spijsvertering, afweersysteem en zelfs je stemming. Ultrabewerkt voedsel bevat weinig voeding voor die bacteriën en soms stoffen die het microbioom verstoren. Dat kan ontstekingen en stofwisselingsproblemen in de hand werken.
5. Additieven en contactstoffen
Veel producten bevatten emulgatoren, zoetstoffen en andere hulpstoffen. Voor sommige van deze stoffen zijn er aanwijzingen dat ze de darmwand kunnen aantasten of het microbioom kunnen veranderen. Daarnaast kunnen er stoffen uit verpakkingsmateriaal in het voedsel terechtkomen, bijvoorbeeld bepaalde weekmakers. De precieze effecten daarvan worden nog onderzocht, maar de eerste signalen zijn zorgelijk.
Waarom eten we er zoveel van?
Je zou kunnen denken: als het zo ongezond is, waarom kiezen mensen er dan toch massaal voor? De onderzoekers wijzen vooral op de manier waarop grote voedingsbedrijven opereren.
- Producten zijn goedkoop, lang houdbaar en overal verkrijgbaar.
- Ze zijn ontworpen om extreem aantrekkelijk te smaken, zodat je snel meer wilt.
- Marketing is sterk gericht op kinderen, jongeren en drukke volwassenen.
- In veel landen is ultrabewerkt voedsel goedkoper en makkelijker te krijgen dan verse producten.
In landen als het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten bestaat meer dan de helft van het gemiddelde dieet uit ultrabewerkte voeding. Bij sommige groepen, bijvoorbeeld jongeren of mensen met lagere inkomens, loopt dat zelfs op tot ongeveer 80 procent. Gezond eten is dan niet alleen een individuele keuze, maar ook een kwestie van omgeving en beleid.
Is alle bewerkte voeding dan slecht?
Nee. Het is belangrijk om onderscheid te maken.
- Minimaal bewerkte producten zijn vaak juist heel gezond. Denk aan diepvriesgroenten zonder saus, ingeblikte tomaten zonder suiker, of volkorenbrood met een korte ingrediëntenlijst.
- Traditioneel bewerkte producten, zoals yoghurt, kaas, olijfolie of pindakaas van alleen pinda’s, passen prima in een gezond voedingspatroon.
Het gaat vooral mis bij producten die nauwelijks nog lijken op het oorspronkelijke voedsel, veel toevoegingen hebben en zo zijn gemaakt dat je ze gedachteloos eet of drinkt.
Sommige critici vinden de term “ultrabewerkt” te breed en onduidelijk. Ze wijzen erop dat er ook relatief verantwoorde producten in die categorie kunnen vallen. Toch laat het totale bewijs zien dat een voedingspatroon waarin deze producten een groot deel van je calorieën leveren, duidelijke gezondheidsrisico’s met zich meebrengt.
Wat kun je zelf doen?
Je kunt de voedingsindustrie en wetgeving niet in je eentje veranderen, maar je hebt wel invloed op wat er op je bord ligt. Een paar praktische richtlijnen:
1. Kijk naar de ingrediëntenlijst
Hoe langer de lijst en hoe meer onbekende termen en E-nummers, hoe groter de kans dat je met ultrabewerkt voedsel te maken hebt.
2. Kies vaker voor “echt eten”
Vul je bord vooral met:
- Groenten en fruit
- Volkorenproducten zoals havermout, volkorenpasta, bruine rijst
- Peulvruchten, noten en zaden
- Eieren, vis en onbewerkte vleesproducten in beperkte hoeveelheden
3. Bewaar ultrabewerkt voedsel voor uitzonderingen
Je hoeft niet alles perfect te doen. Maar als frisdrank, snacks en kant-en-klaarmaaltijden nu de basis vormen van je voeding, probeer dan stap voor stap om te draaien: laat ze de uitzondering zijn in plaats van de regel.
