Dertig Jaar van Hoop, Crisis en Herhaling – Een drieluik over Thailand’s moderne politieke geschiedenis (1997-2026) – lezersinzending
Deel 3: De Strijd om Verandering (2023–2026)
In de vorige 2 delen zagen we de opkomst en ondergang van Thaksin Shinawatra en de jarenlange militaire dominantie onder generaal Prayuth. Deel 3 over hoe de huidige explosieve situatie is ontstaan: vanaf de aftocht van de MFP, via de val van de laatste Shinawatra, naar de cruciale verkiezingen van 8 februari aanstaande.
1. De “Oranje” Golf en de Blokkade (2023)
De verkiezingen van 14 mei 2023 zorgden voor een politieke aardbeving. De Move Forward Party (MFP), onder leiding van de charismatische Pita Limjaroenrat, werd met 151 zetels de grootste partij. Het was een golf van hoop; voor het eerst sinds de eeuwwisseling was het niet de familie Shinawatra die de grootste werd. Het MFP-programma was radicaal: de macht decentraliseren, de dienstplicht afschaffen en het gevoelige Artikel 112 (majesteitsschennis) hervormen.
Echter, de “muur” van de door het leger benoemde senaat bleek onverwoestbaar. De 250 senatoren blokkeerden Pita’s premierschap. Achter de schermen voltrok zich wat critici het “Groot Compromis” noemen: Pheu Thai, twintig jaar lang de aartsvijand van de militaire elite, verbrak het verbond met Move Forward en ging in zee met de partijen van de generaals Prayuth en Prawit.
2. De Terugkeer van Thaksin en de Val van Srettha (2023-2024)
Op 22 augustus 2023 gebeurden twee dingen tegelijk: vastgoedmagnaat Srettha Thavisin werd tot premier gekozen, en Thaksin Shinawatra landde na vijftien jaar ballingschap op luchthaven Don Mueang. De deal was duidelijk: de familie Shinawatra mocht terugkeren, mits zij als buffer zouden fungeren tegen de oprukkende progressieve krachten van “Oranje”.
Srettha’s premierschap werd gedomineerd door de “Digital Wallet”, een plan om de economie aan te jagen door elke burger 10.000 baht te geven. Maar de gevestigde orde vertrouwde het niet. In augustus 2024 viel het doek: Srettha werd door het Grondwettelijk Hof afgezet. Een groep van zo’n 40 senatoren had bij het Constitutioneel Hof aanhangig gemaakt dat hij een in 2008 veroordeeld iemand in zijn kabinet had benoemd. Srettha was, zo bleek, slechts een tussenpaus.
3. De Tragiek van de Shinawatra’s: Paetongtarn (2024–2025)
Op 14 augustus 2024 schoof Pheu Thai haar laatste troef naar voren: Paetongtarn “Ung Ing” Shinawatra, de jongste dochter van Thaksin. Zij begon met een enorme achterstand: jong, onervaren en belast met de familienaam.
Haar ondergang kwam echter niet door economisch beleid, maar door een dossier dat Thailand al decennia verdeelt: de Overlapping Claims Area (OCA) in de Golf van Thailand. Dit gebied herbergt voor miljarden baht aan olie- en gasvoorraden. Ondertussen waren aan de grens met Cambodja diverse militaire confrontaties. Toen in juli 2025 een opname lekte van een telefoongesprek van Ung Ing met Hun Sen, sterke man van Cambodja, voorzitter van de Senaat aldaar, en goede bekende van haar vader. Zij beloofde Hun Sen de invloed van het Thaise leger aan de grens te beperken. Dit werd het begin van haar einde als premier. Het leger voelde zich niet geruggesteund en straatprotesten vlamden weer op.
Op 29 augustus 2025 werd ook zij door het Grondwettelijk Hof afgezet. Hiermee lijkt de cirkel die in 2001 met haar vader begon, definitief gesloten. De familie Shinawatra is als politieke factor van betekenis gediskwalificeerd.
4. De “Blauwe” Macht: Anutin en de weg naar 2026
In het machtsvacuüm dat ontstond, kleurde de politiek plotseling “Blauw”. Anutin Charnvirakul van de Bhumjaithai-partij (BJT) greep de macht. Waar Pheu Thai “Rood” was en het leger “Geel”, positioneerde Anutin zich als de pragmatische leider.
