Isan Thailand

Door Hans Bos

De Isan vormt het grootste deel van Thailand en telt ook de meeste inwoners. En toch is deze gigantische hoogvlakte het ondergeschoven kindje van het land, op slechts een paar uur rijden van Bangkok. De meeste toeristen laten dit gebied links liggen (of rechts, als ze naar Chiang Mai reizen).

Met Laos (en de Mekong) in het noorden en oosten en Cambodja in het zuiden, vormt de Isan een fantastisch gebied om te ontdekken. Er valt meer te zien en te beleven dan menigeen in één reis kan verwerken. Het uitzicht is anders, het eten eveneens, om nog maar te zwijgen van zeden en gewoonten en de vele historische bouwwerken die dateren uit vervlogen eeuwen. Een groot deel van de Isan maakte immers deel uit van het grote rijk van de Khmer uit Cambodja.

Hier vinden we geen spectaculaire eilanden en stranden, geen interessante bergstammen, maar schitterende nationale parken, vergezichten over de Mekong en opmerkelijke feesten en festiviteiten. Waarom dan relatief zo weinig buitenlandse bezoekers? Misschien is het wat monotone landschap de oorzaak, zeker in de droge tijd tussen november en mei? De wegen in het gebied zijn zonder meer uitstekend, dus daar kan het niet aan liggen. Wie het weet, mag het zeggen.

We beginnen deze rondrit op autoweg 2 (richting Nakhon Ratchasima/Korat), bij het Nationale park Khao Yai, op 200 kilometer van Bangkok. Dit park is vorig jaar door de Unesco uitgeroepen tot werelderfgoed. Het beslaat een oppervlakte van meer dan 2100 vierkante kilometer en kent een hoogteverschil van dik 1000 meter. In het park is sprake van een geweldige variëteit aan flora en fauna. Daarmee is het een van de minst aangetaste moessonwouden op het Aziatische vasteland. Het park is grotendeels goed toegankelijk en beschikt over uitkijktorens bij belangrijke drinkplekken, restaurants en mogelijkheden om in of in de nabijheid van het park te overnachten.

National-park-Khao-Yai

Hier vinden we nog een stuk of 200 olifanten in het wild, maar ook verschillende soorten herten, wilde zwijnen, luipaarden, beren, zeldzame vleermuizen, neushoornvogels en zelfs tijgers. De beste periode om dieren te zien, ligt in de regentijd, van mei tot oktober, hoewel de meeste bezoekers de voorkeur geven aan de koelere periode in de rest van het jaar. Het kan er dan overigens best fris zijn. Omdat het park groot genoeg is om te verdwalen, verdient een goede gids aanbeveling. Om het park goed te leren kennen, is in feite een meerdaags verblijf nodig. Vergeet niet een muggenmiddel mee te nemen en een verrekijker.

Aan de rand van het park treffen we een opmerkelijk wijngoed, Château des Brumes. Met behulp van Franse experts probeert de eigenaar hier al ruim tien jaar een goede kwaliteit wijn te maken. Met succes, al liggen de prijzen niet bepaald laag. Gasten kunnen op de Village Farm overnachten en fietsen in de omgeving. En uiteraard een goed glas wijn drinken. In Kaeng Hin Peurg ligt een nieuw traject om te raften op de rivier, geschikt voor internationaal toerisme, al kan het er af en toe ‘wild’ aan toe gaan.

Korat, poort naar de Isan

Nakhon Ratchasima (Korat) vormt de poort naar het noordoosten. De stad fungeerde in de Vietnamoorlog eind jaren zestig als militair steunpunt voor de VS. Een bezoek aan de stad hoeft niet meer dan een middag te kosten. Het Mahaweerawong museum beschikt over een indrukwekkende verzameling van oude objecten uit de Khmertijd. En in het centrum zien we het monument van Thao Suranari, die in 1826 met ander vrouwvolk tegen de Laotianen ten strijde trok. Uiteraard met de overwinning tot gevolg. En eveneens uiteraard wordt dat eind maart, begin april groots gevierd.

Een bijzondere indruk laat het Khmer-heiligdom in Phi Mai achter. Het is nu precies duizend jaar geleden gebouwd en daarmee ouder dan de grote tempel van Angkor in Cambodja, waarmee het overigens door een weg was verbonden. Beide tempels vertonen opvallende overeenkomsten.

Phi Mai

Het heiligdom is niet groot in oppervlakte, maar wel in bezienswaardigheid. Het is in ieder geval op een verantwoorde manier gereconstrueerd, iets wat niet veel andere historische monumenten in Thailand kunnen zeggen. Op doordeweekse dagen is het hier vrij rustig. Het nationale museum ligt naast de Sa Kwan, een waterreservoir uit de 12de eeuw. Het museum herbergt veel antieke beeldhouwwerken. Een bezoek aan Phi Mai is niet compleet zonder een blik op de Sai Ngam, de grootste en oudste boom van Thailand, die een heel eiland overkapt. Aan de overkant van de weg is het heerlijk lunchen.

Khon Kaen

We zoeken de 2 weer op en gaan op weg naar Khon Kaen, eveneens een voormalig militair steunpunt van de Amerikanen. De lengte van de startbaan op het lokale vliegveld maakt deze geschikt voor de grootste toestellen, al wordt er nauwelijks gebruik van gemaakt. De gelijknamige provincie is overwegend landelijk en vormt het hart van de Isan. Gedreven door een groeiende economie is hier genoeg te beleven op gebied van bars en restaurants. De vele goede hotels maken Khon Kaen een aangename stedelijke tussenstop op weg naar Nong Khai, aan de Mekong. We vinden hier een nachtmarkt en veel winkels die zijde en katoen aanbieden uit de Isan. Menigeen koop hier een mawn khwaan, het harde driehoekige kussen als ondersteuning van de elleboog als we op de grond zitten. Ons advies: leeg kopen en thuis vullen, bespaart veel slepen.

Gek op slangen? Ga dan naar King Cobra Village het dorp van de koningscobra’s; Ban Khok Sa-Nga, waar de beesten op uitgebreide schaal worden gekweekt.
Roi Et heeft niet meer de functie die het drie eeuwen geleden had: vesting ter verdediging tegen de Laotianen. De stad telde destijds 11 torens. Nu is het een moderne stad met ongeveer 40.000 inwoners. Het kunstmatige meer heeft een eiland met een Boeddhabeeld.

Grens met Laos

In Nong Khai eindigt de 2, de Friendship Highway. De rivier Mekong vormt een brede en duidelijke grens met Laos. De Vriendschapsbrug vormt de enige verbinding met de Laotiaanse hoofdstad Vientiane en is betaald door Australië. De brug stamt uit 1994 en meet bijna 1200 meter. Sinds kort rijdt hier ook een trein over. De Laotiaanse regering verstrekt aan de grens toeristenvisa à raison van 30 USD of een gelijk bedrag in Baht. Omdat de regelingen regelmatig veranderen, is navraag bij de Laotiaanse ambassade in Bangkok aan te bevelen.

Sala Kaew Ku

Aan de Thaise kant rijen villa’s, hotels, guesthouses en bars, met hier en daar een Chinees-Frans toefje. De sfeer in Nong Khai is zonder meer ontspannen, het eten op de markt in het stadje uitermate smakelijk, al is het alleen al vanwege het uitzicht op de (bijna lege) Laotiaanse oevers. Kom tot rust in Nong Khai. Hier vallen ook anderszins koopjes te halen.
Een van de hoogtepunten van een bezoek aan het ‘bruggenhoofd’ Nong Khai is een bezoek aan het uitermate merkwaardige, maar wellicht daardoor indrukwekkende Sala Kaew Ku, In 1978 begon de ‘zwerfmonnik’ Luang Pu met het vervaardigen van een beeldentuin, vol bizarre en surrealistische beelden met filosofische inslag. Het hoogste beeld meet 25 meter en beeldt een Boeddha uit die op een veelkoppige draak zit.

Ook het ‘Rad van het Leven’ is de moeite van het bekijken waard. De monnik predikte een merkwaardige mix van hindoeïsme en boeddhisme en nog wat meer religies, maar verzamelde een hele schare volgelingen om hem heen. Wellicht nog merkwaardiger, fascinerender, raadselachtiger en zelfs griezeliger is dat het stoffelijk overschot van de in 1996 overleden Luang Pu zou weigeren te vergaan. De bezoeker die een paar Baht neertelt, kan hem in de verte achter glas zien liggen. Nong Khai telt naast deze beeldentuin nog een paar tempels die eveneens de moeite waard zijn.

Wieg van de mensheid

In Nong Khai gaan we rechtsaf, richting Nakhon Phanom. Linksaf leidt naar de provincie Loei, dat steeds meer bekendheid geniet vanwege de wijnbouw. Maar wij volgen de Mekong naar het stadje Nakhon. Onderweg stoppen we diverse keren vanwege het fraaie uitzicht op de rivier of een imposante tempel. Ook Nakhon Phanom moet het hebben van het uitzicht op het bruine water en de veerbootjes. Zo te zien ligt het leukste landschap, stevige bergen, aan de Laotiaanse kant. Na het vertrek van de Amerikanen en de sluiting van bars en clubs is hier niet veel meer te beleven.