4. Maak het jezelf makkelijker
Gezond eten kost tijd en energie. Daarom helpt het om:
- Groenten vooraf te snijden en in de koelkast te bewaren
- Simpele basisrecepten te hebben die je snel kunt maken
- Water, thee en koffie zonder suiker als standaard drank te kiezen
Meer dan een individuele keuze
De onderzoekers benadrukken dat dit niet alleen een kwestie is van persoonlijke wilskracht. Zolang ultrabewerkt voedsel het goedkoopst, makkelijkst en agressiefst gepromoot is, wordt het voor veel mensen bijna onmogelijk om het niet te kopen.
Daarom pleiten zij voor maatregelen zoals strengere regels voor marketing naar kinderen, duidelijkere etiketten, belasting op ongezonde producten en steun voor betaalbare, gezonde voeding. De kernboodschap is duidelijk: ultrabewerkt voedsel is niet zomaar een modern gemak. Het is een factor die de gezondheid van mensen wereldwijd onder druk zet en elk belangrijk orgaansysteem in je lichaam kan beschadigen.
Juist omdat het zo normaal is geworden, is het belangrijk om jezelf af te vragen: hoeveel van wat ik dagelijks eet, komt eigenlijk nog uit echt voedsel? En waar kun je, stap voor stap, ruimte maken voor beter eten dat wel bij je lichaam past.
Bronnen:
- The Lancet – Series on Ultra Processed Foods
Drie recent gepubliceerde artikelen waarin internationale experts de impact van ultrabewerkt voedsel op gezondheid en samenleving analyseren. - World Health Organization (WHO) – Diet, Nutrition and Chronic Diseases
Rapporten en factsheets over de rol van voeding, bewerking en leefstijl in chronische ziekten wereldwijd. - Harvard T.H. Chan School of Public Health – Nutrition Source
Overzichten van onderzoeken naar ultrabewerkte producten, obesitas, diabetes type 2 en het effect van additieven. - NOVA Food Classification – University of São Paulo
Beschrijving en wetenschappelijke achtergrond van het Nova-systeem, ontwikkeld door Carlos Monteiro en collega’s. - British Medical Journal (BMJ) – Studies on Ultra Processed Foods
Publicaties over de relatie tussen ultrabewerkt voedsel en risico’s op hart- en vaatziekten, kanker en sterfte.
Over deze blogger
-
Bekend als Khun Peter (63), woont afwisselend in Apeldoorn en Pattaya. Al 14 jaar een relatie met Kanchana. Nog niet gepensioneerd, heb een eigen bedrijf, iets met verzekeringen. Gek op dieren, vooral honden en een liefhebber van goede muziek.
Genoeg hobby's: schrijven voor Thailandblog, fitness, gezondheid en voeding, schietsport, kletsen met vrienden en nog wat eigenaardigheden.
Lees hier de laatste artikelen
Gezondheid14 januari 2026Is je dagelijkse visje in Thailand nu wel of niet goed voor je hart?
Gezondheid22 december 2025Waarom je lichaam sneller veroudert door sluimerende ontstekingen en wat je eraan doet
Gezondheid19 december 2025Vitamine C tegen kanker krijgt opnieuw wetenschappelijke aandacht
Live muziek19 december 2025Klassiekers in Thailand: “Stairway to heaven” van Led Zeppelin
Bedankt voor dit interessant artikel.
In thailand moet ik wel goed zoeken naar mijn gezonde keuses.
Mijn telefoontje helpt me goed op weg met de VERTAAL app.
Voor veel etenswaren zoek ik op I-NET, en bestel via the shops,meestal in Bangkok.
Prachtige inzending Peter,
Vroeger ging ik klakkeloos de winkel in en nam wat tot m’n gading was.
Dat is al ‘n tijdje voorbij en kies bewust “gezonde” producten, want ik wil nog wel ‘n tijdje wel en wee op deze aardkloot verblijven en met name halftijds in Azië.
Bedankt voor al jouw gezonde aanbevelingen.
Ben 79 en zelf kok van beroep geweest…Kook nog praktisch iedere dag mijn eigen vers potje…Hoe ik zie dat de meeste mensen zodanig veel toxische brol (streetfood…industrielle voeding etc..)eten en kopen dat ik meer goesting heb om te zeggen ipv bon appétit…’’ Bonne chance ‘’ …
Dus wegblijven uit de 7-Eleven winkels!
Dank Peter voor dit uitgebreide artikel, goed bezig !
