Dertig Jaar van Hoop, Crisis en Herhaling – Een drieluik over Thailand’s moderne politieke geschiedenis (1997-2026) – lezersinzending

Deel 2: Hoe Yingluck plaats maakt voor Prayuth (2011 tot 2023)

Inleiding: in 2011 schoof de Pheu Thai-partij Yingluck Shinawatra naar voren. De zittende regering-Abhisit werd geassocieerd met het leger en het geweld van 2010. Yingluck won met een absolute meerderheid. De oppositie tegen haar was dermate groot, dat zelfs Bangkok werd lamgelegd. Het leger onder aanvoering van generaal Prayuth bracht rust door autoritaire controle, maar de verkiezingen van mei 2023 lieten zien dat het land klaar was voor verandering. Het kamp van Prayuth, aan de macht in 2014, leed na 9 jaar een verpletterende nederlaag tegen de progressieve krachten.

De basis voor het moderne Thailand werd gekneed op de puinhopen van de financiële crisis van 1997. Een wankele basis naar bleek. De chaos liet de middenklasse gedesillusioneerd achter, en zette de deur open voor een nieuw soort politiek. In 2001 had Thaksin Shinawatra de verkiezingen gewonnen met een tot dan toe ongekend populisme. Met programma’s als de 30-baht gezondheidszorg en dorpsfondsen veranderde hij het politieke landschap. Thaksin werd de kampioen van het volk. De elite in Bangkok en het leger zagen Thaksin’s groeiende macht echter met lede ogen aan. In 2006, terwijl Thaksin in New York was, greep het leger de macht. Het was het begin van een bittere polarisatie: de Roodhemden (pro-Thaksin) tegenover de Geelhemden (de gevestigde orde). Met een bloedig dieptepunt in 2010, toen massale protesten van de Roodhemden in het centrum van Bangkok hardhandig werden neergeslagen. 

1. Yingluck: opkomst en afgang (2011–2014)

Deze jongere zus van Thaksin, werd door Pheu Thai naar voren geschoven als kandidaat-premier voor de verkiezingen van 3 juli 2011. Ze voerde campagne op de onderwerpen nationale verzoening, het uitbannen van armoede en belastingverlaging voor bedrijven. De zittende regering Abhisit, december 2008 aangesteld door het parlement, en de ellende van de afgelopen 3 jaar meegemaakt. werd geassocieerd met geweld en de gevestigde orde. Yingluck won de verkiezing met absolute meerderheid. 

Yingluck bracht een boodschap van verzoening. Terwijl de rijken in Bangkok profiteerden, voelden de arme Thai zich door Abhisit vergeten. De Democratische Partij slaagde er niet in om een geloofwaardig sociaal-economisch plan te presenteren dat kon concurreren met de “Thaksinomics” van Pheu Thai. Yingluck werd gepresenteerd als de persoonlijke vertegenwoordiger van broer Thaksin, die nog steeds razend populair was in het noorden en noordoosten. De kiezers zagen in haar de terugkeer van de economische voorspoed uit de jaren 2001–2006. Thaksin noemde haar zelfs zijn “kloon”. 

Yingluck lanceerde een lijst met concrete economische beloften die direct inspeelden op de behoeften van de gewone man. Ze beloofde boeren een prijs voor hun rijst ver boven de marktwaarde, waarmee zij zich verzekerde van de stemmen van miljoenen boeren. Verder een verhoging van het dagloon naar destijds 300 baht. Het “One Tablet Per Child” programma sprak jonge gezinnen aan. En ze kwam met belastingvrijstelling voor mensen die hun eerste auto of huis kochten.

Maar het ging fout. Hoewel ze won op een golf van hoop, werden twee van Yingluck’s succesfactoren later haar ondergang. Het eerste was een rijstprogramma uit 2011: de regering bood de rijstboeren een subsidie ongeveer het dubbele van de marktprijs. Het leverde een enorme overproductie op en dito voorraad. Al met al kostte dit programma de staat miljarden, en werd deze handelwijze een belangrijke factor in de politieke instabiliteit die leidde tot de militaire coup van 2014.

Een tweede factor was haar band met broer Thaksin. Yingluck stelde een wet voor om amnestie te verlenen voor belangrijke politiek gemotiveerde incidenten die hadden plaatsgevonden tijdens en sinds de staatsgreep van 2006. Critici zagen dit als een directe poging om haar broer Thaksin ongestraft naar Thailand te laten terugkeren. Deze omstreden amnestiewet van oktober 2013 was uiteindelijk mede een directe aanleiding tot de staatsgreep door het leger op 22 mei 2014. 