Landinwaarts ligt wat sommigen noemen, de ‘wieg van de mensheid’, Ban Chiang. De stad ligt op 50 kilometer ten oosten van Udon Thani. Bij opgravingen zijn resten aangetroffen van meer dan 7500 jaar oud. Een groot deel daarvan is te bezichtigen in het Ban Chiang National Museum. Op een prehistorisch kerkhof zijn meer dan 50 menselijke skeletten gevonden en het nodige keramiek en bronzen objecten. Sinds 1992 hoort het gebied volgens Unesco tot het Werelderfgoed. Inwoners van Ban Chiang bieden veel artefacten aan, maar zelfs valse mogen niet worden uitgevoerd. Niet kopen, dus. Udon Thani is een goede plek om te overnachten. De Amerikanen hebben er een rits koffietentjes, restaurants, clubs en hotel achtergelaten.

100 kilo goud

Wat Phra That Phanom

Na dit uitstapje rijden we weer terug naar de Mekong, op weg naar That Phanom. Het stadje zelfs laat nauwelijks indruk achter, de Wat Phra That Phanom doet dat des te meer. Het is een regionaal monument en wordt bezocht door boeddhisten uit de verre omtrek en zelfs van Bangkok. Zij laten zich graag fotograferen voor de geweldige chedi, in Laotiaanse stijl, en 57 meter hoog. Naar verluidt is de spits versierd met ruim 100 kilo goud. Volgens velen is dit de mooiste van heel Laos. Hoe oud de tempel zelf is, weet niemand, maar een leeftijd van ruim 1500 jaar is niet uitgesloten.

In het nabijgelegen park kan de bezoeker zich ontspannen. Interessant is de Laotiaanse markt op maandag- en donderdagochtend. Wie dol is op Laotiaanse kruidenmengsel, voor eten of gezondheid, is hier aan het goede adres.
Dat geldt ook voor het stadje Mukdahan, eveneens aan de oever van de Mekong, tegenover de Laotiaanse stad Savannakhet. Dit is een van de leukere stadjes van de regio. Zeker in het weekeinde laat Mukdahan zien waarom het een handelscentrum van betekenis is. In ieder geval het fototoestel niet vergeten! Sinds kort verbindt een brug de beide steden, als onderdeel van een snelle verbinding van en naar Vietnam.

Op het drielandenpunt, waar Laos, Cambodja en Thailand elkaar raken, begin de provincie Ubon Ratchatani. Dit is een landschappelijk schitterend gebied, door de Tourism Authority of Thailand omgedoopt in ‘de Smaragden Driehoek’. De hoofdstad Ubon Ratchatani (stad van de lotusbloemen) laat zien dat de stad met ruim 100.000 inwoners duidelijk in de Isan ligt. Ook dit was een militair steunpunt voor de VS tijdens de Vietnamoorlog. Nu is het een centrum voor scholing en economische ontwikkeling.

De nabijgelegen Laotiaanse grens zorgt voor een constante toevloed van buitenlandse gasten. Die komen uiteraard ook voor de nationale museum van Ubon, ondergebracht in een voormalig paleis uit de tijd van Rama VI. De stad zelf is ruim voorzien van fraaie tempels.
De Pha Taem (klif) bij het alleraardigste stadje Khong Jiam, waar de rivieren Mekong en Mun  samenvloeien vinden we oude schilderingen uit de tweede en derde eeuw voor onze jaartelling. Dit is een superromantisch gebied, met watervallen, stroomversnellingen en strandjes. Een eigen vervoermiddel is hier wel meegenomen.

Olifanten en nog eens olifanten

Olifanten

Zeker voor wie in november in de buurt is, mag een trip naar Surin niet ontbreken. Het hele jaar is in provincie en gelijknamige hoofdstad weinig te beleven, maar als de jaarlijkse ‘Elephant Roundup’ van start gaat, lijkt Surin nog het meest op een stad in het Zuiden van Nederland in de carnavalsperiode.. Van heinde en verre trekken de mahouts met hun dikhuiden naar Surin, vaak meer dan 300 stuks. Op een voetbalveld laten de beesten zien waartoe ze in staat zijn en waren, van oorlog voeren, via het slepen van boomstammen tot olifantenvoetbal. Buiten de hekken is het een ware kermis, maar altijd gezellig. En wie buiten deze periode veel olifanten wil aanschouwen, kan terecht in het olifantendorp Ban Tha Klang, op ongeveer zestig kilometer van Surin. De hoofdrolspelers van de roundup worden hier klaargestoomd en laten elke zaterdag hun kunsten zien. Dit is het échte olifantenland en daar komen bezoekers uit alle werelddelen op af. Op weg naar Tha Klang is een stop in Khwao Sinarin de moeite waard, het centrum voor eersteklas zijde en zilversmeedwerk.

In de provincie Buriram willen we dan nog resten van de andere belangrijke Khmer-tempels bezichtigen. In totaal telt de provincie ruim 140 ruïnes.  De Phanom Rung is, gerestaureerd, onbetwist de mooist. Die ligt op een uitgebluste vulkaan, temidden van rijstvelden. De bouw is in de elfde eeuw begonnen en werd in de dertiende eeuw beëindigd. De monumentale toegangsweg van dik 160 meter is wereldbekend. Restauratie van het complex heeft bijna 18 jaar geduurd. Het geheel is indrukwekkend. Kijk vooral naar de versierde deurlijst boven de oostelijke hoofdingang. Het verdween in de jaren zestig en dook jaren later op in een museum in het Amerikaanse Chicago. Na lang touwtrekken is het weer op de oorspronkelijke plaats teruggekeerd.

In de Isan valt veel en veel meer te zien dan we hier in kort bestek kunnen vermelden. De regio wemelt van de natuurparken, ruïnes, tempels en schitterende uitzichten. Een georganiseerde rondreis is een uitstekende manier om voor de eerste keer met dit onbekende stuk Thailand kennis te maken. De repeater kan ook kiezen voor een huurauto, al dan niet met chauffeur. De doorgewinterde reiziger reist per trein of vliegtuig naar de plaats(en) van bestemming en maakt van daaruit uitstapjes. Rondtrekken door de Isan hoeft niet veel te kosten, gezien de vriendelijke prijzen van accommodaties en restaurants.

Kao Niauw, kleefrijst
In Isaan eten de Thai kleefrijst in plaats van gewone rijst. Kleefrijst en andere gerechten worden met de handen

Kao-Niauw-kleefrijst

gegeten. Gebruik altijd je rechterhand (ook als je linkshandig bent), de linkerhand is onrein en wordt gebruikt bij sanitaire gelegenheden.
De Thai pakken een plukje kleefrijst en maakt er een bolletje van welke samen met bijvoorbeeld wat Som Tam in de mond word gestopt.

Som Tam, Papaya salade
Het meest populaire eten in Isaan is Som Tam. Het is een soort salade van:

• onrijpe Papaya sliertjes
• pinda’s
• gedroogde garnalen
• tomaat
• vissaus
• pasta van palmsuiker
• vers limoensap
• chilipepers

In deze video kan je zien hoe je Som Tam moet bereiden.

Som-Tam

Met name de hoeveelheid chilipepers zal bepalend zijn of wij het kunnen eten. Voor een toerist is het is raadzaam om te beginnen met één hooguit twee chilipepers.

Meer eten uit Isaan
Nam Tok is een heerlijk vleesgerecht. Het bestaat uit reepjes vlees van de barbecue met verse muntblaadjes en andere verse kruiden.
Laap is ook een aanrader en bestaat uit gehakt met verse kruiden. Geroosterde gekruide kip heet Kai Yaang. Een gerecht met gekookte bamboe en veel kruiden met de naam Keng no mai is ook lekker.

Paraa, gefermenteerde vis
De Thai die niet uit Isaan komen vinden soms dat men er  in Isaan er vreemde eetgewoonten op na houden. “Ze eten bedorven vis”, is bijvoorbeeld zo’n uitspraak. Hiermee bedoelen ze Paraa. In Isaan maken ze een pasta van gefermenteerde vis. Het visje wordt gevangen in de rijstvelden en zelfs maandenlang bewerkt. Ze gebruiken hiervoor een rottingsproces (gisting). Dat klinkt vies maar wij doen dat ook om kaas en wijn te maken. Paraa kan weinig kwaad als je de gekookte vorm gebruikt. Rauw eten is niet aan te bevelen.

Slank door chilipeper
Zoals gezegd eten ze in Isaan erg pittig. Wellicht tevens de verklaring dat je weinig dikke mensen ziet. Uit onderzoek is gebleken dat chilipeper de stofwisseling stimuleert en de opname van vet beperkt.

“Wie het breed heeft kan het breed laten hangen” zei mijn dansleraar vroeger en dan keek hij naar een wat dikkig meisje in ons groepje. Ik wist toen nog niet dat het gezegde eigenlijk slaat op welgestelde mensen die hun geld laten rollen, en niet speciaal op dikke meisjes met brede heupen in een plooirok.

huis-Isaan

Ik moest daaraan denken toe ik na drie jaar terugkwam in het dorpje Tungyai in Isaan. Wat heb ik er vaak genoten van het dansen en hossen op de Songkran festivals! Ik logeerde altijd bij dezelfde hartelijke boerenfamilie. Aanvankelijk dankte ik die hartelijkheid aan het feit dat ik een farang ben, maar in de loop der jaren zijn we bevriend geraakt: Pa, Ma, vier zoons en een dochter met aanhang en verdere familieleden. Fijne en flinke mensen, hardwerkende boeren.