(Ik eet gelukkig gezond… hoop wel dat er niet te veel bestrijdingsmiddelen zitten in groenten en fruit in Thailand.)
Een (kinder)hand is blijkbaar gauw gevuld maar als je in Thailand woont zit het gevaar meer in de onzichtbare luchtvervuiling, het verkeer en in sommige gevallen de mensen.
En inderdaad in de bestrijdingsmiddelen voor groente en fruit die er helemaal gaaf moeten uitzien volgens bepaalde kopers.
Voor het gemak wordt 50+ jaar uit een vorig leven vergeten waar er helemaal amper aandacht aan gezondheid werd gegeven.
Je gaat iets niet goed breien wat altijd niet goed is geweest zoals het lekker bruinen in een zonnetje en daar gaat een marketing verhaaltje over supplementen niets aan veranderen.
Net zoals dat overheden het allemaal laten gebeuren dat er niets wordt gedaan om een gezonde generatie te willen opbouwen.
Industriele voeding, bestrijdingsmiddelen maken mensen ziek en farma lost het op. Het kost klauwen vol met geld deze onzin, nu nog zin welke overheid zich inzet om dat te keren want de pensioenfondsen die oud NL overeind houden moet ook geld verdienen.
De voedselfuik van Chris van tellegen. Prima boek over dat onderwerp. Hij laat ook zien dat onderzoeken vaak de uitkomst geeft van de opdrachtgever. Hij stelt ook dat bv de bodems vd goedkope pizza’s in de supermarkt zo bewerkt zijn ,dat her in feite lichaamsvreemde stoffen zijn geworden, het lichaam herkent het niet meer als brood bv
Het gemene aan dit soort producten is, dat ze vaak door de reclame en de media als gezond aangeboden worden.
Vaak zie je van deze producten reclame, dat het vetarm is,en met gezonde toevoegingen verrijkt is, en dat bewust verzwegen wordt dat het nog boordevol suiker of zout zit.
Het gaat bij de producent alleen om de smaak die bij het grote publiek aankomt,en eerst op de allerlaatste plaats om gezonde voedingswaarde.
Een smaak die door verkeerd eten, in de kinderjaren reeds verkeerd ontwikkelt word, en later slecht af te wennen is.
Wij eten in Thailand groenten uit de tuin van ons zelf, of die van directe familie, en zeker niet van de supermarkt of elders die het vaak ten onrechte met biologisch aanbieden.
Fouten maken we nog steeds,maar als het om de voeding van ons eigen lichaam gaat, is zelf goed meedenken betrouwbaarder als iedere commercie.
Je zal maar in overstromingsgebied zitten en al de organisch gecertificeerden kunnen het officieel niet meer waar maken en de vraag is of dat door die goed betaalde certificeringsbureaus ook nageleefd wordt.
Momenteel stroomt de arsenicum vrolijk naar het zuiden en is er in ieder overstromingsgebied een probleem voor nu of de toekomst.
Of zoals altijd kijkt men de andere kant op want rijst is een belangrijk product.
Vroeger had je in NL palingen vol PCB en die werden uit de rivieren gehaald om vervolgens vet gemest te worden zodat de PCB onder de waarden per kg viel.
Uiteindelijk eet je het wel als je het hebt gegeten.
Zodra de vetmassa afneemt komen al die stoffen in het bloed en dan maar zien hoe het lichaam reageert.
Gezond eten kost helemaal niet veel moeite of geld . Ik was altijd de groente goed door ze even te laten weken in een sopje. Daarna kun je afspoelen. En klaar . Ook bij aardappels of spruitjes . Dan zonder schillen in zijn geheel in stukjes snijden en zo koken Het kookvocht dat drink ik als bouillon of voor een saus en soep.
Kip is het gezondste vlees . Ik koop altijd kippenbout . Laat ze 2 uur in gesloten pan sudderen met alleen een klein beetje water. Daarna het vocht afgieten in drinkglazen . Het vet gaat dan stollen kun je weggooien . De botten kun je er zo uit halen . Het vlees blijft over . Zo heb je vlees en ook nog een lekkere gelei . Werkje van niets en niet duur .