In de nasleep van die militaire coup werd Yingluck samen met voormalige ministers en politieke leiders van alle partijen gearresteerd, en enkele dagen vastgehouden in een legerkamp. Ze werd in 2016 berecht, maar verscheen in augustus 2017 niet voor de rechter voor het aanhoren van het vonnis. Ze was het land al uit. Naar verluidt via Cambodja. Bangkok Post meldde in januari 2019 dat zij een Cambodjaans paspoort zou hebben. Er werd een arrestatiebevel uitgevaardigd. In september 2017 werd ze bij verstek schuldig bevonden en veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf. Yingluck verblijft nog steeds in het buitenland, en er een actief werkend leven leiden. De strafrechtelijke aanklacht tegen haar betreft nalatigheid, niet directe corruptie, waardoor een verzoek om gratie om een juist momentum vraagt. 

Het voorstel tot die bewuste amnestiewet werd ingediend door Yingluck in augustus 2013. Oorspronkelijk bedoeld om ‘gewone’ demonstranten vrij te pleiten die betrokken waren bij politieke onlusten van de afgelopen jaren. Maar in oktober 2013 werd de wet in het geheim uitgebreid tot een “algehele amnestie”. Hierdoor zouden ook politieke leiders en militairen vrijuit gaan. En: het zou de weg vrijmaken voor de terugkeer van de in ballingschap levende Thaksin zonder dat hij zijn gevangenisstraf hoefde uit te zitten. 

2. Bangkok Shutdown (november 2013-mei 2014)

Dit alles leidde in november 2013 tot massale straatprotesten van de “Geelhemden” (PDRC), de blokkade van Bangkok, en vervolgens de militaire coup van mei 2014. De PDRC – People’s Democratic Reform Committee-  werd opgericht door Suthep Thaugsuban. Suthep was een ervaren politicus die zijn zetel in het parlement opgaf, en zich opwierp als de “Grote Leider” van de acties tegen de regering van Yingluck. De PDRC was fel tegen de invloed van de familie Shinawatra. Geëist werd: het aftreden van de regering-Yingluck; de instelling van een niet-gekozen “Volksraad” die het land 12 tot 18 maanden zou besturen om diepgaande hervormingen door te voeren, en uitstel van verkiezingen totdat deze hervormingen voltooid waren. 

De PDRC organiseerde massale protesten die maandenlang aanhielden. Het hoogtepunt was de “Bangkok Shutdown” in januari 2014, waarbij demonstranten grote kruispunten in de hoofdstad blokkeerden. De protesten zorgden ervoor dat het economische leven en het functioneren van de overheid ontwricht raakten. De protesten bereikten hun hoogtepunt medio januari 2014, toen er bijna 500.000 mensen aan deelnamen. Eind april 2014 waren ze aanzienlijk afgenomen en bestonden er nog maar uit enkele duizenden demonstranten. Kort na de militaire coup van 22 mei 2014 ontbond de beweging zich.

3. Het Tijdperk Prayuth (2014–2023)

De coup van Prayuth: op 7 mei 2014 werd Yingluck door het Grondwettelijk Hof uit haar ambt gezet. Het hof achtte haar schuldig aan machtsmisbruik in verband met een eerder ontslag (2011) van de nationale veiligheidschef. 

Terwijl het land in een politieke patstelling verkeerde en er sporadisch geweld was, greep generaal Prayut Chan-o-cha op 22 mei 2014 de macht via een staatsgreep, officieel “om de vrede te herstellen”. 

De militaire junta geïnstalleerd: direct na de coup kondigde Prayuth de instelling van de NCPO (National Council for Peace and Order) aan. Politieke bijeenkomsten werden verboden, activisten werden opgepakt en de media werden streng gecensureerd. De junta gebruikte “attitude adjustment”-sessies om critici ‘bij te praten’. In 2017 liet Prayuth een  grondwet ontwerpen die de macht van gekozen politici beperkte en de rol van het leger verankerde. Het meest cruciale onderdeel: de 250 senatoren worden niet gekozen, maar benoemd door het leger, en zij mogen meestemmen over wie de premier wordt. Artikel 272 noemde een geldigheid van 5 jaar.

Het overlijden van koning Bhumibol: midden in Prayuths bewind, in oktober 2016, overleed de diep gerespecteerde koning Rama IX na een regeerperiode van 70 jaar. Prayuth speelde een centrale rol in het waarborgen van de stabiliteit tijdens de troonsbestijging van de huidige koning. Het leger profileerde zich sterker dan ooit als de ultieme beschermer van de troon.

De verkiezingen van 2019: onder grote internationale druk vonden er in 2019 eindelijk verkiezingen plaats. Hoewel de oppositie (Pheu Thai) de meeste zetels won, kon Prayuth premier blijven dankzij de steun van de 250 door militairen  benoemde senatoren. Vanaf dat moment was hij officieel een “burger-premier”, maar zijn kabinet bestond nog steeds uit veel oud-generaals (de zogenaamde “Three Por” groep: Prayuth als Premier, Prawit als  strateeg, en Paochinda, de minister van Binnenlandse Zaken). Dat benoemen van 250 senatoren legde de “democratie” feitelijk vleugellam. 