Een eenvoudig boerderijtje op palen, midden in het dorp, helemaal van hout zoals alle boerderijtjes in Isan, met kleine raampjes, dat was het. Er waren geen meubels, je sliep op een matje, je at met zijn allen op de teakhouten vloer en verder leefde je beneden op een verhard stukje tussen de palen. Voor de feestelijkheden, de pret, het water gooien en het dansen diende het zand rondom. Achterin de tuin tussen de bananenbomen stond een hok met een hurktoilet en een waterbak. Het water schepte je op om het daarna over je heen te petsten bij wijze van douche. Ik moest er bukken om niet mijn hoofd te stoten tegen het golfplaten dakje.

In Tungyai heb ik twaalf jaar geleden een inhaalslag gemaakt, want mijn dansleraar had geen boodschap aan Songkran; hij leerde me dansen op een Nederlandse parketvloer en niet met blote voeten op mul zand in de tropische hitte.

Tungyai revisited – ik word afgehaald van het vliegveld van Udon door de jongste zoon, Of, en een broer, Fles, in diens

wc-en-douche

eigen auto, een hartelijk weerzien. Het is twee uur rijden naar het dorp. Onderweg stoppen ze om twee kratten bier in te slaan. Ze noemen de prijs en het is duidelijk dat ik geacht word te betalen. Ach ja, een farang moet het breed laten hangen…

Acht maandsalarissen
Maar het boerderijtje staat er niet meer. Op die plek staat nu op een verhoging een gloednieuw, stenen huis, groot en modern met imposante ramen en een betegelde veranda in oogverblindende kleuren en ook binnen is alles opzichtig betegeld. Geen houten palen meer, wel een bovenverdieping en twee inpandige badkamers, één met een hurktoilet en één met een westers toilet.

Ik wist het, ik was tevoren ingelicht. Zoon Of heeft drie jaar als gastarbeider in Zuid-Korea gewerkt en dankzij veel overuren maandelijks het equivalent van acht Thaise maandsalarissen overgespaard. Dan kun je zo’n huis voor je ouders betalen en dat doe je dan ook. Voor zichzelf heeft Of een glanzende motorfiets gekocht, de duurste in het dorp.

Grootmoeder woonde in het boerderijtje ernaast, maar ze leeft niet meer, ze is 85 geworden. Ik zie haar nog voor me met haar kleine lijfje, haar kromme rug en kromme benen. Meestal zat ze achter haar weefgetouw, ze praatte weinig, maar ze hoorde er wel bij. Haar dochter, Li, woont nu met twee kinderen in dat huisje en ze komt me enthousiast begroeten; Li’s man is afwezig, hij werkt in Israel. Alle anderen zijn aan het werk in de rijstvelden. Ik loop wat rond om alles terug te zien.

De school en de tempel zijn niet veranderd, maar in het dorp zijn meer moderne huizen verschenen. Ik zie geen weefgetouwen en ook de typische, rechthoekige Isan-kussentjes die de mensen zelf weefden, zie ik nauwelijks meer. Na een bezoek kreeg ik er altijd een paar mee. Nu knutselt men decoraties van neonkleurige rietjes; die bungelen her en der aan de plafonds. Waarom Li? Ze hebben geen nut en ze worden niet verkocht. Dat verrast me, omdat deze activiteit dus een hobby is. Thais hebben zelden een creatieve hobby en de mensen in Isan nog minder. Men werkt, doet iets nuttigs of zit bij elkaar. Als Of tijd over heeft, veegt hij het erf en daarna poetst hij zijn nieuwe motorfiets.

Een potje schreeuwen tegen elkaar
De familie keert terug en we zitten bij elkaar op de veranda. Er zijn overal kinderen om ons heen, ook baby’s die van

Isaan

hand tot hand gaan om geknuffeld te worden, en honden. Aan de bomen hangen trossen lamyais; we snoepen ervan terwijl we bijpraten. Genoeglijk, maar wat me altijd al een beetje heeft gestoord is dat de mensen in Isan zo luid praten als ze bij elkaar zijn, en dat zijn ze haast altijd. Een vrolijke conversatie bestaat uit een potje schreeuwen tegen elkaar en een mededeling wordt vaak drie of vier keer herhaald. Het heeft geen zin om dan te antwoorden “Ja, dat heb je al gezegd”.

Met elkaar spreken ze de taal van Isan, een taal die ik niet versta. Ik voel me buitengesloten, hoewel dat niemands bedoeling is. Waar hebben ze het over? Op straat zie ik een wat oudere vrouw kloek op een motorfiets stappen en wegsjezen; ze is 68 jaar wordt me verteld. Ook jochies van acht berijden hier motorfietsen en ooit zag ik een kind van ongeveer die leeftijd op een trekker met aanhanger door het dorp scheuren.

Hier doet iedereen altijd alles samen, nu ja, bijna alles. Voor rust en privacy moet je niet in Isaan zijn. Overal klinkt hard en doordringend de typische Isan muziek, meeslepend en zeurderig tegelijk. Chalermporn en Jintara zijn nog even populair als destijds.

Met Of’s geld is een paar gigantische speakers gekocht, die met de televisie de woonkamer domineren. Op de tv loopt een populaire serie tot half elf ’s avonds. Het hele dorp kijkt er naar, ook Ma en dat zegt wat, want ze moet iedere morgen om half vijf op voor een nieuwe, zware werkdag. Als ik naar haar zere rug vraag, krijg ik een warme glimlach als beloning. ’s Nachts klettert de regen op de golfplaten daken, heerlijk; bij dit vertrouwde geweld kan ik rustig kan slapen. Morgen zal het koeler zijn.

“Dat meisje is mijn nichtje” zegt iemand tegen me. “O, dan ben jij dus haar oom” antwoord ik. Nee, fout, hij is niet haar oom, maar haar oom, want hij is een jongere broer van haar moeder. In het Nederlands kun je het verschil niet uitdrukken, in het Thais wel en het is erg belangrijk. Ik zag groepjes schoolkinderen een bepaalde kant op fietsen, niet richting school.

Mij wordt uitgelegd dat daar een voorlichtingsbijeenkomst wordt gehouden over drugs. In dit dorp worden geen drugs gebruikt, wordt me verzekerd. En er zijn ook geen dieven, voegt de oom er aan toe. Hij is een boer en ik had hem al gezien in zijn dagelijkse plunje, maar hij is ook de burgemeester van het dorp en nu heeft hij een schitterend wit uniform aan, want hij moet naar een belangrijke vergadering. Over een jaar zullen er weer verkiezingen worden gehouden en we hopen allemaal dat hij zal worden herkozen.

Er is hier wel een vrouw die met je wil trouwen
Het nieuwtje van mijn aanwezigheid in het dorp is er al een beetje af. De kinderen durven hello naar me te roepen en een enkeling durft te zwaaien. Maar voor sommige volwassenen blijf ik een exotisch boompje: als je er aan schudt, heb je kans dat er bankbiljetten of tenminste een paar flessen bier uit vallen – een exotisch, westers boompje dus, dat zijn takken breed laat hangen. Maar de mensen hebben het beste met mij voor. Wanneer ik zeg dat ik alleenstaand ben, krijg ik te horen “Geen probleem, er is hier wel een vrouw die met je wil trouwen”.

Of was het nakomertje in de familie. Ik herinner me hem nog als een scholiertje dat voetbalde op het schoolplein naast het huis. Toen kon ik al zien dat hij ambities had. Nu, als jonge man, is hij een rolmodel voor jong en oud: rijk, energiek, bereisd, succesvol, altijd goedgeluimd en met een prachtig getatoeëerde draak op zijn arm. De ideale zoon en een gedroomde schoonzoon, maar een vriendin heeft hij nog niet. Binnenkort zal hij voor nog eens twee jaar naar Korea vertrekken, want de bovenverdieping van het huis moet nog worden betaald. Als de tijd rijp is, zullen zijn ouders heus wel een goede vrouw voor hem vinden in een van de naburige dorpen, daar hoeft zoonlief zich geen zorgen over te maken. In Thailand blijven ongetrouwde jonge mannen het liefst in de armen van hun moeder slapen. Ik weet niet of hier sprake is van een causaal verband, maar ik hoef ook niet alles te weten.

Broer Fles heeft al in het buitenland gewerkt – twee jaar Israel – en daarvan dus die auto overgehouden. Broer Mes

Thaise monniken

werkt op dit moment in Qatar en zwager Jongere heeft er al vijf jaar in een kibboets in Israel op zitten: ook een mooi huis voor hem en zijn gezin, een hek met gouden spijlen omringt hun erf.

Alleen broer Muziek is in Thailand gebleven. Hij wilde naar Israel, maar zijn ouders hielden het tegen, althans volgens Muziek zelf. De ouders hebben een andere lezing: Muziek wilde wel, maar hij heeft vliegangst. Niet waar zegt Muziek, mijn moeder heeft zelf vliegangst. Wie moet ik geloven? Het Thais is al moeilijk genoeg, maar de waarheid achterhalen is nog veel moeilijker. Muziek heeft een lieve vrouw, ze heet Pic en ze heeft kao phat voor me gebakken van kleefrijst, wat eigenlijk onmogelijk is.