Hij sloot een pact met de oppositie (de People’s Party) om als interim-premier een nieuwe grondwet voor te bereiden, mits er vervroegde verkiezingen zouden komen. Anutin profileert zich nu als de stabiele beschermer van de nationale veiligheid, zeker nu de spanningen aan de grens met Cambodja over diezelfde olievelden zijn opgelopen.
5. De Grote Test: 8 februari 2026
Op 8 februari staat Thailand voor een eindexamen. Er wordt niet alleen een nieuw parlement gekozen, maar er vindt ook een cruciaal referendum plaats over een nieuwe Grondwet.
De centrale vraag is:
- JA: Een breuk met de militaire invloed van de grondwet uit 2017 en het inperken van de macht van het Grondwettelijk Hof.
- NEE: Behoud van de macht bij de conservatieve instituten.
6. Wie is wie op 8 februari?
Anutin Charnvirakul – Bhumjaithai (BJT)
Kleur: Blauw
Rol: Demissionair premier en ‘de pragmatische machthebber’.
Focus: Nationale veiligheid, economische stabiliteit en het beschermen van de gevestigde orde.
Kans: Anutin positioneert zich als het veilige alternatief tussen de radicale hervormers en de oude militaire garde. Hij hoopt de grootste te worden door zijn rol in het conflict met Cambodja te verzilveren.
Natthaphong Ruengpanyawut – People’s Party (PP)
Kleur: Oranje
Rol: De opvolger van de verboden Move Forward Party.
Focus: Systeemverandering, decentralisatie, aanpakken van monopolies en een nieuwe grondwet.
Kans: De PP heeft de jeugd en de progressieve stedeling achter zich, maar kampt met juridische druk en een nationalistische tegenwind. Voor hen is het referendum over de grondwet bijna belangrijker dan de zetelwinst.
Abhisit Vejjajiva – de Democratische Partij (DP)
Kleur: Lichtblauw
Rol: De teruggekeerde veteraan.
Focus: Politiek fatsoen, institutionele versterking en gematigd liberalisme.
Kans: Abhisit hoopt de ‘verweesde’ conservatieve kiezer op te vangen die niet op de generaals wil stemmen, maar de progressieve koers van de PP te riskant vindt.
Yodchanan Wongsawat – Pheu Thai (PT)
Kleur: Rood
Rol: De partij in crisis.
Focus: Economisch herstel en sociale vangnetten (zoals de Digital Wallet).
Kans: Neef van Thaksin. Probeert de partij relevant te houden nu de directe Shinawatra-lijn is uitgeschakeld. Na de afzetting van Paetongtarn in 2025 vecht de partij om relevant te blijven. Met deze oudste zoon van de oudste zus van Thaksin aan het roer is toch de grote vraag of de trouwe achterban in de Isaan de partij niet zal inruilen voor de PP of BJT.
7. Tot slot
Dertig jaar na de Azië-crisis van 1997 bevindt Thailand zich opnieuw op een kruispunt. Kiest de bevolking voor de sprong in het diepe met de People’s Party, of voor de “Blauwe” stabiliteit van Anutin? Eén ding is zeker: de uitslag van 8 februari en de uitkomst van het referendum zullen bepalen of Thailand de cirkel van crises eindelijk kan doorbreken.
Volgende week: Een uitgebreide voorbeschouwing op de stembusgang en wat de verschillende scenario’s betekenen voor de gepensioneerden, de expat en de toerist.
Terug lezen?
Deel 1: Van Crisis naar Crisis (1997 – 2011) te lezen op https://www.thailandblog.nl/geschiedenis/dertig-jaar-van-hoop-crisis-en-herhaling-een-drieluik-over-thailands-moderne-politieke-geschiedenis-1997-2026-lezersinzending/
Deel 2: Hoe Yingluck plaats maakt voor Prayuth (2011 tot 2023): klik op
Over deze blogger
Lees hier de laatste artikelen
Leven in Thailand14 februari 2026Dagboek van een Thailandganger (deel 34) – Het gesprek dat ik niet zag aankomen
Visumvraag13 februari 2026Thailand Immigration Infobrief Nr 010/26: Kan ik een Non-O Retired aanvragen als ik op die dag nog geen 50 ben?
Lezersinzending12 februari 2026Hoe jammer genoeg ‘Oranje zich schuldig maakt aan het neerkijken op de provincie – Thaise politiek: intellect versus realiteit (lezersinzending)
Visum Kort Verblijf12 februari 2026Schengenvisum: Verslag van een aanvraag voor visum kort verblijf in België