Overgewicht wordt al jaren in verband gebracht met hart- en vaatziekten, diabetes en een kortere levensverwachting. Minder bekend is dat het ook invloed heeft op je brein. Steeds meer onderzoek wijst erop dat obesitas de cognitieve achteruitgang versnelt en het risico op dementie verhoogt.
Nieuwe genetische analyses gaan nu een stap verder. Ze laten zien dat het verband tussen een hoge body mass index en vasculaire dementie waarschijnlijk niet alleen samenhang is, maar echt oorzaak en gevolg. Dat inzicht werpt nieuw licht op de rol van leefstijl bij gezond ouder worden.
Meer dan een statistisch verband
In veel eerdere studies bleef altijd twijfel bestaan. Mensen met overgewicht verschillen vaak op meerdere punten van mensen met een lager gewicht. Ze bewegen anders, eten anders en gebruiken vaker medicijnen. Bovendien verliezen mensen die beginnende dementie ontwikkelen vaak al jaren voor de diagnose gewicht. Dat vertroebelt de cijfers.
Om dat probleem te omzeilen, gebruikten onderzoekers een methode die Mendeliaanse randomisatie heet. Daarbij wordt gekeken naar genetische varianten die iemand van nature een hogere of lagere BMI geven. Omdat je die genen al bij je geboorte meekrijgt, spelen leefstijl en latere ziekte hier geen verstorende rol.
Grote datasets, duidelijke uitkomst
De analyse maakte gebruik van grote bevolkingsstudies uit Denemarken en het Verenigd Koninkrijk, samen goed voor meer dan een half miljoen deelnemers. Eerst bevestigden de onderzoekers het bekende beeld uit observaties. Het risico op vasculaire dementie lijkt het laagst bij een BMI rond de 27. Dat geeft de indruk van een zogenoemde obesitasparadox.
Maar zodra genetica werd gebruikt, verdween dat beeld. Een genetisch hogere BMI hing samen met een lineaire stijging van het risico. Hoe hoger de BMI, hoe groter de kans op vasculaire dementie. Voor elke stijging van ongeveer 5 BMI punten nam het risico met 63 procent toe. Dat komt grofweg overeen met 14 tot 18 kilo extra gewicht bij een gemiddelde volwassene.
Opvallend was dat deze relatie niet werd gevonden bij de ziekte van Alzheimer. Het effect leek specifiek voor vasculaire dementie, waarbij schade aan de bloedvaten in de hersenen centraal staat.
Bloeddruk als sleutel
De volgende vraag was hoe overgewicht dit risico vergroot. De onderzoekers keken naar bekende cardiometabole factoren zoals cholesterol, bloedsuiker, ontsteking en bloeddruk. Vooral de bloeddruk sprong eruit.
Een hogere systolische en diastolische bloeddruk bleek sterk samen te hangen met vasculaire dementie. Verhoogde bloeddruk verklaarde ongeveer een kwart van het effect van BMI op het dementierisico. Andere factoren zoals LDL-cholesterol, triglyceriden en ontstekingsmarkers speelden in deze analyse een veel kleinere rol.
Dat betekent niet dat ze onbelangrijk zijn, maar wel dat bloeddruk een dominante schakel vormt tussen overgewicht en schade aan het brein.
Wat gebeurt er in het lichaam
Vanuit biologisch oogpunt is dit goed te verklaren. Overmatig vetweefsel verergert processen als vaatverstijving, ontsteking en verstoring van de vaatwand. Die veranderingen beginnen vaak al voordat iemand officieel hoge bloeddruk heeft.
Na verloop van jaren raken de kleine bloedvaten in de hersenen beschadigd. De doorbloeding wordt minder efficiënt en kwetsbare hersengebieden krijgen te maken met chronische stress. Beeldvormend onderzoek laat zien dat mensen met een hogere BMI vaker tekenen van witte stofschade en verminderde hersenconnectiviteit hebben.
Waarom dit relevant is voor Thailand
Veel Nederlanders in Thailand verblijven langdurig in een warm klimaat waar beweging soms afneemt en eetpatronen veranderen. Regelmatige controle van gewicht en bloeddruk is dan geen luxe. Het gaat niet alleen om hart en vaten, maar ook om je geheugen en denkvermogen op de lange termijn.
Tot slot
Dit onderzoek maakt duidelijk dat de zogenoemde obesitasparadox vooral een statistisch misverstand is. Als je dichter bij oorzaak en gevolg kijkt, verdwijnt die paradox. Overgewicht vergroot het risico op vasculaire dementie, en een verhoogde bloeddruk speelt daarin een hoofdrol. Een gezond gewicht en een goede bloeddruk zijn daarmee geen cosmetische doelen, maar een investering in een helder brein op latere leeftijd.
Bronvermelding
High Body Mass Index as a Causal Risk Factor for Vascular-Related Dementia: A Mendelian Randomization Study https://academic.oup.com/jcem/advance-article/doi/10.1210/clinem/dgaf662/8425616
Over deze blogger
-
Dit artikel is geschreven en gecontroleerd door de redactie. De inhoud is gebaseerd op persoonlijke ervaringen, meningen en eigen onderzoek van de auteur. Waar relevant is er gebruikgemaakt van ChatGPT als hulpmiddel bij het schrijven en structureren van teksten. Hoewel er zorgvuldig wordt omgegaan met de inhoud, kan niet worden gegarandeerd dat alle informatie volledig, actueel of foutloos is.
De lezer is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de informatie op deze website. De auteur aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade of gevolgen die voortvloeien uit het gebruik van de geboden informatie.
Lees hier de laatste artikelen
Kort nieuws2 februari 2026Thailand nieuws samengevat: 2 februari 2026
Achtergrond2 februari 2026Thailand draait op migrantenarbeid maar wie beschermt de mensen achter het werk
Vliegtickets2 februari 2026Rechtstreeks vanaf Schiphol naar Bangkok vliegen: THAI probeert het opnieuw na jaren afwezigheid
Vliegtickets2 februari 2026Losse tickets naar Thailand stapelen kan je geld besparen maar het kan je ook duur komen te staan