Een raar verhaal
Halverwege deze week valt kaw phansa, dat is de dag waarop de Boeddha naar de Tavatimsa hemel is opgestegen, om te preken voor zijn moeder. Hij is er drie maanden gebleven. Zijn voorbeeld volgend, blijven Thaise monniken deze drie maanden in hun tempel. Dat is dus een religieuze daad, maar het heeft ook een praktische kant, zoals iedereen in Thailand schijnt te weten. Immers, als de monniken in hun tempel verblijven, kunnen ze niet op de rijstplantjes trappen, die net zijn geplant. Ik heb dit altijd een raar verhaal gevonden, want welke monnik haalt het in zijn hoofd om door de rijstvelden te gaan banjeren? Maar ook Ruth Gerson noemt het in haar boekje over Traditional Festivals in Thailand. Ik waag me hier niet aan een beschrijving van de kaw phansa rituelen, want ceremonies en festivals zijn bij Else in veel betere handen. Ik beperk me tot meer huishoudelijke zaken.

Interessant: als vaststaat dat een monnik iets echt crimineels heeft gedaan, is de reactie van het Thaise publiek en de Sangha: dan is dat dus geen monnik, want een monnik doet zoiets niet. Het Boeddhisme is niet mijn pakkie-an, maar er zit wel logica in en daar hebben ze Aristoteles niet voor nodig gehad. Ik vind dat de katholieke clerus hier een voorbeeld aan zou kunnen nemen, als in voorkomende gevallen een criminele priester de hand boven het hoofd wordt gehouden.

Rijst, kleefrijst, daarin zit de ziel van de boeren in Isan. Voor het eerst ben ik in deze streek in het plantseizoen en ik maak alles uitgebreid mee. De dagen breng ik door met de familie die van ’s morgens zes tot ’s avonds zeven in de rijstvelden aan het werk is. Zwaar werk: de mannen ploegen de modder met een mini-trekkertje tot de blaren in hun handen staan; ieder stukje moet minstens twee maal worden omgeploegd en geëgaliseerd. De vrouwen trekken de jonge rijstplantjes op en zetten ze uit tot ze van de rugpijn bijna niet meer kunnen lopen, alles in de zompige hitte.

Afhankelijk van de beschikbare werkkracht en de grootte van de velden kan het uitplanten tot twee maanden in beslag nemen. Iedereen heeft zich ingepakt met lange broeken, jacks en hoeden tegen de zon, en laarzen die meteen vol water komen te staan, tegen slangen. Maar er zijn weinig slangen meer, want de meeste zijn al opgegeten. Alles wat vliegt, zwemt, loopt of kruipt in Isan hebben we opgegeten, zo wordt me verteld. Dat zal dan wel, ik zie geen dieren in deze natuur. Wel groepjes buffels, die werkeloos zijn geworden sinds de komst van de motortrekkers. Ze mogen grazen tussen de bosjes; een boer gunt zijn oude, trouwe buffel een vreedzame oude dag.

Een voormalige mijnwerker
“Als ik geen rijst heb, heb ik geen geld” zegt mijn gastheer. Voor stedelingen geldt het omgekeerde – dit zijn nog steeds de twee basiswetten van de Thaise economie. Maar er zijn uitzonderingen. Ieder dorp in Isan heeft tegenwoordig zijn farang die er is neergestreken om te blijven, samen met zijn Thaise liefje. De Jimmy die ik ontmoet, is een voormalige mijnwerker uit Engeland, nu 60 jaar oud. Met zijn ontslagvergoeding en zijn bierbuik is hij in Thailand een nieuw leven begonnen. Zijn liefje is een mooi meisje van 25 jaar, op Phuket ontmoet, samen hebben ze een baby’tje. Jimmy is ingetrokken bij zijn schoonouders die een stuk jonger zijn dan hij, en betaalt daarvoor maandelijks een bedrag dat ‘quite acceptable’ is. We zitten buiten en praten over de verschillen tussen het dorp en een mijnwerkersstad in de Midlands. Met de hitte hier heeft hij geen moeite, want onder in de mijn was het warmer. Ook het Thaise eten is prima en ze zijn gelukkig met elkaar.

Een zus van 24 jaar zit bij ons; ze is ook heel mooi en spreekt goed Engels. Ze vertelt dat haar boyfriend in Denemarken is, ze kennen elkaar drie weken, maar er is een probleem: hij weigert rijst te eten. Kennelijk ziet ze in mij een alternatief, want ze past wat trucjes op me toe. Aanvankelijk ingetogen, dan steeds vrijmoediger kijkt ze me aan. Ze komt naast me zitten en herhaalt alles wat ik zeg luid en bewonderend voor het hele gezelschap. Ze vraagt waar ik precies woon in Bangkok en wat mijn telefoonnummer is….

Tussen hun rijstvelden die de boeren ‘de tuin’ noemen, staan houten bouwseltjes op hoge palen. Met een ladder bereik

rijstveld

je een plankier onder een golfplaten dakje, aan vier kanten open. Daar wordt gepauzeerd en gegeten. En daar strek ik me uit om een boek lezen, terwijl zij aan het werk zijn.

Ik geniet van de schakeringen van het weelderige groen in de velden om me heen, hier en daar een boom, helder zonlicht en glinsterend water tussen de rijstplantjes. Stilte, alleen het gebrom van de trekkertjes, nietige figuurtjes in deze alomvattende natuur. Tijdens de pauzes krijg ik uitleg over de rijstbouw in Isan. De regenval laat één oogst per jaar toe.

Kun je het verschil zien tussen een akker met kleefrijst en een akker met gewone rijst? Ja, de boeren uiteraard wel. Worden voor het planten ook buitenstaanders ingehuurd? Nee, je doet dat met je familie. Voor het oogsten heb je meestal wèl huurkrachten nodig, want in één week moet alles van het veld. Ik vertel dat ik ooit in de provincie Sisaket heb geholpen rijst te oogsten. Er wordt hartelijk gelachen en ze geloven me pas als ik zeg dat ik er niet voor werd betaald. Aan het eind van de werkdag verwisselt Muziek de metalen schoepen van de trekker voor wielen met banden en haakt er een karretje aan. Met een kalm gangetje rijdt hij me naar huis in de invallende duisternis. Zo beleef ik de stilte van het weidse landschap met daarboven oranjerood gloeiende wolken aan de avondhemel.

Stukjes buffelhuid
Net als iedere zelfstandige ondernemer moet een boer voortdurend beslissingen nemen. Breedzaaien of uitplanten? Bij breedzaaien hoef je niet te ploegen en bespaar je dus diesel en vooral het arbeidsintensieve uitplanten, maar de opbrengst is 20 tot 30 procent minder. Een of twee keer kunstmest opbrengen? Wegen de kosten tegen de baten op? Hoeveel rijst moet worden bewaard voor het volgende seizoen? Waar laten pellen, wanneer verkopen en hoeveel? De meeste rijst is trouwens voor eigen consumptie bestemd.

Dat kan ik bevestigen, want ik eet met ze mee, altijd op de grond met minstens twaalf mensen samen. Je eet met je handen, je pakt een plukje kleefrijst uit een mandje, kneedt dat tot een bolletje en doopt het in een pittig sausje. Dan houd je het tussen duim en middelvinger boven een bakje waaruit je met je wijsvinger een stukje kip en wat groens krabt, en tegen het bolletje drukt. Daarna steek je alles in je mond – eenvoudiger kan het niet. Stukjes buffelhuid worden geserveerd als een delicatesse, maar die kan ik niet klein krijgen, tot grote hilariteit van het gezelschap. In dit huis eten de vrouwen tegelijk met de mannen, maar wel in een aparte kring; de kinderen mogen alles. De mannen zitten met kaarsrechte rug en gekruiste benen, vrouwen hebben hun benen naar achteren gevouwen. Ik ben de enige die met zijn benen geen raad weet, telkens ga ik verzitten.

De heer des huizes, Pa dus, heeft staan bakken voor de gaspit, wat heel gewoon is in Isan. In Nederland is dat tegenwoordig ook zo, maar ik herinner me de tijd dat een man die kookte als een watje werd beschouwd; nu is een man die niet kookt een watje. Thailand is qua emancipatie altijd al moderner geweest dan Nederland, maar er blijft wel een rolverdeling bestaan in Isaan. Ik heb er nog nooit een man zien afwassen. Het slachten van een kip daarentegen is mannenwerk; vlug en vaardig wordt het diertje dat zonet nog op het erf liep te scharrelen, panklaar gemaakt.

vee

Alles gebeurt hier op de grond, ik heb weer een week zonder meubels geleefd. Mijn gewrichten vinden dat niet prettig, temeer omdat die tegels nog een stuk harder zijn dan de houten vloer van vroeger. Ondanks dat ongemak heb ik veel zitten lezen met mijn rug tegen een paal of een muurtje. Ik las ‘Nachttrein naar Lissabon’ van Pascal Mercier, een bijzonder boek. Het gaat over een man die een nieuw leven begint. Is dat misschien een omen? Moet ik dat ook gaan doen? Hier, aan het einde van de wereld tussen de verstilde velden, net als die Jimmy? Maar ik ben al een keer of zes een nieuw leven begonnen, zij het niet zo impulsief als de hoofdpersoon uit mijn boek.