De studentenopstanden van 2020: waren een reactie op de militaire invloed op de ‘burger’-regering onder leiding van premier Prayut, de ontbinding van oppositiepartijen zoals de populaire Future Forward Party, en onvrede over de verkiezingen van 2019 die als oneerlijk werden beschouwd. Gaandeweg ontwikkelden de protesten zich tot bredere eisen voor democratische hervorming, een nieuwe grondwet en beperking van de macht van de monarchie. Later voegden demonstranten ook eisen toe voor hervormingen van de monarchie: zoals bekend een zeer gevoelig taboe onderwerp. Studenten gebruikten als symbool van verzet de drie-vinger groet uit de filmserie ‘The Hunger Games’. 

De corona-pandemie: legde het protest stil: maar staken in 2021 heviger de kop op. De eis tot hervorming van de monarchie is echt een breuklijn in de Thaise geschiedenis. Voorheen was de kritiek altijd gericht op politici of militairen; in 2020 werd voor het eerst de kern van de Thaise machtsstructuur publiekelijk ter discussie gesteld. Op 10 november 2021 oordeelde de Constitutionele Rechtbank dat de eis van de demonstranten om de monarchie te hervormen ongrondwettelijk. In 2022 stopten grootschalige protesten grotendeels, nadat meerdere activisten en demonstranten werden veroordeeld. 

De verkiezingen van mei 2023: betekende dat Prayuth’s kamp een verpletterend verlies, en een formidabele winst voor progressieve krachten in het land. Het betekende het vertrek van Prayuth uit de actieve politiek. Een politicoloog verbonden aan het Instituut voor Veiligheid en Internationale Studies aan de Chulalongkorn Universiteit, zei dat het aftreden van Prayut: “de nederlaag betekent van het militaire regime dat de afgelopen negen jaar, sinds de staatsgreep in 2014, aan de macht is geweest en kan worden gezien als een opsteker voor voorstanders van democratie.” 

De coup van destijds: beëindigde weliswaar de politieke chaos van de “rood- en geelhemden”, maar luidde een militaire junta-heerschappij  in tot 2019, met een nieuwe grondwet en autoritaire controle over het land, maar resulteerde in verdere onrust en de eis voor hervormingen in de jaren daarna. Hoewel er in 2019 verkiezingen werden gehouden, bleef de invloed van het leger groot, wat bijdroeg aan aanhoudende politieke instabiliteit en onzekerheid over Thailand’s democratische toekomst. Er werd tijdelijk een zekere  stabiliteit gebracht door autoritaire controle, maar verergerde onderliggende politieke spanningen, en leidde tot een roep om democratie en hervorming in de jaren erna. 

De laatste jaren van Prayuth: werden gekenmerkt door interne ruzies en een gekelderde populariteit. De verkiezingen van mei 2023 betekenden uiteindelijk de genadeklap voor zijn kamp. Progressieve krachten wonnen massaal, wat het einde markeerde van negen jaar militaire dominantie. Prayuth verliet de actieve politiek, een land achterlatend dat stabieler leek aan de oppervlakte, maar dieper verdeeld was dan ooit.

Volgende week deel 3: De Strijd om Verandering (2023–2026)

Na decennia van troebelen tussen ‘Rood’ en ‘Geel’ is Thailand in een geheel nieuwe fase beland. De afgelopen drie jaar was een politieke rollercoaster: van de geblokkeerde winst van de ‘Oranje’ Move Forward-partij tot de dramatische val van de laatste Shinawatra-premier afgelopen augustus. Nu, met een ‘Blauwe’ interim-regering en een cruciaal referendum op 8 februari voor de deur, staat Thailand op een kruispunt. Wordt het een definitieve breuk met het verleden, of blijft de cirkel zich herhalen?

Over deze blogger

Ingezonden Bericht

Lees hier de laatste artikelen

Oudere postings van deze blogger

• Leven in Thailand14 februari 2026Dagboek van een Thailandganger (deel 34) – Het gesprek dat ik niet zag aankomen
• Visumvraag13 februari 2026Thailand  Immigration Infobrief Nr 010/26: Kan ik een Non-O Retired aanvragen als ik op die dag nog geen 50 ben?
• Lezersinzending12 februari 2026Hoe jammer genoeg ‘Oranje zich schuldig maakt aan het neerkijken op de provincie – Thaise politiek: intellect versus realiteit (lezersinzending)
• Visum Kort Verblijf12 februari 2026Schengenvisum: Verslag van een aanvraag voor visum kort verblijf in België