De kans is groot dat ik me hier na een week ga vervelen, want de conversatie met de dorpelingen gaat toch niet veel verder dan ‘sabaai dii mai?’ en ‘heb je al gegeten?’ of ‘heb je al een bad genomen?’. Bovendien zijn de akkers niet het hele jaar groen en ik zou heel veel boeken moeten meenemen om een beetje te blijven leven. Mijn boerenvrienden hebben al ettelijke keren gezegd dat als ik oud ben, ik bij hen moet komen wonen; zij zullen voor me zorgen. Muziek, die mijn leefstijl in Bangkok kent, heeft zelfs beloofd dat ik een eigen computerkamer zal krijgen in het huis dat hij en Pic aan het bouwen zijn. De bouw vordert traag, want Muziek kan het niet zo breed laten hangen als zijn jongste broer. Hoe trager hoe beter, denk ik bij mezelf, dan kan ik voorlopig gewoon in Bangkok blijven wonen.

Een allerlaatste stiekem biertje
Op de laatste dag van mijn verblijf heb ik het genoegen gesmaakt dat Of en Muziek onder begeleiding van hun moeder en mijzelf plechtig hebben beloofd niet meer te zullen drinken. Na een allerlaatste, stiekem biertje in een hoek van het tempelterrein, verscholen achter een boom, zaten we eerbiedig geknield voor een gouden Boeddha in een speciale tempel in Udon. Ook Fles was erbij die eenzelfde gelofte in deze tempel drie jaar geleden al had afgelegd. Men legt zo’n gelofte af voor een zelf te kiezen aantal jaren. Heel goed, vind ik; dat maakt de stap overzienbaar en realistisch. Maar de gelofte werd pas geaccepteerd nadat de abt, gekleed in zijn fraaie oranje pij en gezeten op een kleine verhoging, de kandidaten degelijk had ondervraagd. Hun namen schreef hij in een groot boek en daarna reciteerde hij lange Pali teksten die Of en Muziek moesten herhalen. Tenslotte kregen ze gezegend water over zich heen gesprenkeld, waarna wij onze giften overhandigden. Ik denk dat de broers zich aan hun belofte zullen houden, en eerlijk gezegd was het daar ook hoog tijd voor. Mes zit in Qatar, waar je sowieso niet mag drinken. Ik kon dus met een gerust hart terugkeren naar Bangkok, want voorlopig zal geen van de broers nog alcohol aanraken.

Ban Chiang Tempel

Door Hans Bos

De Isan vormt het grootste deel van Thailand en telt ook de meeste inwoners. Toch is deze gigantische hoogvlakte het ondergeschoven kindje van het land, op slechts een paar uur rijden van Bangkok. De meeste toeristen laten dit gebied links liggen (of rechts, als ze naar Chiang Mai reizen). In deel twee vervolgen we de ontdekkingreis door Isan

Wieg van de mensheid
In Nong Khai gaan we rechtsaf, richting Nakhon Phanom. Linksaf leidt naar de provincie Loei, dat steeds meer bekendheid geniet vanwege de wijnbouw. Maar wij volgen de Mekong naar het stadje Nakhon. Onderweg stoppen we diverse keren vanwege het fraaie uitzicht op de rivier of een imposante tempel. Ook Nakhon Phanom moet het hebben van het uitzicht op het bruine water en de veerbootjes. Zo te zien ligt het leukste landschap, stevige bergen, aan de Laotiaanse kant. Na het vertrek van de Amerikanen en de sluiting van bars en clubs is hier niet veel meer te beleven.

Landinwaarts ligt wat sommigen noemen, de ‘wieg van de mensheid’, Ban Chiang. De stad ligt op 50 kilometer ten oosten van Udon Thani. Bij opgravingen zijn resten aangetroffen van meer dan 7500 jaar oud. Een groot deel daarvan is te bezichtigen in het Ban Chiang National Museum. Op een prehistorisch kerkhof zijn meer dan 50 menselijke skeletten gevonden en het nodige keramiek en bronzen objecten.

Sinds 1992 hoort het gebied volgens Unesco tot het Werelderfgoed. Inwoners van Ban Chiang bieden veel artefacten aan, maar zelfs valse mogen niet worden uitgevoerd. Niet kopen, dus. Udon Thani is een goede plek om te overnachten. De Amerikanen hebben er een rits koffietentjes, restaurants, clubs en hotel achtergelaten.

Mekong River Nakhon Phanhom

100 kilo goud
Na dit uitstapje rijden we weer terug naar de Mekong, op weg naar That Phanom. Het stadje zelfs laat nauwelijks indruk achter, de Wat Phra That Phanom doet dat des te meer. Het is een regionaal monument en wordt bezocht door boeddhisten uit de verre omtrek en zelfs van Bangkok. Zij laten zich graag fotograferen voor de geweldige chedi, in Laotiaanse stijl, en 57 meter hoog. Naar verluidt is de spits versierd met ruim 100 kilo goud.

Volgens velen is dit de mooiste van heel Laos. Hoe oud de tempel zelf is, weet niemand, maar een leeftijd van ruim 1500 jaar is niet uitgesloten. In het nabijgelegen park kan de bezoeker zich ontspannen. Interessant is de Laotiaanse markt op maandag- en donderdagochtend. Wie dol is op Laotiaanse kruidenmengsel, voor eten of gezondheid, is hier aan het goede adres.

Dat geldt ook voor het stadje Mukdahan, eveneens aan de oever van de Mekong, tegenover de Laotiaanse stad Savannakhet. Dit is een van de leukere stadjes van de regio. Zeker in het weekeinde laat Mukdahan zien waarom het een handelscentrum van betekenis is. In ieder geval het fototoestel niet vergeten! Sinds kort verbindt een brug de beide steden, als onderdeel van een snelle verbinding van en naar Vietnam.

Op het drielandenpunt, waar Laos, Cambodja en Thailand elkaar raken, begin de provincie Ubon Ratchatani. Dit is een landschappelijk schitterend gebied, door de Tourism Authority of Thailand omgedoopt in ‘de Smaragden Driehoek’. De hoofdstad Ubon Ratchatani (stad van de lotusbloemen) laat zien dat de stad met ruim 100.000 inwoners duidelijk in de Isan ligt. Ook dit was een militair steunpunt voor de VS tijdens de Vietnamoorlog. Nu is het een centrum voor scholing en economische ontwikkeling. De nabijgelegen Laotiaanse grens zorgt voor een constante toevloed van buitenlandse gasten. Die komen uiteraard ook voor de nationale museum van Ubon, ondergebracht in een voormalig paleis uit de tijd van Rama VI. De stad zelf is ruim voorzien van fraaie tempels.

De Pha Taem (klif) bij het alleraardigste stadje Khong Jiam, waar de rivieren Mekong en Mun samenvloeien vinden we oude schilderingen uit de tweede en derde eeuw voor onze jaartelling. Dit is een superromantisch gebied, met watervallen, stroomversnellingen en strandjes. Een eigen vervoermiddel is hier wel meegenomen.

Olifanten Surin

Olifanten en nog eens olifanten
Zeker voor wie in november in de buurt is, mag een trip naar Surin niet ontbreken. Het hele jaar is in provincie en gelijknamige hoofdstad weinig te beleven, maar als de jaarlijkse ‘Elephant Roundup’ van start gaat, lijkt Surin nog het meest op een stad in het Zuiden van Nederland in de carnavalsperiode.

Van heinde en verre trekken de mahouts met hun dikhuiden naar Surin, vaak meer dan 300 stuks. Op een voetbalveld laten de beesten zien waartoe ze in staat zijn en waren, van oorlog voeren, via het slepen van boomstammen tot olifantenvoetbal.

Buiten de hekken is het een ware kermis, maar altijd gezellig. En wie buiten deze periode veel olifanten wil aanschouwen, kan terecht in het olifantendorp Ban Tha Klang, op ongeveer zestig kilometer van Surin. De hoofdrolspelers van de roundup worden hier klaargestoomd en laten elke zaterdag hun kunsten zien. Dit is het échte olifantenland en daar komen bezoekers uit alle werelddelen op af. Op weg naar Tha Klang is een stop in Khwao Sinarin de moeite waard, het centrum voor eersteklas zijde en zilversmeedwerk.

Phanom Rung

In de provincie Buriram willen we dan nog resten van de andere belangrijke Khmer-tempels bezichtigen. In totaal telt de provincie ruim 140 ruïnes. De Phanom Rung is, gerestaureerd, onbetwist de mooist. Die ligt op een uitgebluste vulkaan, temidden van rijstvelden. De bouw is in de elfde eeuw begonnen en werd in de dertiende eeuw beëindigd.

De monumentale toegangsweg van dik 160 meter is wereldbekend. Restauratie van het complex heeft bijna 18 jaar geduurd. Het geheel is indrukwekkend. Kijk vooral naar de versierde deurlijst boven de oostelijke hoofdingang. Het verdween in de jaren zestig en dook jaren later op in een museum in het Amerikaanse Chicago. Na lang touwtrekken is het weer op de oorspronkelijke plaats teruggekeerd.

In de Isan valt veel en veel meer te zien dan we hier in kort bestek kunnen vermelden. De regio wemelt van de natuurparken, ruïnes, tempels en schitterende uitzichten. Een georganiseerde rondreis is een uitstekende manier om voor de eerste keer met dit onbekende stuk Thailand kennis te maken. De repeater kan ook kiezen voor een huurauto, al dan niet met chauffeur.

De doorgewinterde reiziger reist per trein of vliegtuig naar de plaats(en) van bestemming en maakt van daaruit uitstapjes. Rondtrekken door de Isan hoeft niet veel te kosten, gezien de vriendelijke prijzen van accommodaties en restaurants.

.

De Isan vormt het grootste deel van Thailand en telt ook de meeste inwoners. En toch is deze gigantische hoogvlakte het ondergeschoven kindje van het land, op slechts een paar uur rijden van Bangkok. De meeste toeristen laten dit gebied links liggen (of rechts, als ze naar Chiang Mai reizen).

Met Laos (en de Mekong) in het noorden en oosten en Cambodja in het zuiden, vormt de Isan een fantastisch gebied

Khao Yai in Isaan

om te ontdekken. Er valt meer te zien en te beleven dan menigeen in één reis kan verwerken. Het uitzicht is anders, het eten eveneens, om nog maar te zwijgen van zeden en gewoonten en de vele historische bouwwerken die dateren uit vervlogen eeuwen. Een groot deel van de Isan maakte immers deel uit van het grote rijk van de Khmer uit Cambodja.

Hier vinden we geen spectaculaire eilanden en stranden, geen interessante bergstammen, maar schitterende nationale parken, vergezichten over de Mekong en opmerkelijke feesten en festiviteiten. Waarom dan relatief zo weinig buitenlandse bezoekers? Misschien is het wat monotone landschap de oorzaak, zeker in de droge tijd tussen november en mei? De wegen in het gebied zijn zonder meer uitstekend, dus daar kan het niet aan liggen. Wie het weet, mag het zeggen.

We beginnen deze rondrit op autoweg 2 (richting Nakhon Ratchasima/Korat) bij het Nationale park Khao Yai, op 200 kilometer van Bangkok. Dit park is vorig jaar door de Unesco uitgeroepen tot werelderfgoed. Het beslaat een oppervlakte van meer dan 2100 vierkante kilometer en kent een hoogteverschil van dik 1000 meter. In het park is sprake van een geweldige variëteit aan flora en fauna. Daarmee is het een van de minst aangetaste moessonwouden op het Aziatische vasteland. Het park is grotendeels goed toegankelijk en beschikt over uitkijktorens bij belangrijke drinkplekken, restaurants en mogelijkheden om in of in de nabijheid van het park te overnachten.

Olifanten Khao Yai National Park

Hier vinden we nog een stuk of 200 olifanten in het wild, maar ook verschillende soorten herten, wilde zwijnen, luipaarden, beren, zeldzame vleermuizen, neushoornvogels en zelfs tijgers. De beste periode om dieren te zien, ligt in de regentijd, van mei tot oktober, hoewel de meeste bezoekers de voorkeur geven aan de koelere periode in de rest van het jaar. Het kan er dan overigens best fris zijn. Omdat het park groot genoeg is om te verdwalen, verdient een goede gids aanbeveling. Om het park goed te leren kennen, is in feite een meerdaags verblijf nodig. Vergeet niet een muggenmiddel mee te nemen en een verrekijker.

Aan de rand van het park treffen we een opmerkelijk wijngoed, Château des Brumes. Met behulp van Franse experts probeert de eigenaar hier al ruim tien jaar een goede kwaliteit wijn te maken. Met succes, al liggen de prijzen niet bepaald laag. Gasten kunnen op de Village Farm overnachten en fietsen in de omgeving. En uiteraard een goed glas wijn drinken. In Kaeng Hin Peurg ligt een nieuw traject om te raften op de rivier, geschikt voor internationaal toerisme, al kan het er af en toe ‘wild’ aan toe gaan.

Korat, poort naar de Isan
Akhon Ratchasima (Korat) vormt de poort naar het noordoosten. De stad fungeerde in de Vietnamoorlog eind jaren zestig als militair steunpunt voor de VS. Een bezoek aan de stad hoeft niet meer dan een middag te kosten. Het Mahaweerawong museum beschikt over een indrukwekkende verzameling van oude objecten uit de Khmertijd. En in het centrum zien we het monument van Thao Suranari, die in 1826 met ander vrouwvolk tegen de Laotianen ten strijde trok. Uiteraard met de overwinning tot gevolg. En eveneens uiteraard wordt dat eind maart, begin april groots gevierd.

Een bijzondere indruk laat het Khmer-heiligdom in Phi Mai achter. Het is nu precies duizend jaar geleden gebouwd en daarmee ouder dan de grote tempel van Angkor in Cambodja, waarmee het overigens door een weg was verbonden. Beide tempels vertonen opvallende overeenkomsten.

Het heiligdom is niet groot in oppervlakte, maar wel in bezienswaardigheid. Het is in ieder geval op een verantwoorde manier gereconstrueerd, iets wat niet veel andere historische monumenten in Thailand kunnen zeggen. Op doordeweekse dagen is het hier vrij rustig. Het nationale museum ligt naast de Sa Kwan, een waterreservoir uit de 12de eeuw. Het museum herbergt veel antieke beeldhouwwerken. Een bezoek aan Phi Mai is niet compleet zonder een blik op de Sai Ngam, de grootste en oudste boom van Thailand, die een heel eiland overkapt. Aan de overkant van de weg is het heerlijk lunchen.

Khon Kaen
We zoeken de 2 weer op en gaan op weg naar Khon Kaen, eveneens een voormalig militair steunpunt van de

Khon Kaen Isaan

Amerikanen. De lengte van de startbaan op het lokale vliegveld maakt deze geschikt voor de grootste toestellen, al wordt er nauwelijks gebruik van gemaakt. De gelijknamige provincie is overwegend landelijk en vormt het hart van de Isan. Gedreven door een groeiende economie is hier genoeg te beleven op gebied van bars en restaurants.

De vele goede hotels maken Khon Kaen een aangename stedelijke tussenstop op weg naar Nong Khai, aan de Mekong. We vinden hier een nachtmarkt en veel winkels die zijde en katoen aanbieden uit de Isan. Menigeen koop hier een mawn khwaan, het harde driehoekige kussen als ondersteuning van de elleboog als we op de grond zitten. Ons advies: leeg kopen en thuis vullen, bespaart veel slepen. Gek op slangen? Ga dan naar het dorp van de koningscobra;’s Ban Khok Sa-Nga, waar de beesten op uitgebreide schaal worden gekweekt.

Roi Et heeft niet meer de functie die het drie eeuwen geleden had: vesting ter verdediging tegen de Laotianen. De stad telde destijds 11 torens. Nu is het een moderne stad met ongeveer 40.000 inwoners. Het kunstmatige meer heeft een eiland met een Boeddhabeeld.

Grens met Laos
In Nong Khai eindigt de 2, de Friendship Highway. De rivier Mekong vormt een brede en duidelijke grens met Laos. De Vriendschapsbrug vormt de enige verbinding met de Laotiaanse hoofdstad Vientiane en is betaald door Australië. De brug stamt uit 1994 en meet bijna 1200 meter. Sinds kort rijdt hier ook een trein over. De Laotiaanse regering verstrekt aan de grens toeristenvisa à raison van 30 USD of een gelijk bedrag in Baht. Omdat de regelingen regelmatig veranderen, is navraag bij de Laotiaanse ambassade in Bangkok aan te bevelen.

Nong Khai Isaan

Aan de Thaise kant rijen villa’s, hotels, guesthouses en bars, met hier en daar een Chinees-Frans toefje. De sfeer in Nong Khai is zonder meer ontspannen, het eten op de markt in het stadje uitermate smakelijk, al is het alleen al vanwege het uitzicht op de (bijna lege) Laotiaanse oevers. Kom tot rust in Nong Khai. Hier vallen ook anderszins koopjes te halen.

Een van de hoogtepunten van een bezoek aan het ‘bruggenhoofd’ Nong Khai is een bezoek aan het uitermate merkwaardige, maar wellicht daardoor indrukwekkende Sala Kaew Ku, In 1978 begon de ‘zwerfmonnik’ Luang Pu met het vervaardigen van een beeldentuin, vol bizarre en surrealistische beelden met filosofische inslag. Het hoogste beeld meet 25 meter en beeldt een Boeddha uit die op een veelkoppige draak zit. Ook het ‘Rad van het Leven’ is de moeite van het bekijken waard. De monnik predikte een merkwaardige mix van hindoeïsme en boeddhisme en nog wat meer religies, maar verzamelde een hele schare volgelingen om hem heen.

Wellicht nog merkwaardiger, fascinerender, raadselachtiger en zelfs griezeliger is dat het stoffelijk overschot van de in 1996 overleden Luang Pu zou weigeren te vergaan. De bezoeker die een paar Baht neertelt, kan hem in de verte achter glas zien liggen. Nong Khai telt naast deze beeldentuin nog een paar tempels die eveneens de moeite waard zijn.

Trouwen in Thailand. Voor velen een droom. Maar de Nederlander John Sarbach trouwde niet alleen in dit land, maar ook met een Thaise vrouw. Een persoonlijk verslag van de mooiste dag in zijn leven.

“Een jaar geleden ontmoette ik in Bangkok de Thaise Sothaporn Saiphin. Ik was net begonnen aan een rondreis door

Trouwen-in-Thailand

Indo-China. Het was liefde op het eerste gezicht. En het lot was ons gunstig gezind. Boze Thaise demonstranten bezetten de twee belangrijkste vliegvelden en ik moest noodgedwongen bijna twee weken langer blijven. Dat gaf ons de kans om de relatie verder uit te diepen. Nadat ze in de zomer drie maanden in Nederland was geweest, zijn we dit najaar samen in het boeddhistische huwelijksbootje gestapt.

Bruidsschat
Voordat die mooie dag begon, moest nog wel het een en ander geregeld worden. Bijvoorbeeld de bruidsschat, de sinsod zoals het in Thailand heet. In het land van de lach bestaat namelijk geen oudedagsvoorziening. De kinderen zorgen voor hun ouders. Elke maand sturen ze geld naar het ouderlijk huis. Maar als de kinderen een eigen familie starten, worden ze van die plicht ontslagen. Alleen willen de ouders wel een compensatie. En die moet de bruidegom betalen. Hoe hoog die is, wordt bepaald tijdens een verlovingsfeestje. En dat is echt onderhandelen, waar je toekomstige bruid bij zit.

Goud
Als farang (westerling) word ik geacht rijk te zijn en moet ik meer voor mijn bruid betalen dan een Thaise man zou moeten. Het verlovingsfeestje wordt gehouden in het ouderlijk huis in Pa Tiu, tegen de grens van Laos en Cambodja aan, 800 km van Bangkok. Daar zal later ook het huwelijk worden voltrokken. Mijn aanstaande schoonvader doet een openingsbod; 100-duizend Baht (2200 euro). Moeder vindt dat te weinig en eist 50 duizend Baht meer. Dat bod wordt aan mij voorgelegd. Ik probeer er rustig en cool uit te zien, als ik het bod in overweging neem. Maar elke vezel mijn lijf verzet zich. ‘Ik ben hier mijn vrouw aan het kopen’, schiet steeds door mijn gedachten. Ik had mezelf als maximum 140 duizend baht gesteld, maar ik wil niet moeilijk gaan doen over die extra 10-duizend (220 euro). Ik ga dus akkoord.

Maar de sinsod bestaat uit twee delen. Er moet ook een deel goud worden betaald. Dat is voor de bruid, om haar onafhankelijk van haar man te laten zijn. Moeder vraagt 10 Baht goud. Baht is niet alleen een muntsoort, maar ook een eenheidsmaat. Ruim 15 gram. Ik ga akkoord, maar bepaal samen met Sothaporn wel dat een deel van het goud van een vriend geleend wordt. Na de bruiloft gaat het gewoon weer terug.

Whisky soda
En dan breekt dag aan van de boeddhistische huwelijksvoltrekking. De dag begint erg vroeg. De vader van Sothaporn is namelijk nog zenuwachtiger dan wij zijn. Hij kan niet slapen en om kwart over vier slaat hij aan het bidden. Hardop. Wij slapen in dezelfde ruimte en zijn dus klaarwakker. Sothaporn staat op, ik probeer – tegen beter weten in – nog een beetje te slapen. Na een uur geef ik het op. Help met het leegmaken van de kamer, want hier vindt over een paar uur het huwelijk plaats. Om vijf voor half zeven nog even bidden bij het altaar in de kamer en dan naar buiten om de boeddhistische monniken te eten te geven. Dat gebeurt elke dag, want monniken in Thailand hebben geen inkomen. Ze zijn afhankelijk van wat de bevolking ze geeft. Er wordt hun verteld dat wij gaan trouwen en zij spreken een speciaal gebed voor ons uit.

Dan begint het lange wachten, want om negen uur worden wij voor het ‘altaar’ verwacht. Na eindelijk een kop koffie en een boterham, wordt er vanaf de overkant gewuifd. Dat is het huis van Santana, de oudste zus van Sothaporn. Alle mannen en neefjes en nichtjes hebben zich daar verzameld. Er wordt een traditioneel ontbijt geserveerd voor Isaan, de armste streek van Thailand. Rijst met vis en groenten. En whisky met soda, want het is feest vandaag. En de bruidegom zou wel eens zenuwachtig kunnen zijn. Om acht uur in de ochtend zitten ze me al dronken te voeren! Maar na twee glazen hou ik het voorgezien, want ik wil deze dag bewust meemaken.

Stand-in
Eindelijk, het loopt tegen negenen. Ik krijg een roodwitte sjerp om mijn middel en een soort
beige vitrage van mijn rechterschouder tot mijn linker heup. En een van stro gemaakte hoed. We gaan nu in optocht door het dorp. Maar niet voordat ik een glas bier in een teug moet leegdrinken. We lopen een meter of 300 naar het eind van het dorp. Draaien om en dan begint een dame te zingen dat ik ga trouwen en iedereen moet komen kijken wat voor fijne vent ik ben. Dat wordt begeleid door trommels. In mijn linkerhand houd ik een palmtak in mijn hand. Langzaam lopen naar het huis van de ouders van Sothaporn. Daar staat de familie van de bruid te wachten.

De toegang tot het erf wordt me ontzegd door Faang en Naang, twee nichtjes. Twee oude vrouwen nemen het woord. Een namens de familie van mijn lief. De ander zou mijn moeder zijn, maar die is vorig jaar overleden. Zij krijgt een een stand-in. Die zegt dat ik met de dochter des huizes wil trouwen. De andere stribbelt tegen. Wie ben ik dan wel? Hoe zie ik eruit? Ben ik knap? Ben ik van goede afkomst? Goed werk? Welgesteld? Als alle antwoorden bevredigend zijn beantwoord doet de vrouw een stap opzij. Maar ik kom er nog niet in! Ik moet een van de twee nichtjes omkopen. Ik geef Faang een enveloppe met 100 Baht. Ik kan daarna drie passen doen, daar staat de jongste broer van Sothaporn me op te wachten. Hij wast mijn voeten voordat ik het huis binnen ga. Ook hem moet ik 100 Baht betalen. Ik beklim het kleine trapje naar de veranda, doe vier stappen naar de deur. Daar staan Faang en Naang weer! Ik moet dit keer het andere nichtje betalen. Daarna mag ik doorlopen, en zie mijn prachtige bruid.

Witte draad
Ze zit voor een bouwwerk dat nog het meest lijkt op een bruidstaart. Ruim een meter hoog, van palmtakken gemaakt. Het telt zes verdiepingen die oplopend naar boven, steeds smaller worden. Elke verdieping is gevuld met allerlei attributen in, zoals eieren, rijst, bananen. Ook de sinsod zit erin verstopt. Ik zit naast mijn bruid en de ceremonie van ruim anderhalf uur begint. Een man neemt het woord en vertelt in het Thais verhalen over de boeddhistische cultuur. Daarbij zingt hij soms ook. Maar eerst moeten we kaarsen aansteken. Twee kleintjes, en daarna met die kleintjes twee grote. Ook branden we wierook.

Als we eenmaal bij de werkelijke huwelijksvoltrekking komen, wordt er een witte draad gespannen tussen Sothaporn, mij, mijn vrienden en de moeder van Ying. De priester houdt de draad ook vast. Hij begint op te sommen dat hij hoopt dat we een goed huwelijk hebben, dat het lang mag duren, dat we oud mogen worden en dat het huwelijk gezegend mag zijn met kinderen. Iedere keer ontstijgt er een goedkeurend geluid uit de menigte in de kamer. Als het over onze vruchtbaarheid gaat gillen de vrouwen in het vertrek het uit van plezier. Vervolgens geeft de priester ons drie witte stippen op onze voorhoofden en doet ons van wit touw gemaakte armbandjes om. Een gebruikelijk ritueel als je een zegening van een boeddhistische monnik hebt gekregen. Maar nu geeft iedereen in de kamer ons zo’n armband. Sommigen knopen er geld aan. Uiteindelijk heb ik een armband die zeker acht centimeter dik is. Een wirwar van touw. Vol met briefjes van 100 Baht.

Geen ja
Eindelijk staan we buiten heb ik even een moment alleen met mijn kersverse vrouw. Bij ons beiden druipt het zweet van het gezicht, want binnen was het hels heet. Onze drie stippen beginnen al aardig te vervagen. Maar dan herinneren we ons ineens: de sinsod is helemaal nog niet uitgepakt en aanschouwd. Want dat hoort op een Thaise bruiloft. Iedereen moet zien dat je goed voor je nieuwe bruid kan zorgen. Dus gaat iedereen opnieuw naar binnen. Daar wordt alles door wat oudere mensen uitgepakt en op schalen gelegd. Hardop wordt gezegd hoeveel er is. 150.000 Baht en 10 Baht goud. Alles wordt aan mij gegeven en ik geef het door aan mijn schoonmoeder. Die propt het snel in haar tas. En dan is de huwelijksvoltrekking voorbij en realiseer ik me: ik ben getrouwd! Ik heb geen ja hoeven zeggen, maar ik ben echt getrouwd!

Moe en dronken
Buiten is het feest al aardig op gang gekomen. Dat doen ze in Isaan met eten, veel eten. En veel drinken. Whisky en Leo, het plaatselijk bier. Tegen twee uur in de middag is iedereen moe of dronken, of begint het allebei te worden. Het feest bloedt dood. Mijn bruid en ik nemen mijn vrienden uit Nederland op sleeptouw. We laten ze diverse boeddhistische tempels zien en ‘s avonds gaan we lekker uit dineren. Ik vond het altijd een cliché, maar je trouwdag is een dag die je nooit meer vergeet. Ik tenminste niet.”

Recente archeologische vondsten ten oosten van Udorn Thani uit het bronzen tijdperk tonen de rijke geschiedenis van dit gebied. Hetzelfde geldt voor fossielen van dinosaurussen die ten westen van Khon Kaen gevonden zijn.
De oude Khmer ruïnes in de buurt van Buriram en Pimai (ten noorden van Korat) zijn niet zo spectaculair als Siam Reap, maar je hoeft er niet helemaal voor naar Cambodja te reizen.

Eten uit Isaan
De keuken van Isaan is beroemd in heel Thailand. Gebraden kip, papaja salade, kleefrijst en worsten zijn echte aanraders. Maar probeer ook eens de zoete mango’s in plakjes gesneden en geserveerd met kokos … Heerlijk!

Boeren en tradities
Naast een aantal steden vindt je in Isaan de echte traditionele Thaise cultuur. Met name de boerengezinnen op het platteland hechten veel waarde aan gebruiken die generaties lang zijn doorgegeven.

Prachtige foto’s
Hieronder een aantal foto’s van Thai in Isaan.

Château des Brumes 2003, mis en bouteille au château. Bordeaux? Bourgogne? Alsace? Niets van dat alles. Dit is een heus wijngoed in het Wang Nam Keow-district van Nakhon Ratchasima, een dikke 200 kilometer ten noordoosten van Bangkok.

Wang-Nam-Khieo-Winery

Wie hier aankomt, gelooft zijn ogen niet. Is dit tropisch Thailand? In ruim tien jaar is hier op 40 hectare en op 500 meter boven de zeespiegel een complete wijngaard met bijbehorende gebouwen uit de grond gestampt, onder deskundige Franse leiding.

Inmiddels heeft Des Brumes Village Farm & Winery van de Tourist Authority of Thailand het predikaat ‘Unseen Paradise’ toegekend gekregen. Het moet gezegd: de wijn die we hier proeven, voldoet aan alle eisen, al is de prijs aan de hoge kant. Maar dat geldt voor elke wijn in Thailand, gestraft met een hoge belasting.

Het eten is op Des Brumes ronduit groots, de rondleidingen boeiend en de service perfect. Gasten kunnen hier fietsen en zelfs een spabehandeling krijgen met een flinke scheut rode wijn in het badwater. De kamers in de bijgebouwen zijn aan de Spartaanse kant en het kan buiten ’s avonds soms fris zijn. Maar wie had dat gedacht op een steenworp afstand van palmenstranden en rijstvelden?

Animisme in Thailand
Al eerder schreven wij een artikel over animisme in Thailand. De Thai geloven in ‘goede’ en ‘kwade’ geesten. Maar wij Europeanen smullen er ook van. Denk maar eens aan Halloween en de populariteit van horrorfilms. In Thailand komt

Phi-Ta-Khon

de geestelijke wereld in juni tot leven met het Phi Ta Khon Festival.

Het driedaagse evenement Bun Luang
Het hele evenement duurt drie dagen en wordt Bun Luang genoemd:
- Dag 1. Phi Ta Khon, het ‘Geesten Festival’
- Dag 2. Rocket Festival
- Dag 3. Bun Pra Wate

Op de eerste dag wordt het ‘Geesten Festival’ gehouden. De bewoners van de stad roepen de geest aan van Phra U-pakut, oftewel de geest van de Mun rivier, en vragen hem om bescherming. De eerste dag is de beroemde optocht waarbij de plaatselijke bevolking zich verkleed als geesten en spookmaskers dragen. Ook worden er in de optocht houten fallussen meegedragen als symbool van vruchtbaarheid.
De organisatoren van het festival houden wedstrijden voor de beste maskers, kostuums en dansers. Er worden prijzen toegekend aan de winnaars in elke leeftijdsgroep. Het meest populaire onderdeel is de danswedstrijd voor spoken.

Op de tweede dag, vertrekt de optocht al dansend naar de tempel. Daar worden vuurpijlen de lucht ingeschoten.

Op de laatste dag van het evenement verzamelen dorpelingen zich bij de plaatselijke tempel. De dag staat in het teken van het luisteren naar dertien preken van de monniken in de Wat Ponchai.

Oorsprong van het Phi Ta Khon Festival

Thais-Geesten-Festival

De Phi Ta Khon Festival is ook voor Thailand een bijzonder evenement Er zijn meer van dit soort feesten maar het festival in Dan Sai in de provincie  Loei (ongeveer 450 km ten noorden van Bangkok) spant de kroon. Er komen ieder jaar vele toeristen op af maar ook duizenden Thai. De precieze oorsprong van Phi Ta Khon is onduidelijk. Maar het verhaal gaat terug naar het op één na laatste leven van Boeddha.

De boeddhistische legende: het verhaal van Prins Vessandorn
Volgens de boeddhistische legende heeft Boeddha 500 keer geleefd. Bij de op één na laatste reïncarnatie, voordat hij Boeddha werd, kwam hij terug als Prins Vessandorn. Deze prins was een ruimartige en zeer genereuze man. Op een dag gaf hij een witte olifant, die eigendom was van zijn vader de Koning, weg aan een buurland wat te kampen had met ernstige droogte. De witte olifant werd door de eigen bevolking vereerd als een symbool van regen en vruchtbaarheid. De stedelingen waren erg boos omdat zij vreesde voor een periode van droogte en hongersnood. Om die reden werd de prins verbannen. Uiteindelijk kregen de mensen wroeging en ze vroegen de ruimhartige Prins Vessandorn terug te keren. Toen hij uiteindelijk terugkwam, waren de mensen dolblij. Ze verwelkomde hem terug met een groot feest dat zo luid gevierd werd dat de doden werden gewekt uit hun slaap. De geesten sloten zich vervolgens aan bij het feest en vierde dat samen met de stedelingen.

Beelden van de optocht:

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Samenvatting van het boek ‘De glimlach achter opwindend Thailand’
Ger is een vutter van boven de 50 jaar. Zijn boek begint met een beschrijving van een verblijf in Pattaya. De eerste 50 pagina’s gaan over de vooroordelen over Thailand die hij soms bevestigd en soms tegenspreekt en hebben vooral betrekking op het sekstoerisme. Wanneer hij vanuit Bangkok vertrekt naar Khao Chakan (Isaan) om aapjes te gaan bekijken ontmoet hij onderweg Krisana, een Thaise vrouw van rond de dertig jaar. Krisana spreekt goed Engels en is na

boekrecensie

haar studie en werk teruggekeerd naar haar geboortedorp. Daar kocht ze van haar spaarcentjes een bescheiden eethuisje. 

Ger wordt verliefd op de charmante Krisana en gaat met haar mee naar haar dorp in Laem Thong, dertig kilometer zuidelijk van Khao Chakan. Vanaf dat moment beschrijft hij het dagelijks leven met Krisana en haar familie. Krisana blijkt ook een voorspellende gave te hebben en al snel komen de dorpelingen bij haar om kaarten te laten lezen.  De voorspellingen van Krisana komen bijna altijd uit en zelfs de nuchtere Ger raakt onder de indruk. 

Het verblijf op het platteland gaat niet zonder slag of stoot. De problemen die een relatie met Thaise vrouw met zich meebrengen komen uitgebreid aan bod.  De familie doet regelmatig een beroep op Ger om een financiële bijdrage te leveren. Ger moet zijn naam-jai tonen. Ondertussen is hij het gebrek aan privacy zat en overweegt hij om een huis te laten bouwen naast het huis van de familie van Krisana. 

Wat vond de redactie van Thailandblog van het boek?
Het is een leuk boek om te lezen maar het feit dat we te maken hebben met een ‘beginnend’ schrijver blijkt wel uit de manier waarop Ger zijn boodschap denkt over te brengen. Het ontbreekt de schrijver aan humor en zelfspot. Kortom hij neemt zichzelf en zijn kijk op het dagelijkse leven op het platteland van Thailand te serieus. Dat begint vooral te irriteren als hij te pas en te onpas een vergelijk maakt tussen Thailand en het westen (lees Nederland). Ger heeft een kritische mening over sommige zaken in Thailand maar bagatelliseert het vervolgens door er op te wijzen dat het volgens hem nog veel slechter is in Nederland. De vergelijkingen en opmerkingen van Ger slaan de plank volledig mis en vallen onder de categorie ‘appels met peren vergelijken’. Het is daarnaast onnodig en ik kan me niet voorstellen dat een lezer er op zit te wachten. Als hij deze passages had geschrapt (heeft de uitgever zitten slapen?) dan was het boek interessanter geweest.

Wel schetst het boek een goed beeld van het leven van een farang op het platteland in Thailand, mocht je overwegen om in de voetsporen van Ger te treden dan kan het boek wel nuttig zijn.  Omdat Ger ook een aantal culturele aspecten beschrijft zoals Songkran (het Thaise Nieuwjaar) , het Boeddhisme, Thaise massage en Thaise tradities geeft het wel een aardig inzicht in het leven in Isaan. De schrijver gaat ook de problemen in de Thaise samenleving niet uit de weg, denk daarbij aan zaken zoals aids, vrije seks en ongewenste zwangerschappen, gok-, drugs- en alcoholverslaving.

Een inhoudsopgave misten wij in het boek.

Plus +

• Inzicht in het leven van een farang in Isaan.
• Cultuuraspecten worden toegelicht.
• Herkenbaar voor sommige lezers.

Min -

• De schrijver probeert zijn mening op te dringen of te verdedigen, dat is overbodig.
• Het boek heeft geen aansprekend slot.
• De rode draad is de relatie met Krisana, maar het verhaal doet soms wat geforceerd aan door de uitstapjes die de schrijver maakt om meer inzicht te geven in de Thaise cultuur.

 Bestel het boek bij Bol.com:

 
De glimlach achter opwindend Thailand
Kok, G. de

Meer boeken over Thailand